mały|Henryk Samsonowicz (2009) Henryk Bohdan Samsonowicz (ur. 23 stycznia 1930 w Warszawie, zm. 28 maja 2021 tamże) – polski historyk mediewista i nauczyciel akademicki, profesor nauk humanistycznych. W latach 1980–1982 rektor Uniwersytetu Warszawskiego, w latach 1989–1991 minister edukacji narodowej w rządzie Tadeusza Mazowieckiego. Kawaler Orderu Orła Białego.

Życiorys Wykształcenie i kariera naukowa thumb|Włodzimierz Lengauer, Norman Davies i Henryk Samsonowicz (2007) Podczas okupacji niemieckiej uczestniczył w tajnych kompletach, a następnie w tzw. kursach przygotowawczych do szkoły rybackiej przy ul. Siennej 16, zorganizowanych przez nauczycieli z Gimnazjum im. Jana Zamoyskiego. Po wojnie ukończył VII Liceum Ogólnokształcące im. Juliusza Słowackiego.

W 1947 podjął studia historyczne na Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu Warszawskiego, których absolwentem został w 1950. Podjął pracę na stanowisku asystenta na macierzystej uczelni. W 1954 otrzymał stopień doktora nauk historycznych, na podstawie pracy kandydackiej zatytułowanej Rzemiosło wiejskie w Polsce w XIV–XVI w. i przygotowanej pod kierunkiem profesora Mariana Małowista. W 1960 habilitował się w oparciu o rozprawę Badania nad kapitałem mieszczańskim Gdańska w drugiej połowie XV wieku. W 1969 otrzymał tytuł naukowy profesora nauk humanistycznych.

Profesorem nadzwyczajnym został w 1971, a dziewięć lat później profesorem zwyczajnym w zakresie nauk humanistycznych. W latach 1964–2009 prowadził seminarium magisterskie, w 1969 zaczął kierować mediewistycznym i nowożytnym seminarium doktorskim w Instytucie Historycznym. Wypromował 11 doktorów.

Od 1967 był prodziekanem Wydziału Historycznego UW, w okresie 1970–1973 pełnił funkcję dziekana tej jednostki. W latach 1975–1980 był dyrektorem Instytutu Historycznego, z którym zawodowo związany był nieprzerwanie od 1950. Od 1 października 1980 do 8 kwietnia 1982 pełnił funkcję rektora Uniwersytetu Warszawskiego.

Od 1978 do 1982 pełnił funkcję prezesa Polskiego Towarzystwa Historycznego, w 1982 został członkiem Towarzystwa Naukowego Warszawskiego.

W latach 1991–1996 był wiceprzewodniczącym Komitetu Badań Naukowych, w 1994 został członkiem korespondentem Polskiej Akademii Nauk, w latach 1999–2006 przewodniczył Wydziałowi I Nauk Społecznych PAN. W 2002 został członkiem rzeczywistym PAN, zasiadł też w jej prezydium. Został wykładowcą Akademii Humanistycznej w Pułtusku, a także członkiem Polskiej Akademii Umiejętności, Academia Europaea i innych instytucji naukowych. Wszedł w skład m.in. jury Nagrody Naukowej KLIO. Zasiadał w Komitecie Nauk Historycznych Polskiej Akademii Nauk.

Opublikował około 800 prac naukowych, głównie z zakresu historii Polski okresu średniowiecza, w tym 16 książek i podręczników uniwersyteckich. Bywał też ekspertem teleturnieju Wielka gra. W 1975 organizował pierwszą olimpiadę historyczną. Wśród jego uczniów znaleźli się Agnieszka Bartoszewicz, Wojciech Fałkowski, Grzegorz Myśliwski, Jerzy Pysiak, Paweł Żmudzki.

Działalność polityczna W latach 1956–1982 należał do Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. Od 1959 do 1961 pełnił funkcję I sekretarza komitetu uczelnianego PZPR na UW. Z partii został usunięty wkrótce po wprowadzeniu stanu wojennego. W 1968 był jedynym z pięciu orzekających członków Wyższej Komisji Dyscyplinarnej przy ministrze oświaty i szkolnictwa wyższego dla pracowników naukowo-dydaktycznych szkół wyższych, który zagłosował przeciwko podtrzymaniu decyzji uczelnianej komisji dyscyplinarnej, na mocy której zwolniono z pracy profesora Damazego Tilgnera.

