Thomas Jeffrey Hanks (ur. 9 lipca 1956 w Concord) – amerykański aktor, reżyser i producent filmowy. Znany zarówno z ról komediowych, jak i dramatycznych, jest jedną z najpopularniejszych i najbardziej rozpoznawalnych gwiazd filmowych na świecie oraz uważany jest za ikonę kultury amerykańskiej.
Karierę rozpoczął pod koniec lat 70. Zyskał sławę dzięki głównym rolom w komediach Plusk (1984), Skarbonka (1986), Duży (1988) oraz Ich własna liga (1992). Pozycję gwiazdy filmowej ugrutnował, wcielając się w rolę geja-prawnika cierpiącego na AIDS w filmie Filadelfia (1993), a następnie w tytułową postać w filmie Forrest Gump (1994), za które zdobył dwie z rzędu nagrody Akademii Filmowej dla najlepszego aktora. Inne ważne role wykreował w filmach: Bezsenność w Seattle (1993), Masz wiadomość (1996), Szeregowiec Ryan (1998), Zielona Mila (1999), Cast Away: Poza światem (2000), Droga do zatracenia (2002), Złap mnie, jeśli potrafisz (2002), Terminal (2004), Most szpiegów (2015).
1 lipca 1992 otrzymał własną gwiazdę w Alei Gwiazd w Los Angeles znajdującą się przy 7000 Hollywood Boulevard.
Życiorys Rodzina i edukacja Jest synem Amosa Mefforda Hanksa (1924–1992) i Janet Marylyn Frager z domu Matthews (1932–2016). Jego ojciec (mający angielskie pochodzenie) był kucharzem, a matka (z portugalskimi korzeniami) pracowała jako kelnerka. Jest spokrewniony z 16. prezydentem USA Abrahamem Lincolnem za sprawą Luke’a Hanksa (ur. 1685), pradziada matki Lincolna – Nancy HanksGenealogy.com – Family Tree Maker Family History Software and Historical Records.. Ma dwoje starszego rodzeństwa: Sandrę Lynn (ur. 1950) i Lawrence’a „Larry’ego” (ur. 1953), i młodszego brata, Jimmy’ego (ur. 1961), który również został aktorem i m.in. był dublerem Toma w filmie Forrest Gump. Do piątego roku życia mieszkał w Bedding. Po rozstaniu rodziców w 1962 pozostał z ojcem i starszym rodzeństwem, z którymi często zmieniał miejsce zamieszkania, natomiast wakacje i niektóre weekendy spędzał z matką i młodszym bratem w Red Bluff (Kalifornia). Jego rodzice weszli jeszcze w kilka związków małżeńskich, a część z nich skończyła się rozwodami.
W dzieciństwie trenował judo i baseball, a w liceum należał do drużyny piłkarskiej i biegał na 440 m. Jako dziecko przejawiał również zainteresowanie aktorstwem i teatrem, m.in. zabawiając domowników i chętnie uczestnicząc w przedstawieniach szkolnych. Duży wpływ na jego życie miało obejrzenie filmu Stanleya Kubricka 2001: Odyseja kosmiczna. Uczęszczał do liceum Skyline w Oakland i dwuletniej szkoły policealnej Chabot Community College w Hayward oraz studiował aktorstwo na Uniwersytecie Stanowym w Sacramento, jednak porzucił go jesienią 1978 po półtora roku nauki. Aktorstwa w okresie licealnym uczył go Rawley Fansworth. Przed rozpoczęciem kariery aktorskiej pracował jako goniec w hotelu Hilton w Oakland.
Kariera aktorska W 1972, za namową szkolnego kolegi, Johna Gilkersona, zapisał się do licealnego kółka teatralnego, w którym aktorstwa uczył Rawley Farnsworth. W tym okresie zagrał m.in. Andrzeja Chudogębę w Wieczorze Trzech Króli Williama Shakespeare’a, reżysera w The Potboiler i Luthera Billisa w musicalu South Pacific. W 1975 zagrał główną rolę męską w szkolnym przedstawieniu Thorntona Wildera Nasze miasto w Chabot Community College w Hayward. W 1977 zagrał służącego Jaszę w sztuce Antona Czechowa Wiśniowy sad (reż. Vincent Dowling) w Civic Center. W tym okresie zajmował się także scenografią, dekoracjami i oświetleniem w teatrze. W 1977 został asystentem kierownika sceny w Sacramento Civic Theatre. Był aktorem w Great Lakes Shakespeare Festival w którym zagrał m.in. służącego Rajnolda w Hamlecie, a za rolę Proteusa w sztuce Dwaj panowie z Werony (reż. Vincent Dowling) dostał nagrodę dla najlepszego aktora 1978 roku przyznaną przez Cleveland Critics Circle. Zagrał Grumia w spektaklu objazdowym Poskromienie złośnicy (reż. Dan Sullivan).
Latem 1978 wyjechał do Nowego Jorku, by rozwijać karierę aktorską. Mimo udziału w licznych przesłuchaniach aktorskich, nie dostawał intratnych propozycji, dlatego przez kilka miesięcy pobierał zasiłek dla bezrobotnych. W 1979 zagrał w dwóch sztukach w Cleveland i został obsadzony w roli studenta Elliota w niezależnym horrorze Armanda Mastroianniego On wie, że jesteś sam (1980). Nawiązał współpracę menedżerską z Simonem Maslowem i agencją aktorską J. Michael Bloom Agency. Popularność przyniosła mu rola Kipa/Buffy w telewizyjnym serialu komediowym Bosom Buddies (1980–1982). Zagrał drugoplanowe role w serialach: Taxi, Statek miłości i Family Ties, a także wcielił się w studenta Robbiego Wheelinga w filmie telewizyjnym Stevena Hillarda Sterna Zagrajmy w „Lochy i potwory” (1982). Pracował także jako kierownik sceny w Gene Dynarski Theater w Los Angeles.
Dzięki występowi w jednym z odcinków serialu Happy Days (1982) został dostrzeżony przez Rona Howarda, który obsadzoł go w roli przedsiębiorcy Allena Bauera, który zakochuje się w syrenie (Daryl Hannah), w kasowej komedii romantycznej Plusk (1984). Po sukcesie Plusku zaczął być uznawany przez recenzentów i widzów za komika, na co wpływ miały role w filmach komediowych: zagrał Rocka Gassko w dochodowej komedii erotycznej Neala Israela Wieczór kawalerski (1984), skrzypka Richarda Drew w fatalnie przyjętej komedii kryminalnej Stana Dragotiego Człowiek w czerwonym bucie (1985), playboya Lawrence’a Bourne’a III w komedii Nicholasa Meyera Ochotnicy (1985), Daniela, syna protestanckiego pastora zakochanego w sefardyjce, w niskobudżetowym dramacie Mosza Mizrachiego Zawsze, gdy mówimy „żegnaj” (1986) i Davida Basnera w komediodramacie Garry’ego Marshalla Bez zrozumienia (1986). left|thumb|Hanks (1989) Występ w roli Waltera Fieldinga w komedii Richarda Benjamina Skarbonka (1986) zapewnił mu wzrost wynagrodzenia – wówczas zaczął zarabiać po milion dolarów za film. W tym okresie coraz częściej być porównywany przez krytyków do Cary’ego Granta, a w późniejszym okresie – także do Jamesa Stewarta. Za rolę Josha Baskina, 12-latka uwięzionego w ciele 35-letniego mężczyzny, który znajduje zatrudnienie w fabryce zabawek, w komedii Penny Marshall Duży (1988), otrzymał nominację do Oscara dla najlepszego aktora. Następnie pojawił się w docenionej przez krytyków roli Stevena Golda, studenta medycyny, który marzy o byciu komikiem, w chłodno przyjętym przez widzów komediodramacie Davida Seltzera Puenta (1988). Zagrał także w komediach: Na przedmieściach (1989) Joego Dantego, Turner i Hooch (1989) Rogera Spottiswoode’a i Joe kontra wulkan (1990) Johna Patricka Shanleya. W tym czasie odrzucił propozycję zagrania głównych ról w Stowarzyszeniu Umarłych Poetów (1989) Petera Weira i Polu marzeń (1989) Phila Aldena Robinsona, pracował też nad scenariuszem dramatu Luisa Mandokiego Kiedy mężczyzna kocha kobietę (1994), w którym miał zagrać główną rolę męską, ale projekt wówczas został zawieszony i powstał kilka lat później już z inną ekipą. Po fatalnym odbiorze jego kreacji zadufanego w sobie maklera Shermana McCoya w słabo przyjętym przez widzów i krytyków komediodramacie Briana De Palmy Fajerwerki próżności (1990), za którą otrzymał 5 mln dol., zawiesił karierę aktorską. Wrócił do grania krytycznie ocenionym występem w dramacie fantasy Richarda Donnera Marzyciele, czyli potęga wyobraźni (1992). thumb|Hanks (1995) Po podpisaniu kontraktu z agencją Creative Artists postanowił już nie przyjmować propozycji zagrania mało wymagających emocjonalnie ról w schematycznych komediach. Nowy etap w karierze zapoczątkował ciepło przyjętą przez krytyków rolą Jimmy’ego Dugana, byłego baseballisty i zarazem alkoholika z nadwagą, który zostaje trenerem kobiecej drużyny, w kasowej komedii sportowej Penny Marshall Ich własna liga (1992). Zdobył uznanie dzięki roli Sama, owdowiałego architekta samotnie wychowującego syna, który opisuje swoją wizję idealnej miłości podczas radiowej audycji prowadzonej przez psychiatrę, w dobrze przyjętej przez widzów komedii romantycznej Nory Ephron Bezsenność w Seattle (1993). Postrzeganie Hanksa jako aktora dramatycznego zmieniło się po jego roli Andrew Becketta, rozchwytywanego homoseksualnego prawnika, który po zachorowaniu na AIDS traci pracę w kancelarii, w kasowym dramacie Jonathana Demmego Filadelfia (1993). Za występ w tym filmie otrzymał Oscara dla najlepszego aktora. Podczas przemowy po odebraniu nagrody wyoutował swojego dawnego nauczyciela aktorstwa, Rawleya Farnswortha, co stało się podstawą do scenariusza filmu Franka Oza Przodem do tyłu (1997).
Za tytułową rolę niewinnego i wyjątkowo dobrego mężczyzny upośledzonego umysłowo, który – dzięki splotowi przypadków i niezwykłym zbiegom okoliczności – osiąga sukces m.in. jako gracz footballu amerykańskiego, żołnierz w Wietnamie i magnat połowu krewetek, w kasowym komediodramacie Roberta Zemeckisa Forrest Gump (1994) otrzymał kolejnego Oscara dla najlepszego aktora, stając się zarazem drugim (po Spencerze Tracym) aktorem, który dwa razy z rzędu zdobył Nagrodę Akademii Filmowej. Wierząc w sukces filmu, podczas konstruowania kontraktu zrzekł się swojej wielomilionowej gaży na rzecz blisko ośmioprocentowego udziału w przychodach. W listopadzie 1994 otrzymał nagrodę im. Louelli Parsons, przyznawaną przez Hollywood Womens Press Club osobom, które prezentują publicznie najlepszy wizerunek branży rozrywkowych; wyróżnienie Hanksa argumentowano „społeczną świadomością jego filmów”. W 1995 został określony przez redakcję „Hollywood Reporter” jednym z pięciu największych gwiazd Hollywood, a w 1996 uzyskał tytuł najlepszego aktora od redakcji „Screen International” i otrzymał tytuł człowieka roku od władz Uniwestytetu Harvarda. Jego ówczesna gaża wzrosła do ok. 25 mln dol. za film. Odrzucił propozycję wcielenia się w prezydenta Richarda Nixona w filmie biograficznym Olivera Stone’a Nixon (1995). Wcielił się w astronautę Jima Lovella w kasowym filmie katastroficznym Rona Howarda Apollo 13 (1995) i użyczył głosu szeryfowi Chudemu w filmie animowanym produkcji Pixar i Walt Disney Pictures Toy Story (1995).
Często obsadzany jest w rolach mężczyzn, z którymi łatwo jest się utożsamić widzom. Nie grywa w filmach akcji i nie występuje w scenach erotycznych.
W latach 90. założył firmę produkcyjną Clavius Base. Jako reżyser zadebiutował komediodramatem Szaleństwa młodości (1996), który nakręcił na podstawie własnego scenariusza, do którego skomponował cztery piosenki i w którym zagrał drugoplanową rolę menedżera zespołu The Trends. Był producentem wykonawczym, scenarzystą i narratorem serialu Z Ziemi na Księżyc (1998), który z budżetem wynoszącym 65 mln dol. był wówczas najdroższym projektem telewizyjnym w historii, a w 1998 został wyróżniony nagrodą Emmy za najlepszy miniserial. W kolejnych latach wyprodukował m.in. miniseriale: Kompania braci (2001) i John Adams (2008) oraz filmy: Moje wielkie greckie wesele (2002), Ekspres polarny (2004) i Mamma Mia! (2008).
Za rolę kapitana Johna Millera w kasowym i świetnie przyjętym przez widzów dramacie wojennym Stevena Spielberga Szeregowiec Ryan (1998) otrzymał nominację do Oscara. Następnie zagrał Joe Foxa, bezwzględnego właściciela firmy Fox Books, który zakochuje się w Kathleen Kelly (Meg Ryan), w kasowej komedii romantycznej Nory Ephron Masz wiadomość (1998), a za swoją rolę w filmie otrzymał 25 mln dol. gaży. Odrzucił propozycję zagrania jurnego, wygadanego gubernatora Jacka Stantona w komediodramacie Mike’a Nicholsa Barwy kampanii (1998). Zagrał Paula Edgecombe’a, dowódcę strażników więzienia w Cold Pountain w Luizjanie, w nominowanym do Oscara dramacie obyczajowym Franka Darabonta Zielona mila (1999), ekranizacji powieści Stephena Kinga o tym samym tytule. Powrócił do zdubbingowania szeryfa Chudego w filmie animowanym Pixar i Walt Disney Pictures Toy Story 2 (1999). Za rolę Chucka Nolanda, który przeżywa katastrofę lotniczą i zostaje rozbitkiem na bezludnej wyspie, w dramacie Roberta Zemeckisa Cast Away: Poza światem (1999) otrzymał piątą w karierze nominację do Oscara dla najlepszego aktora. thumb|Hanks (2009)