thumb|Kwiatostan Ostrożeń krótkołodygowy, ostrożeń bezłodygowy (Cirsium acaule (L.) A.A.Weber ex Wigg.) – gatunek roślin z rodziny astrowatych. Jego zasięg obejmuje Europę Środkową i Zachodnią. Przez Polskę biegnie wschodnia granica zasięgu – roślina spotykana jest w północnej i zachodniej części kraju. Jest to niska bylina rosnąca na suchych łąkach, pastwiskach i obrzeżach lasów. Nie ma znaczenia użytkowego. W przypadku licznego występowania na pastwiskach uznawana jest na nich za chwast. Gatunek jest bardzo zmienny i tworzy szereg mieszańców z innymi przedstawicielami rodzaju ostrożeń.
Rozmieszczenie geograficzne Gatunek europejski. W południowej części kontynentu występuje na obszarach górskich w rozproszeniu we wschodniej Hiszpanii i liczniej w Pirenejach, na nielicznych stanowiskach w Apeninach, w północno-zachodniej części Gór Dynarskich i na pojedynczych stanowiskach w Karpatach w Rumunii. Zwarty zasięg obejmuje Francję (bez Normandii), południowo-wschodnią Anglię (z pojedynczymi stanowiskami w jej północnej części i Kornwalii, a poza tym w Walii), kraje alpejskie i Niemcy (gatunek rzadki jest jednak w północno-zachodniej ich części i sąsiedniej Holandii), Danię i południową Szwecję, kraje bałtyckie, północną i zachodnią część Polski oraz Czechy i Słowację.
W Polsce najliczniejsze stanowiska ma na Pojezierzach Południowobałtyckich i Dolnym Śląsku. Rzadki jest na Pobrzeżach Południowobałtyckich, w Sudetach, w zachodniej części Wyżyn Polskich i w Polsce północno-wschodniej. Nie przekracza na wschód i południe linii Wisły i Bugu.
Zasięg gatunku najwyraźniej na północy ograniczany jest przez niskie temperatury zimowe, a na południu wykazuje zbieżność z izotermami miesięcy letnich wskazując na nietolerancję zbyt wysokich temperatur na zasiedlanych suchych i przepuszczalnych siedliskach.
W południowej części zasięgu rośnie w górach sięgając 2350 m n.p.m. w szwajcarskiej Gryzonii i 2200 m n.p.m. w Tyrolu. Na Półwyspie Iberyjskim rośnie na rzędnych od 700 do 3000 m n.p.m.
Morfologia thumb|Koszyczek z owocami Pokrój Bylina o poziomo rosnącym, rozgałęziającym się sympodialnie kłączu osiągającym 6–8 mm średnicy. Korzeń palowy jest krótki i drewniejący z cienkimi i długimi korzeniami bocznymi. Z kłącza wyrasta co roku kilka białych, grubych korzeni. Końce kłącza rosną ku górze i zwieńczone są rozetą liści oraz łodygą osiągającą zwykle tylko 2–5 cm wysokości, rzadziej do 30–40 cm (f. caulescens). Łodyga jest naga lub owłosiona w różnym stopniu, ale nigdy nie oskrzydlona.
LiścieW liczbie od 12 do 20 wyrastają skrętolegle skupione w rozetę przyziemną. Mają kształt lancetowaty, są pierzastosieczne, o dolnych odcinkach zredukowanych do kolców, a górnych odcinkach 3–5-dłoniasto dzielnych, każdy także zwieńczony kolcem. Kolce są bardzo ostre i sztywne – silnie kolące, a poza tym brzeg liścia jest szczeciniasto ząbkowany. W sumie odcinków liścia jest 8–10. Długość liścia wynosi od 10 do 20 cm (zwykle do 16 cm), a szerokość do 3 cm. U nasady blaszka stopniowo zwęża się w oskrzydlony ogonek o szerokości ok. 1 cm, u nasady fioletowo nabiegły, a wyżej jasnozielony. Na spodniej, jasnozielonej stronie blaszki, na wiązkach przewodzących znajdują się białawe włoski. Górna strona jest ciemnozielona i naga.
