Maximilian Schell (ur. 8 grudnia 1930 w Wiedniu, zm. 1 lutego 2014 w Innsbrucku) − austriacki aktor, reżyser, scenarzysta i producent filmowy.

Laureat Oscara za rolę pierwszoplanową w filmie Wyrok w Norymberdze (1961). Później kandydował jeszcze dwukrotnie do tej nagrody; za pierwszoplanową rolę w filmie Człowiek w szklanej kabinie (1975) i za drugoplanową w Julii (1977). Jego siostra Maria Schell również była aktorką. Był ojcem chrzestnym Angeliny Jolie.

Życiorys Urodził się w Wiedniu w rodzinie rzymskokatolickiej jako syn aktorki Margarethe (z domu Noe von Nordberg) i właściciela apteki, pisarza i poety Hermanna Ferdinanda Schella. Miał dwie siostry – starszą Margarete (ur. 15 stycznia 1926, zm. 26 kwietnia 2005) i młodszą Immy (ur. 11 lutego 1935) oraz starszego brata Carla (ur. 14 listopada 1927). Dorastał w atmosferze sztuki, kultury i teatru, które były wszechobecne w jego życiu od dzieciństwa. Mając trzy lata wystąpił w jednej ze sztuk swojego ojca w teatrze w Wiedniu. W 1938, po aneksji Austrii przez nazistowskie Niemcy, rodzina antyfaszystowska Schellów opuściła ten kraj i osiedliła się w Zurychu w Szwajcarii.

Początkowo Max nie był zainteresowany aktorstwem, a jego aspiracją było zostać dramaturgiem, takim jak jego ojciec lub też muzykiem. W wieku dziesięciu lat napisał swoją pierwszą sztukę. Po zakończeniu II wojny światowej wyjechał do Niemiec, gdzie studiował historię sztuki i filozofię na Uniwersytecie w Monachium. Następnie wrócił do Zurychu i w latach 1948-49 służył w armii szwajcarskiej, po czym przez kolejny rok studiował na Uniwersytecie Zuryskim. Tam brał czynnie uprawiał sport, jak choćby piłka nożna czy wioślarstwo. W tym czasie pracował jako dziennikarz w niepełnym wymiarze godzin i napisał dla kilku gazet, aby zarabiać pieniądze. Uczęszczał także przez sześć miesięcy na Uniwersytet Bazylejski. Podczas studiów występował w kilku klasycznych i współczesnych sztukach, próbując małych ról. W tym czasie podjął decyzję o karierze aktorskiej.

W wieku 22 lat zaczął grać w Theater Basel w Bazylei w Szwajcarii. Po kilku występach na scenie, przyjął rolę filmową żołnierza w dramacie wojennym Dzieci, matki i generał (Kinder, Mütter und ein General, 1955). Film przyciągnął międzynarodową uwagę, częściowo ze względu na jego reżysera, László Benedka, którego Dziki z Marlonem Brando, wywołał wielkie kontrowersje, a częściowo ze względu na antywojenną postawę. W melodramacie liberalnego niemieckiego reżysera Helmuta Käutnera The Girl from Flanders (1956).

W 1958 zadebiutował na Broadwayu w roli Paula w spektaklu Interlock z Rosemary Harris. Grał kapitana niemieckiej armii w dramacie wojennym Edwarda Dmytryka Młode lwy (1958) u boku Marlona Brando i Montgomery’ego Clifta. Przyjął także rolę D’Artagnana w telewizyjnej wersji CBS Trzech muszkieterów (Family Classics: The Three Musketeers, 1960). Powrócił do Niemiec, by zagrać na ekranie Hamleta w 1961 w reżyserii Franza Petera Wirtha, a następnie dołączył do gwiazdorskiej obsady dramatu sądowego Stanleya Kramera Wyrok w Norymberdze (1961) jako Hans Rolfe, adwokat obrony. W filmie zagrali między innymi Spencer Tracy i Burt Lancaster, ale Schell zdobył statuetkę dla najlepszego aktora podczas ceremonii rozdania Oskarów w 1961, a także nagrodę krytyków w Nowym Jorku.