Podczas wydarzeń sierpniowych w 1980 przyłączył się do skierowanego do władz komunistycznych apelu 64 naukowców, literatów i publicystów o podjęcie dialogu ze strajkującymi robotnikami. Od tegoż roku działał w Niezależnym Samorządnym Związku Zawodowym „Solidarność”. W 1985 brał udział w przygotowaniu opracowania zatytułowanego Raport. Polska 5 lat po sierpniu. W 1988 został członkiem Komitetu Obywatelskiego przy Lechu Wałęsie, objął w jego ramach funkcję przewodniczącego komisji nauki i oświaty. W 1989 brał udział w obradach plenarnych Okrągłego Stołu. Po wyborach do Sejmu kontraktowego został ministrem edukacji narodowej w rządzie Tadeusza Mazowieckiego. Jedną z podjętych wówczas decyzji była ta o wprowadzeniu nauczania religii do szkół publicznych. Urząd ministra sprawował do stycznia 1991.

Przed wyborami parlamentarnymi w 2001 wchodził w skład wyborczego komitetu honorowego Unii Wolności. Był członkiem komitetu poparcia Bronisława Komorowskiego przed wyborami prezydenckimi w 2010 i w 2015.

Odznaczenia i wyróżnienia thumb|Henryk Samsonowicz i prezydent RP Bronisław Komorowski podczas dekoracji Orderem Orła Białego|alt=Zdjęcie. Prezydent Polski Bronisław Komorowski ściska dłoń profesora Henryka Samsonowicza. Profesor ma założoną czarną togę akademicką, na głowie nosi biret. W togę wpięty ma order, a przez lewe ramię przerzuconą błękitną wstęgę orderu. W 2010 prezydent Bronisław Komorowski odznaczył go Orderem Orła Białego, a 25 lutego 2011 powołał go w skład kapituły tego orderu. W listopadzie 2015 w proteście przeciwko decyzji prezydenta RP Andrzeja Dudy o ułaskawieniu Mariusza Kamińskiego zrezygnował z członkostwa w kapitule.

Odznaczony Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski w 1998.. Wyróżniony Odznaką Honorową „Zasłużony dla Mazowsza” oraz Medalem Stulecia Odzyskanej Niepodległości.

W czasach PRL otrzymał Krzyż Kawalerski, Oficerski i Komandorski Orderu Odrodzenia Polski, Złoty Krzyż Zasługi i Medal Komisji Edukacji Narodowej. W 1984 wyróżniony Legią Honorową IV klasy.

Otrzymał tytuły doktora honoris causa Duquesne University w USA (1981), Akademii Pedagogicznej w Krakowie (1994), Uniwersytetu Mikołaja Kopernika (1998), Uniwersytetu im. Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie (2002), Uniwersytetu Humanistyczno-Przyrodniczego Jana Kochanowskiego w Kielcach (wówczas Akademii Świętokrzyskiej, 2005), Uniwersytetu Wrocławskiego (2007) oraz Uniwersytetu Opolskiego (2009), Uniwersytetu Gdańskiego (2009), Akademii im. Jana Długosza w Częstochowie (2010), Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu (2014) i Uniwersytetu Jagiellońskiego (2015).

Został honorowym obywatelem Sandomierza (2004), gminy Długosiodło (2006), Ostrowca Świętokrzyskiego (2008), Pułtuska (2008) oraz Warszawy (2015).

Wyróżniony Nagrodą Prezydenta Miasta Gdańska w Dziedzinie Kultury (2000), Nagrodą im. Profesora Hugona Steinhausa (2001) oraz Perłą Honorową Polskiej Gospodarki w kategorii nauka (2014).

Życie prywatne Pochodził z rodziny pieczętującej się herbem Lis. Był synem geologa Jana Samsonowicza oraz Henryki z Korwin-Krukowskich, członkini Polskiej Organizacji Wojskowej, a w okresie międzywojennym gimnazjalnej nauczycielki geografii. Miał starsze rodzeństwo: brata Andrzeja i siostrę Annę.

Od urodzenia mieszkał w kamienicy przy ul. Wilczej 22. 10 czerwca 2021 został pochowany w alei zasłużonych na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (rząd 1, miejsce 103–105).

Publikacje Rzemiosło wiejskie w Polsce XIV–XVI w., PWN, Warszawa 1954. Hanza władczyni mórz, Książka i Wiedza, Warszawa 1958. Badania nad kapitałem mieszczańskim Gdańska w II połowie XV w., Uniwersytet Warszawski, Warszawa 1960 (tłum. niemieckie 1969). Historia Polski do roku 1795, Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych, Warszawa 1967. Późne średniowiecze miast nadbałtyckich. Studia z dziejów Hanzy nad Bałtykiem w XIV–XV w., PWN, Warszawa 1968. Życie miasta średniowiecznego, PWN, Warszawa 1970. Złota jesień polskiego średniowiecza, Wiedza Powszechna, Warszawa 1971. Dziedzictwo Średniowiecza. Mity i rzeczywistość, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1991. Miejsce Polski w Europie, Bellona, Warszawa 1995 (tłum. niemieckie 1997). Tysiącletnie dzieje (wraz z Januszem Tazbirem), Wyd. Dolnośląskie, Wrocław 1997. Idea uniwersytetu u schyłku tysiąclecia (współautor), FNP, Warszawa 1998. Północ-Południe, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1999. Narodziny średniowiecznej Europy (red., wstęp), Bellona, Warszawa 1999. Ziemie polskie w X wieku i ich znaczenie w kształtowaniu się nowej mapy Europy (red.), Universitas, Kraków 2000. Długi wiek X. Z dziejów powstawania Europy, Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, Poznań 2002 (tłum. niemieckie 2009). Polska. Losy państwa i narodu do 1939 roku (współautor), Iskry, Warszawa 2003. Konrad Mazowiecki (1187/88 – 31 VIII 1247), Wydawnictwo Avalon T. Janowski, Kraków 2008. Prawda i fałsz. O polskiej chwale i wstydzie (współautor), Wyd. Stopka Łomża 2010. Nieznane dzieje Polski. W Europie czy na jej skraju?, Bellona, Warszawa 2012. Szkice o mieście średniowiecznym, Wydawnictwa Drugie, Warszawa 2014. Studia nad postrzeganiem przestrzeni przez ludzi średniowiecza, Wydawnictwo Nauka i Innowacje, Poznań 2015.

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Kategoria:Absolwenci VII LO im. Juliusza Słowackiego w Warszawie Kategoria:Absolwenci Wydziału Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Członkowie Kapituły Orderu Orła Białego (III Rzeczpospolita) Kategoria:Członkowie Komitetu Nauk Historycznych PAN Kategoria:Członkowie Komitetu Obywatelskiego przy Przewodniczącym NSZZ „Solidarność” Lechu Wałęsie Kategoria:Członkowie Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność” (1980–1989) Kategoria:Członkowie Polskiego Towarzystwa Historycznego Kategoria:Członkowie Polskiej Akademii Umiejętności Kategoria:Członkowie rzeczywiści PAN Kategoria:Członkowie Towarzystwa Naukowego Warszawskiego Kategoria:Doktorzy honoris causa Akademii im. Jana Długosza Kategoria:Doktorzy honoris causa Uniwersytetu Gdańskiego Kategoria:Doktorzy honoris causa Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Kategoria:Doktorzy honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego Kategoria:Doktorzy honoris causa Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach Kategoria:Doktorzy honoris causa Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej Kategoria:Doktorzy honoris causa Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu Kategoria:Doktorzy honoris causa Uniwersytetu Opolskiego Kategoria:Doktorzy honoris causa Uniwersytetu Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie Kategoria:Doktorzy honoris causa Uniwersytetu Wrocławskiego Kategoria:Honorowi obywatele miasta stołecznego Warszawy Kategoria:Honorowi obywatele Ostrowca Świętokrzyskiego Kategoria:Honorowi obywatele Pułtuska Kategoria:Honorowi obywatele Sandomierza Kategoria:Laureaci Nagrody im. Profesora Hugona Steinhausa (PFUN i TPiKN) Kategoria:Ministrowie edukacji III Rzeczypospolitej Kategoria:Ministrowie edukacji PRL Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Medalem Komisji Edukacji Narodowej Kategoria:Odznaczeni Medalem Stulecia Odzyskanej Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Odznaką Honorową „Zasłużony dla Mazowsza” Kategoria:Odznaczeni Orderem Orła Białego (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa) Kategoria:Osoby pozbawione członkostwa w Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej Kategoria:Pierwsi sekretarze Komitetu Uczelnianego PZPR na Uniwersytecie Warszawskim Kategoria:Polacy – Oficerowie Legii Honorowej Kategoria:Polscy doktorzy honoris causa uczelni w Stanach Zjednoczonych Kategoria:Polscy mediewiści Kategoria:Rektorzy Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Uczestnicy Okrągłego Stołu (strona solidarnościowa) Kategoria:Varsavianiści Kategoria:Nauczyciele akademiccy Akademii Humanistycznej im. Aleksandra Gieysztora w Pułtusku Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Wspierający Apel 64 Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie Kategoria:Pochowani w alei zasłużonych na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie Kategoria:Urodzeni w 1930 Kategoria:Zmarli w 2021