KwiatyZebrane po ok. 60–200 w walcowaty, górą zwężony koszyczek o długości 3–4,5 cm, przeważnie jeden na szczycie łodygi (na pędzie zawiązuje się zwykle kilka pąków kwiatostanowych, ale w pełni rozwija się zazwyczaj tylko jeden, ewentualnie kilka w miejscach nasłonecznionych i bardziej wilgotnych – w cieniu rośliny wcale nie zakwitają). Kwiaty w koszyczkach są albo obupłciowe (koszyczki takie z reguły są większe), albo tylko żeńskie (koszyczki wówczas są mniejsze). W dużych populacjach stosunek roślin obupłciowych do żeńskich wynosi 2:1, ale w małych zdarzają się rośliny tylko z kwiatami obupłciowymi, albo tylko żeńskimi (w drugim wypadku owoce nie powstają). Kwiatostan wsparty jest u nasady czterema zredukowanymi, kolczastymi liśćmi. Okrywa koszyczka osiąga do 2 cm średnicy i 3 cm długości, pokryta jest gęsto, dachówkowato ułożonymi listkami (łuskami), z których dolne zakończone są kłującymi, ale krótkimi kolcami. Są one brudno-fioletowo-szaro nabiegłe. Z płaskiego dna koszyczka wyrastają poza kwiatami liczne, długie włoski. Korona kwiatów w dole zrośnięta jest w białawą rurkę, w górze jest fioletowoczerwona (rzadko występują kwiaty o kwiatach białych lub różowych), rozcięta do połowy na 5 wąskich łatek, z których jedna jest dłuższa od pozostałych. W mniejszych koszyczkach rozwijają się tylko kwiaty żeńskie, a w większych – obupłciowe. W tych pierwszych pręcików brak lub są one płonne. Słupek wraz z szyjką osiąga 3,5 do 4 cm długości, jest fioletowy, na końcu białawy i rozwidlony. W kwiatach obupłciowych obie łatki na końcach słupka są stulone i są fioletowe.
Owoc Jajowate do nieco stożkowatych, jasno- lub ciemnobrązowe niełupki o długości 4–5 mm z pierzastym, białym puchem kielichowym o długości 25–30 mm. Masa pojedynczego owocu wynosi od 4,5 do 5 mg.
Biologia Rozwój mały|Siewka mały|Młoda roślina Ostrożeń krótkołodygowy to bylina – hemikryptofit.
Nasiona kiełkują zarówno jesienią, jak i wiosną. Liścienie rozwijają się po tym jak korzeń pierwotny osiągnie 2–3 cm długości. Siewka ma hipokotyl zielny i nagi długości od 1 do 3 cm. Dwa jajowate liścienie o nasadzie zbiegającej osadzone są na ogonkach długości 2–5 mm, z nieco pochwiastą nasadą. Blaszka liścieni osiąga 10–17 mm długości i 6–11 mm szerokości. Epikotylu brak. Kolejne liście wyrastają skrętolegle, na dłuższych ogonkach (do 20 mm), o blaszce eliptycznej, osiągającej od 1 do nieco ponad 3 cm, z nielicznymi drobnymi kolcami na brzegu i wielokomórkowymi włoskami. W optymalnych warunkach rozwoju (nasłonecznione stanowisko) rozwój korzenia pierwotnego jest bardzo szybki. W pierwszym roku pęd młodej rośliny wznosi się pionowo. W drugim sezonie rośliny już mogą zakwitnąć, a z ich bocznych pączków wyrasta od 4 do 6 kłączy, które przyrastają o 1–2,5 cm rocznie dzielą się systematycznie i rozwijając rozety potomne tworzą kolistego kształtu kolonię. Z corocznych przyrostów kłącza rozwija się latem po kilka silnie rosnących korzeni, z których pojedyncze zachowują się dłużej – przez co najmniej 5–6 lat. Jesienią liście zamierają i zimą roślina jest bezlistna. Po rozetach liściowych zostają na kłączu okrągłe blizny, dzięki czemu obliczono, że kłącza zachowują żywotność przez ok. 15–20 lat. Całe rośliny rozrastając się klonalnie u najbardziej rozległych okazów zajmują płaty o 2 m średnicy, co oznacza że osiągają ok. 60–80 lat.