Stał się międzynarodową gwiazdą i przez następne lata przyjmował propozycje, często z przyczyn komercyjnych, w takich produkcjach jak dramat historyczny Bernarda L. Kowalski Na wschód od Jawy (Krakatoa, East of Java, 1969) z Diane Baker, melodramat Anthony’ego Harveya Gracze (Players, 1979) z Ali MacGraw czy dramat wojenny Franciszkanie w ruchu oporu (The Assisi Underground, 1985) u boku Bena Crossa. W tragikomedii Święty mimo woli (Cronache di un convento, 1962) wcielił się w postać włoskiego zakonnika Giuseppe, a w dramacie Daniela Manna Five Finger Exercise (1962) wg sztuki Petera Shaffera zagrał rolę nauczyciela. W dramacie Vittorio De Sica Więźniowie z Altony (I sequestrati di Altona, 1962) pojawił się jako Franz von Gerlach.

W swojej karierze grał różnorodne role w filmach o tematyce związanej z epoką nazistowską i II wojną światową. Niektóre z nich to: Człowiek w szklanej kabinie (1975) jako przedsiębiorca pochodzenia żydowskiego Arthur Goldman, Julia (1977) Freda Zinnemanna jako Johann z Vanessą Redgrave i Jane Fondą, Wybrańcy (The Chosen, 1981) jako profesor David Malter i Bagaż życia (Left Luggage, 1998) Jeroena Krabbé jako pan Silberschmidt z Isabellą Rossellini. W dramacie fantastycznonaukowym Czarna dziura (The Black Hole, 1979) zagrał szalonego naukowca doktora Hansa Reinhardta.

Występował w filmach telewizyjnych NBC, takich jak Heidi (1968) jako pan Sesemann z Jean Simmons, Pamiętnik Anny Frank (1980) jako Otto Frank, Miss Rose White (1992) jako Mordecai Weiss z Kyrą Sedgwick czy HBO Stalin (1992) w reżyserii Ivana Passera jako Włodzimierz Lenin.

Po roku 1968 z powodzeniem reżyserował, był producentem, pisał i występował w kilku własnych filmach. Niektóre z nich to Zamek (Das Schloß, 1968) jako 'K' z Ivą Janžurovą, Pierwsza miłość (Erste Liebe, 1970) wg Iwana Turgieniewa, który otrzymał nominację do nagrody Oscara za najlepszy film nieanglojęzyczny, oraz Przechodzień (Der Fußgänger, 1973) jako Andreas Giese z Peggy Ashcroft, sukces komercyjny w Niemczech, który zdobył nagrodę Złoty Glob za najlepszy film nieanglojęzyczny i nominację do nagrody Oscara za najlepszy film nieanglojęzyczny. W 1984 wyreżyserował biograficzny film dokumentalny Marlene i poświęcony Marlene Dietrich. W ostatnich latach wiele poświęcił teatrowi, zarówno jako tłumacz, jak i reżyser. W 1994 powrócił na kinowy ekran jako Arkady Shapira w dramacie kryminalnym Jamesa Graya Mała Odessa z Timem Roth.

Życie prywatne W latach 1985–2005 był żonaty z rosyjską aktorką Natalją Andriejczenko, z którą miał córkę Nastassję (ur. 1989). 20 sierpnia 2013 poślubił o 47 lat młodszą niemiecką sopranistkę Ivę Mihanovic.

Zmarł 1 lutego 2014 w wieku 83 lat w klinice w Innsbrucku w następstwie zapalenia płuc.

