thumb|Mogiła zbiorowa księży na cmentarzu Stare Powązki Józef Archutowski (ur. 1 listopada 1879 w Karolinie k. Pułtuska, zm. 31 sierpnia 1944 w Warszawie) – polski ksiądz rzymskokatolicki, teolog, biblista, profesor UJ i UW.

Życiorys Pochodził z bogatej ziemiańskiej rodziny, właścicieli majątku Karolin (pow. pułtuski) Słownik biograficzny. Część 5, Wydawnicywo DiG, Warszawa 2006. ., syn Teofila (rozstrzelanego przez Niemców w Pułtusku jesienią 1939) i Emilii z Karwowskich. Jego brat, bł. Roman Archutowski – rektor warszawskiego Seminarium Duchownego, zginął w 1943 w Majdanku.

Do gimnazjum uczęszczał najpierw w Pułtusku, a następnie w Suwałkach. Studiował teologię i filozofię w Seminarium Duchownym w Warszawie (1898–1901) oraz w Cesarskiej Rzymskokatolickiej Akademii Duchownej w Petersburgu (1901–1904). Ponadto studiował na uniwersytetach w Niemczech i w Szwajcarii. Po przyjęciu w 1904 święceń kapłańskich był wikariuszem i katechetą parafii w Skierniewicach, Zgierzu, Łowiczu i Warszawie. W latach 1918–1920 był profesorem Pisma świętego Starego Testamentu i historii religii na KUL, od 1920 profesorem UJ (w latach 1924–1927 i 1931–1933 także dziekanem Wydziału Teologicznego). Pod koniec lat 20. odbywał liczne podróże po Europie, Bliskim Wschodzie i Egipcie, gdzie zapoznawał się z osiągnięciami ówczesnej archeologii, próbując uwzględnić je w toku swoich badań biblistycznych.

W latach 1935–1939 był kuratorem Młodzieży Wszechpolskiej na UJ. Dnia 20 lutego 1938 poświęcił sztandar krakowskiego oddziału MWT. Kisiel, Józef Archutowski (1879-1944), [w:] Słownik biograficzny polskiego obozu narodowego, t. 4, red. K. Kawęcki, Warszawa 2022, s. 3..

W latach 1937–1939 wydawał „Przegląd Biblijny”. Przed wyborami do Rady Miasta Krakowa w 1938 został członkiem komitetu Polskiego Bloku Katolickiego. W Krakowie zorganizował, przy współudziale księży profesorów Piotra Stacha i bł. Franciszka Rosłańca, I Zjazd Biblistów Polskich (1938).

Po wybuchu II wojny światowej, aresztowany 6 listopada 1939 w gronie profesorów krakowskich w ramach akcji Sonderaktion Krakau wymierzonej przeciw inteligencji polskiej, został wywieziony do obozu Sachsenhausen. Uwolniony w 1940 m.in. dzięki interwencji Stolicy Apostolskiej. Po powrocie do Krakowa prowadził tajne nauczanie w klasztorze oo. Salwatorianów na Zakrzówku w Krakowie. Następnie przeniósł się do Warszawy, gdzie był m.in. proboszczem parafii Nawiedzenia NMP na Nowym Mieście (od 1943), kanonikiem gremialnym warszawskiej kapituły metropolitalnej i wykładał na tajnym Wydziale Teologii Katolickiej UW.

Zginął podczas powstania warszawskiego 31 sierpnia 1944 w zbombardowanym kościele pp. Sakramentek na Rynku Nowego Miasta wraz z 35 zakonnicami i osobami cywilnymi. Został pochowany w mogile zbiorowej księży emerytów Warszawskiej Kapituły Metropolitalnej na cmentarzu Stare Powązki w Warszawie (kwatera 107–5,6–23-30).

Odznaczenia Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (10 listopada 1938) „za zasługi na polu pracy naukowej”., Srebrny Medal za Długoletnią Służbę (1938), Brązowy Medal za Długoletnią Służbę (1938).

Publikacje Gramatyka języka hebrajskiego, Warszawa 1908; 1925, Patrjarchat czy matrjarchat?, Warszawa 1910, Pan Jezus - Syn Człowieczy: Świadectwa Chrystusa Pana o swym Bóstwie, „Ateneum Kapłańskie”, 5 (1911), s. 101-121, Pan Jezus - Syn Boży: Świadectwa Chrystusa o swym Bóstwie, „Ateneum Kapłańskie”, 5 (1911), s. 293-294, Komisja biblijna o opowiadaniach historycznych w Biblii, „Ateneum Kapłańskie”, 6 (1912), s. 13-25, Stosunek św. Pawła do Jezusa Chrystusa, „Ateneum Kapłańskie”, 6 (1912), s. 289-303, Historja św. Starego Testamentu, Warszawa 1915, Królestwo Boie w nauczaniu Jezusa Chrystusa, „Ateneum Kapłańskie”, 13 (1916), s. 1-34, Zmartwychwstanie Jezusa Chrystusa, Warszawa 1916, Co to jest Pismo św.?, Poznań 1922, Jezusa Chrystusa Kazanie na Górze. Komentarz Ewangelii św. Mateusza V-VII, Poznań 1923, Prorok Amos, osoba i działalność, „Kwartalnik Teologiczny Wileński”, 1923, s. 199-210; 1924, s. 344-355. Sługa Jahwy w Księdze Izajasza proroka, Kraków 1923, Monoteizm izraelski i jego geneza, Kraków 1924, Złorzeczenia w Psalmach, „Przegląd Powszechny”, 162 (1924), s. 210-227, Księga Przypowieści i mądrość egipska, „Ateneum Kapłańskie”, 20 (1927), s. 437-450, Rewizja tekstu Wulgaty, „Ateneum Kapłańskie”, 19 (1927), s. 113—125, Wstęp szczegółowy do Ksiąg św. Starego Testamentu, Kraków 1927, Pismo św. w tłumaczeniu Ks.J. Wujka, t. IV, Prorocy, Machabejskie, Poznań 1929 Historyczność potopu, „Ateneum Kapłańskie”, 25 (1930), s. 14-27, O natchnieniu Pisma św., Kraków 1930, Szkoła biblijna w Jerozolimie (1890-1930), „Ateneum Kapłańskie”, 25 (1930), s. 335-356, Nad Morzem Martwym, Kraków 1932, Protoewangelja, „Ateneum Kapłańskie”, 19 (1933), s. 417-438, Kosmogonia biblijna w świetle starowschodnich opowiadań i nauki, Kraków 1934, Niewola babilońska, Kraków 1935, Uwagi o nowych przekładach Pisma św., Kraków 1936, Cztery ewangelie Pana Naszego Jezusa Chrystusa, Mikołów 1937, Nowa teoria uzupełniań w sprawie Pięcioksięgu, „Przegląd Biblijny”, 1 (1937), s. 1-16, I Zjazd biblistów polskich, „Przegląd Biblijny”, 1 (1937), s. 97-108, Historia i krytyka tekstu hebrajskiego Starego Testamentu, Kraków 1938, Kamień węgielny na Syonie, „Przegląd Biblijny”, 2 (1938), s. 12-25, Życie i ogólne poglądy O.M.J. Lagrange'a, „Przegląd Biblijny”, 2 (1938), s. 103-146, Prorok Amos, „Przegląd Biblijny”, 3 (1939), s. 1-29.

Przypisy

Bibliografia

Biogram na nieoficjalnych stronach parafii w Zegrzu. Ostatni dostęp: 2012-01 Lista pamięci Uniwersytetu Jagiellońskiego. Ostatni dostęp: 2012-01

Linki zewnętrzne Józef Archutowski – publikacje w bibliotece Polona

Kategoria:Absolwenci i studenci Cesarskiej Rzymskokatolickiej Akademii Duchownej w Petersburgu Kategoria:Duchowni archidiecezji krakowskiej Kategoria:Kanonicy warszawskiej kapituły katedralnej Kategoria:Odznaczeni Brązowym Medalem za Długoletnią Służbę (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Medalem za Długoletnią Służbę (II Rzeczpospolita) Kategoria:Ofiary cywilne w powstaniu warszawskim Kategoria:Ofiary Sonderaktion Krakau Kategoria:Pochowani na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie Kategoria:Polscy duchowni katoliccy – ofiary represji Niemiec nazistowskich w Polsce 1939–1945 Kategoria:Polscy teolodzy katoliccy Kategoria:Urodzeni w 1879 Kategoria:Więźniowie KL Sachsenhausen Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Teologii Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Jagiellońskiego Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Teologii Katolickiej Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Zmarli w 1944