Rozety liściowe rozwijają się w kwietniu, a kwiatostan rozwijać się zaczyna w czerwcu. Kwitnienie trwa od lipca do września, w cieplejszych regionach zaczyna się już w czerwcu. Do zakwitnienia rośliny muszą przejść okres chłodów – w przypadku uprawy w warunkach szklarniowych – pozostają w stanie wegetatywnym. Rozwój kwiatów inicjowany jest wydłużeniem się dnia do 15 godzin. Kwiaty rozwijają się sukcesywnie w koszyczku od zewnątrz do wewnątrz. Co noc kolejny okółek kwiatów w koszyczku wydłuża się, rano kwiaty się otwierają i między godziną 10 a 12 wydłużający się słupek wypycha pyłek z pylników i rurki korony, a następnie przez kilka godzin eksponowane jest znamię na przyjęcie pyłku z innych kwiatów. Kwiaty są samopłonne i owadopylne, przy czym najczęściej zapylane są przez pszczoły (rodzaje Bombus, Psithyrus, Apis), a poza tym bzygowate, chrząszcze i motyle. Owoce dojrzewają w ciągu 4–5 tygodniu po przekwitnieniu ostatnich kwiatów w koszyczku. Dojrzewa ich zawsze mniej niż wynosi liczba kwiatów i ogromny wpływ na ich rozwój ma pogoda – zacienienie (zachmurzenie) i częste opady w czasie dojrzewania owoców powodują znaczny spadek udziału owoców z rozwiniętym w pełni zarodkiem. Owoce są wiatrosiewne, w centrum zasięgu gatunku zawiązywane są regularnie co roku, a w populacjach na północnej granicy zasięgu – nieregularnie. Owoce rozprzestrzeniane są przez wiatr (anemochoria) – puch kielichowy rozpościerający się na nich w czasie słonecznej pogody działa jak aparat spadochronowo-lotny, znacznie zmniejszając tempo spadania owocu, wynoszące w efekcie 0,30 m/s. W przypadku utrzymywania się pogody deszczowej owoce się nie rozsiewają – pozostają otulone okrywą i cały kwiatostan może opaść na ziemię i zgnić. Po natychmiastowym wysianiu owoców kiełkuje od 40 do 70% z nich, a po przechowaniu ich i wysianiu wiosną – kiełkują wszystkie. Owoce zachowują długo zdolność do kiełkowania zagrzebane w glebie, ale przechowywane w suchym pomieszczeniu tracą ją po dwóch latach.
Późnym latem silnie rosną na kłączu pąki boczne, z których rozwiną się kolejne odcinki kłącza zwieńczone w następnym sezonie nowymi rozetami liści.
Na stanowiskach zagęszczenie pędów jest zróżnicowane, choć zwykle skupiskowe ze względu na rozgałęzianie się kłącza – na 1 m² może występować nawet do 50 rozet tego gatunku.
Rośliny z populacji przy północnej granicy zasięgu zawiązują liczniej owoce tylko w przypadku długiego i ciepłego lata (znaczące są temperatury w sierpniu i wrześniu). W przypadku nieodpowiednich warunków (mniejsze nasłonecznienie) tylko nieliczne owoce zawierają pełne nasiona. Dodatkowo w przypadku pogody deszczowej w okresie letnim często pędy są porażane przez gronkowca szarego Botrytis cinerea i w owocach rozwijają się jego sklerocja, co skutkuje obumieraniem zarodków.
Genetyka Liczba chromosomów 2n=34. Masa genomu wynosi średnio 2,62 pg. W wynikach wizualizacji DNA z wykorzystaniem DAPI u tego gatunku zarejestrowano dużą zmienność rezultatów, co tłumaczone jest częstym występowaniem chromosomów nadliczbowych (chromosomów B) – rzecz wyjątkowa wśród europejskich przedstawicieli rodzaju ostrożeń Cirsium.
Ekologia thumb|Murawa z licznymi rozetami ostrożnia krótkołodygowego Siedlisko Ostrożeń krótkołodygowy rośnie na suchych łąkach i pastwiskach oraz na obrzeżach lasów. Występuje na przepuszczalnych glebach bogatych w węglan wapnia, często na rędzinach, także na bardzo płytkich glebach powstających na skałach wapiennych, ale też na glebach powstających z glin i na piaskach zasobnych w węglan wapnia (w tym na nadmorskich wydmach w Belgii i Francji). Odczyn gleby ze względu na znaczną z reguły zawartość kationów wapnia jest alkaliczny. Wyjątkowo rośliny te zasiedlają lub utrzymują się na glebach, które w powierzchniowej warstwie są kwaśne (np. na wrzosowiskach powstających na skałach wapiennych). Podawany jest także z wysychających gleb torfowych. Jednak przy pH mniejszym od 4,5 siewki tego gatunku nie kiełkują.
Interakcje międzygatunkowe W klasyfikacji zbiorowisk roślinnych Europy Środkowej jest to gatunek charakterystyczny dla rzędu Brometalia erecti i klasy (Cl.) Festuco-Brometea. W Czechach wskazany jako charakterystyczny dla związku Bromion erecti, rejestrowany zwłaszcza w zespole Ononido spinosae-Cirsietum acaulis. Poza tym stwierdzany jest także w murawach bliźniczkowych i w zbiorowiskach na przesuszonym torfie z panującą trzęślicą modrą. Preferuje zbiorowiska, których luźna darń ma wysokość od 2 do 15 cm, w których silniej rosnące trawy pastewne są zgryzane przez zwierzęta lub brak ich w składzie gatunkowym. W miejscach, które porastają silniej rosnącymi trawami, np. w wyniku zaniku wypasu, ostrożeń ten może utrzymywać się przez szereg lat, jednak jego siewki nie kiełkują i w końcu populacja zanika. Siewki tego gatunku kiełkują tylko w lukach w darni trawiastej.