Filmografia Dzieci, matki i generał (1955) jako dezerter Młode lwy (1958) jako kpt. Hardenberg Wyrok w Norymberdze (1961) jako Hans Rolfe Święty mimo woli (1962) jako Giuseppe Desa Więźniowie z Altony (1962) jako Franz von Gerlach Topkapi (1964) jako Walter Harper Śmiertelna sprawa (1966) jako Dieter Frey Heidie (1968) jako Richard Sessemann Na wschód od Jawy (1969) jako kpt. Hanson Papież Joanna (1972) jako b. Adrian Przechodzień (1973) jako Andreas Giese (także reżyseria) Akta Odessy (1974) jako Eduard Roschmann Człowiek w szklanej kabinie (1975) jako Arthur Goldman Koniec gry (1975) − Robert Schmied; tylko głos (także reżyseria) Zamach w Sarajewie (1975) jako Djuro Sarac St. Ives (1976; znany także pt. Detektyw z powołania) jako dr John Constable Julia (1977) jako Johann O jeden most za daleko (1977) jako gen. Wilhelm Bittrich Żelazny Krzyż (1977) jako kpt. Stransky Ekspres pod lawiną (1979) jako Nikołaj Bunin Czarna dziura (1979) jako dr Hans Reinhardt Gracze (1979) jako Marco Pamiętnik Anny Frank (1980) jako Otto Frank Upiór w operze (1983) jako Sándor Korvin/upiór Piotr Wielki (1986; serial TV) jako Piotr I Wielki Różany ogród (1989) jako Aaron Nowicjusz (1990) jako Larry London Młodość Katarzyny (1991) jako Fryderyk II Wielki Stalin (1992) jako Włodzimierz Lenin W sercu Afryki (1993) jako płk. Mopani Theron Abraham (1993) jako faraon Mała Odessa (1994) jako Arkady Shapira Ptaki ciernistych krzewów: Stracone lata (1996) jako kardynał Vittorio Jak kłamać w Ameryce (1997) jako dr Istvan Jonas Osiemnasty anioł (1998) jako o. Simeon Bagaż życia (1998) jako pan Silberschmidt, ojciec Chayi Dzień zagłady (1998) jako Jason Lerner Łowcy wampirów (1998) jako kardynał Alba Joanna d’Arc (1999) jako b. Jean le Maistre Festiwal w Cannes (2001) jako Viktor Kovner Od brzegu do brzegu (2003) jako Casimir Poszukiwacze muszli (2006) jako Lawrence Sterne Niesamowici bracia Bloom (2008) jako Diamond Dog Flores negras (2010) jako Jacob Krinsten An Artist’s Emblem (2013) jako Jacob

Nagrody Rok Nagroda Kategoria Film 1961 Nagroda Stowarzyszenia Nowojorskich Krytyków Filmowych Najlepszy aktorWyrok w Norymberdze (1961)1962 Złoty Glob Najlepszy aktor w filmie dramatycznym Nagroda Akademii Filmowej Najlepszy aktor pierwszoplanowy 1970Międzynarodowy Festiwal Filmowy w San Sebastián Złota Muszla za najlepszy film Pierwsza miłość (Erste Liebe, 1970) 1975 Złota Muszla za najlepszy film Koniec gry (Der Richter und sein Henker, 1975) 1977 Nagroda Stowarzyszenia Nowojorskich Krytyków Filmowych Najlepszy aktor Julia (1977) 1993 Złoty Glob Najlepszy aktor drugoplanopwy w serialu, miniserialu lub filmie telewizyjnym Stalin (TV, 1992) 2000 Nagroda Satelita Nagroda im. Mary Pickford – 2002Bambi Całokształt twórczości – 2009 Całokształt twórczości – 2011 Międzynarodowy Festiwal Filmowy w Monachium Nagroda honorowa –

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Kategoria:Austriaccy aktorzy filmowi Kategoria:Austriaccy reżyserzy filmowi Kategoria:Austriaccy reżyserzy filmów dokumentalnych Kategoria:Austriaccy producenci filmowi Kategoria:Laureaci Oscara dla najlepszego aktora pierwszoplanowego Kategoria:Laureaci Złotego Globu dla najlepszego aktora drugoplanowego w serialu, miniserialu lub filmie telewizyjnym Kategoria:Laureaci Złotego Globu dla najlepszego aktora w filmie dramatycznym Kategoria:Odznaczeni Odznaką Honorową za Naukę i Sztukę (Austria) Kategoria:Odznaczeni Orderem Zasługi Republiki Federalnej Niemiec Kategoria:Ludzie urodzeni w Wiedniu Kategoria:Urodzeni w 1930 Kategoria:Zmarli w 2014