mały|Grób Jana Augusta Kisielewskiego na cmentarzu Powązkowskim Jan August Kisielewski (ur. 8 lutego 1876 w Rzeszowie, zm. 29 stycznia 1918 w Warszawie) – polski dramatopisarz, znawca i krytyk teatralny, eseista związany z kabaretem Zielonego Balonika.
Jan August Kisielewski uważany jest współcześnie za jedną z najciekawszych indywidualności twórczych Młodej PolskiA. Hutnikiewicz Młoda Polska, Warszawa 2004, s. 240. Obie [sztuki] przejmowały wątki tematyczne w literaturze już przed nim obecne, u Zapolskiej, Perzyńskiego i innych, lecz robiły to inaczej, ujawniając mocną, oryginalną, niezależną osobowość pisarską., doskonałego analityka środowisk cyganerii artystycznychA. Hutnikiewicz Młoda Polska, Warszawa 2004, s. 240. oraz przedstawiciela dramatu psychologicznego w literaturze polskiej. Jego dwie sztuki – W sieci i Karykatury – odzwierciedlające konflikt między indywidualizmem artysty a moralnością mieszczańską należą dziś do klasyki teatru modernistycznego.
Życie Urodził się w rodzinie nauczycielskiej. Był synem Augusta i Józefy z Szałajków, bratem Zygmunta i stryjem Stefana. Uczył się w gimnazjum w Rzeszowie, później przeniósł się do Tarnowa. Przez rok przebywał w Wiedniu, a po powrocie osiadł w Krakowie. Pracował jako kopista, uczęszczał na Uniwersytet Jagielloński. Na deskach teatru debiutował w 1899 roku. Po pierwszych sukcesach przeniósł się do Paryża, skąd po bezskutecznych próbach podbicia tamtejszych teatrów, wrócił w 1903 roku. Wtedy też założył pismo satyryczne Liberum Veto. W 1906 roku przeniósł się do Warszawy, gdzie zbliżył się do środowisk endecji. Pisywał artykuły i recenzje ogłoszone w tomach Panmusaion i . Nasilające się objawy choroby psychicznej coraz częściej uniemożliwiały mu pracę. Zmuszony był przebywać w szpitalach psychiatrycznych. Zmarł 29 stycznia 1918 w Warszawie. Został pochowany na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (kwatera 267-6-1/2).
Twórczość
Kisielewski zasłynął jako twórca komedio-dramatów realistycznych (Karykatury, W sieci), w centrum zainteresowań stawiając funkcję artysty w społeczeństwie oraz antynomie: artysta – filister, ideał – jego realizacja. Były to zatem tematy bliskie Zapolskiej i Perzyńskiemu, przedstawione jednak ze znacznie większym obiektywizmem i wstrzemięźliwością, co popychało twórczość Kisielewskiego w stronę dramatu psychologicznego, a nie dramatu obyczajowego. Obie sztuki cieszyły się za życia autora sporą popularnością; wielokrotnie wystawiane były m.in. przez Teatr Rozmaitości w Warszawie, Teatr Polski w Poznaniu, Nowe Ateneum (reż. Leon Schiller) oraz teatry w Czechach i Rosji. Sukces obu sztuk zawdzięczał Kisielewski biegłej kreacji „żywych” postaci, zwróceniu uwagi na dwuznaczności postępowań bohaterów, unikanie stereotypowego, czarno-białego kreślenia obrazów oraz ich jednoznacznej oceny – zarówno względem środowisk artystycznych, jak i mieszczańskich. Innowacją Kisielewskiego było również wprowadzenie rozbudowanych didaskaliów upodabniającej się w formie do prozy powieściowej. center|400px|Kisielewski sportretowany przez Edwarda Loevy’ego Ze skrajnie odmiennym przyjęciem publiczności i krytyki spotkał się ostatni dramat Kisielewskiego Sonata stanowiący zwrot w stronę symbolizmu z elementami prozy poetyckiej. Jak pisał A. Hutnikiewicz: dramat, który sam autor cenił sobie najwyżej, był w istocie literackim i teatralnym nieporozumieniem, eksponującym w karykaturalnej edycji wszystkie najbardziej artystycznie wątpliwe dewiacje przybyszewszczyznyA. Hutnikiewicz Młoda Polska, Warszawa 2004, s. 242.. Utwór powstał pod znacznym wpływem twórczości Stanisława Przybyszewskiego, Augusta Strindberga oraz dramatu metafizycznego, zwiastując upadek młodego twórcy zmagającego się z postępującą chorobą umysłową i twórczą niemocą. Dlatego też Kisielewskiego określa się często jako talent jednego sezonu (J. Tomkowski).
Kisielewski dzięki dwóm debiutanckim sztukom trwale zapisał się do klasyki dramatu polskiego.
Przypisy
Twórczość Dramaty Parias (1896) – nie zachował się Karykatury (1898) W sieci (1896) Ostatnie spotkanie (1896) Sonata (1901) Komedia miłości i cnoty (1903) – powstał tylko jeden akt
Eseje O teatrze japońskim (1902)
Recenzje Panmusaion (1906) Życie dramatu (1907)
Linki zewnętrzne
Piotr Obrączka, Studia nad życiem i twórczością Jana Augusta Kisielewskiego, Opole 1973 Dzieła Jana Augusta Kisielewskiego w bibliotece Polona
Kategoria:Ludzie związani z Rzeszowem (zabór austriacki) Kategoria:Polscy prozaicy Kategoria:Polscy dramaturdzy Kategoria:Polscy krytycy teatralni Kategoria:Pisarze związani z Rzeszowem Kategoria:Ludzie urodzeni w Rzeszowie Kategoria:Urodzeni w 1876 Kategoria:Zmarli w 1918 Kategoria:Pochowani na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie