Niszczyciele typu Folgore – typ włoskich niszczycieli z okresu międzywojennego i II wojny światowej, zbudowanych na początku lat 30. XX wieku. Stanowiły rozwinięcie typu Dardo i były również określane jako typ Dardo II serii. Należały do niego cztery okręty, które weszły do służby we włoskiej Marynarce Królewskiej (Regia Marina) w 1932 roku. Wszystkie nosiły nazwy będące różnymi określeniami pioruna. Służyły podczas hiszpańskiej wojny domowej i II wojny światowej na Morzu Śródziemnym. Wszystkie zostały zatopione podczas wojny.
Były niszczycielami średniej wielkości, o wyporności standardowej wynoszącej 1238 ton i pełnej początkowo około 1900 ton oraz długości 96 m. Uzbrojenie stanowiły cztery armaty kalibru 120 mm w dwóch zdwojonych stanowiskach, sześć wyrzutni torped, małokalibrowa artyleria przeciwlotnicza oraz uzbrojenie przeciwpodwodne. Napęd stanowiły turbiny parowe. Prędkość projektowa wynosiła 38 węzłów, lecz podczas wojny okręty osiągały w praktyce około 30 węzłów.
Historia Niszczyciele typu Folgore stanowiły rozwinięcie okrętów typu Dardo i przez marynarkę włoską określane były jako Dardo II serii (wł. Dardo Seconda Serie). Decyzja o ich budowie zapadła w październiku 1929 roku, w trakcie budowy okrętów pierwotnego typu Dardo, a do budowy nowych jednostek przystąpiono jeszcze przed wodowaniem pierwszych okrętów pierwszej serii i uzyskaniem możliwości przeprowadzenia ich prób. Główną różnicą było zmniejszenie szerokości kadłuba o pół metra, do 9,2 m na linii wodnej, w celu zwiększenia prędkości. Ponadto turbiny parowe systemu Parsonsa zastąpiono turbinami Belluzzo i zrezygnowano z montażu haubic do wystrzeliwania pocisków oświetlających. Zmniejszenie szerokości spowodowało jednak ograniczenie pojemności burtowych zbiorników paliwa o ok. 100 ton, a w konsekwencji znaczne zmniejszenie zasięgu, oraz pogłębiło problemy ze statecznością, występujące już na niszczycielach typu Dardo. W celu poprawy stateczności okręty poddano przeróbkom, obejmującym m.in. dodanie 90 ton balastu, co zwiększyło wyporność i spowodowało spadek prędkości. Na okrętach obu serii wprowadzono ponadto niewielkie zmiany konstrukcyjne, takie jak zastąpienie masztu lżejszym, obniżenie komina i stanowisk działek przeciwlotniczych oraz dodanie stępek przechyłowych.
Zamówiono dwie pary okrętów w stoczniach we Fiume oraz (dawnej Pattison) w Neapolu, które nie budowały okrętów pierwszej serii. Maszyny dla wszystkich jednostek wyprodukowały Officine & Cantieri Partenopei. Stępki pod ich budowę położono parami w styczniu i maju 1930 roku, wszystkie okręty wodowano w 1931 roku, a ukończono w 1932 roku. Jako pierwszy wodowano i ukończono „Baleno”.
W 1929 roku dwie pary zmodyfikowanych niszczycieli, opartych na konstrukcji typu Folgore i cechujących się podobną, zmniejszoną szerokością kadłuba wynoszącą 9,3–9,37 m, zamówiła we włoskich stoczniach Turcja (typy i ). Różniły się one między innymi zastosowaniem dwóch kominów, a w przypadku typu Adatepe także umieszczeniem czterech dział w pojedynczych stanowiskach.
Okręty Okręt Znakburtowy Położenie stępki, stocznia Wodowanie Wejście do służby Los BalenoBO1. 5. 1930 22. 3. 193115. 6. 1932Zatopiony 17 kwietnia 1941 przez brytyjskie niszczyciele podczas bitwy o konwój Tarigo FolgoreFG30. 1. 1930 26. 4. 19311. 7. 1932Zatopiony 2 grudnia 1942 przez brytyjskie krążowniki zespołu Q FulmineFL1. 5. 1930 2. 8. 193114. 9. 1932Zatopiony 9 listopada 1941 przez brytyjskie okręty nawodne zespołu K podczas bitwy o konwój Duisburg LampoLP30. 1. 1930 26. 7. 193113. 8. 1932Zatopiony przez bombowce 30 kwietnia 1943 koło przylądka Bon.
Stocznie: CNQ – we Fiume OCP – w Neapolu.
Opis Opis ogólny i kadłub thumb|„Fulmine” przed wojną thumb|Sylwetka „Lampo” Okręty typu Folgore miały typowy dla niszczycieli okresu międzywojennego kadłub z podwyższonym pokładem dziobowym, zajmującym ok. 40% długości kadłubaNa podstawie oraz s.22–23 (rysunki i plany). Dziób był sierpowato wygięty, natomiast rufa – zaokrąglona w obrysie z góry, ścięta pod kątem i schodząca do wody. Dwa podwójne stanowiska dział artylerii głównej umieszczono na pokładzie dziobowym i niskiej nadbudówce rufowejNa podstawie (rysunki i plany). Sylwetkę okrętów wyróżniał jeden szeroki, pochylony komin, od początku wyposażony w ścięty pod kątem kołpak (zainstalowany pod koniec lat 30. także na okrętach pierwszej serii typu Dardo). Piętrowa nadbudówka dziobowa miała pionową ścianę przednią, która na jednostkach budowy OCP była graniasta w rzucie z góry (tak jak w typie Dardo), natomiast na okrętach budowy stoczni CNQ („Baleno” i „Fulmine”) była zaokrąglona. Na dolnym piętrze znajdowały się pomieszczenia podoficerów i szachty wentylatorów kotłowni, a na górnym – zakryty pomost bojowy z niewielkimi skrzydłami, kabina nawigacyjna i marszowa kabina dowódcy. Na dachu nadbudówki umieszczono dalocelownik, a za nim znajdowało się podwyższone odkryte stanowisko starszego oficera artyleryjskiego, połączone z platformą reflektora i niskim pochylonym masztem sygnałowym umieszczonym za nią. Za uskokiem pokładu dziobowego wąska pokładówka kryła przewody dymowe i stanowiła podstawę wydłużonego komina. Na śródokręciu, między wyrzutniami torped, znajdowała się krótka pokładówka z platformą z rezerwowym dalmierzem. Na rufie znajdowała się niewielka nadbudówka mieszcząca kancelarię i stanowiąca podstawę dział rufowych. Na wydłużonym do przodu pokładzie nadbudówki rufowej umieszczono zapasowy mostek z kompasem, a pod nim, na pokładzie górnym, zapasowe koło sterowe i pochyły maszt rufowy, przechodzący przez pokład nadbudówki. Kotwice umieszczone były w kluzach burtowych, które w 1938 roku zastąpiono położonymi wyżej półkluzami na skraju burty i pokładu, ograniczającymi rozbryzgi wody.
Wyporność standardowa wynosiła 1238 ton, w stanie lekkim 1450 ton, normalna 1665 ton, a pełna 1890 ton podaje wyporność standardową 1240 ton (1220 ts) i pełną 2130 ton (2096 ts).. Podczas wojny, po modernizacjach uzbrojenia i wyposażenia, wyporność pełna okrętów sięgała ok. 2100 ton. Długość całkowita wynosiła 96,05 m dla okrętów budowanych przez stocznię OCP i 96,23 m dla okrętów budowy CNQ, a na linii wodnej odpowiednio 94,25 i 94,15 m. Szerokość całkowita wynosiła 9,28 m, a na linii wodnej 9,2 m. Zanurzenie po zbudowaniu wahało się od 3,02 m przy wyporności standardowej do 4,5 m przy pełnej.
Kadłub zbudowano ze stali wysokiej wytrzymałości w mieszanym układzie wiązań – wzdłużnym na większości długości i poprzecznym na dziobie i rufie. Po obu stronach pionowej stępki znajdowało się po dziewięć wzdłużników, a ponadto kadłub miał 168 wręg. Na większości długości, z wyjątkiem dziobu (od 33. wręgi), znajdowało się dno podwójne, a na wysokości przedziałów siłowni wzdłuż burt biegły grodzie wzdłużne, stanowiące przedłużenie dna podwójnego ku górze. Na zewnątrz znajdowały się dwie stępki przechyłowe o długości ok. 30 m. Okręty miały, typowo dla niszczycieli, tylko jeden ciągły pokład – górny, a ponadto podwyższony pokład dziobowy i nieciągły pokład środkowy (platformy) na dziobie i rufie; na śródokręciu całą wysokość kadłuba zajmowały natomiast przedziały siłowni. Kadłub dzielił się na 10 głównych przedziałów wodoszczelnych, oddzielonych dziewięcioma poprzecznymi grodziami sięgającymi do górnego pokładu (w tym dwiema sięgającymi wyżej, do pokładu dziobowego), a ponadto na dalsze przedziały oddzielone niższymi grodziami. Masa konstrukcji kadłuba według projektu stanowiła 35,1% wyporności. W pierwotnej postaci okręty miały słabą dzielność morską, zwłaszcza stateczność, szczególnie przy znacznym opróżnieniu zbiorników paliwa. Problemy te częściowo ograniczyły modyfikacje konstrukcyjne, w tym dodanie 90 ton balastu, jednak wraz ze wzrostem masy instalowanego wyposażenia spowodowało to z kolei spadek prędkości. Okręty zmodyfikowano również przez wprowadzenie możliwości napełniania pustych zbiorników paliwa wodą morską, co – mimo zainstalowania separatorów – stwarzało ryzyko zanieczyszczenia paliwa. W 1935 roku planowano poddać okręty głębszej modernizacji, polegającej na poszerzeniu kadłubów przez dobudowanie specjalnych „bąbli” na zewnątrz poszycia (podobnie jak na niszczycielach typu Navigatori), jednak do wybuchu II wojny światowej prac nie rozpoczęto, a później z nich zrezygnowano.
Załoga etatowo składała się początkowo ze 165 osób, w tym sześciu oficerów. Podczas wojny liczebność załogi wzrosła do ponad 210 osób („Lampo” w chwili zatopienia – 213). Pomieszczenia oficerskie (jednoosobowe kajuty i mesa) znajdowały się tradycyjnie w kadłubie na rufie; kapitan dysponował gabinetem, sypialnią i łazienką. Podoficerowie mieli dwie jednoosobowe kajuty oraz kubryki, natomiast marynarze – kubryki z hamakami w części dziobowej okrętu.
Uzbrojenie Artyleria główna thumb|Działa rufowe i wyrzutnie torped niszczyciela typu Dardo albo Folgore Główne uzbrojenie artyleryjskie stanowiły cztery armaty kalibru 120 mm Ansaldo o długości lufy 50 kalibrów (L/50), umieszczone na dwóch dwudziałowych podstawach model 1926. Dziobowe stanowisko znajdowało się na pokładzie dziobowym, a rufowe na niskiej pokładówceWszystkie działa były na jednym poziomie, co polepszało warunki użycia dział na rufie przy złym stanie morza i upraszczało kierowanie ogniem, podobnie jak na niszczycielach typu Navigatori (por. ). Kąt podniesienia luf wynosił od -10° do +45°, co teoretycznie umożliwiało również strzelanie amunicją burzącą z zapalnikami czasowymi do nisko lecących samolotów, zwłaszcza torpedowych. Pociski wystrzeliwano z prędkością początkową 920 m/s na odległość do 19 600 m (pierwotnie prędkość wynosiła 950 m/s, a donośność 22 000 m, lecz wartości te ograniczono przez zmniejszenie ładunków w celu zwiększenia żywotności luf). Działa miały trójkątne w widoku z boku maski ochronne. Obie lufy umieszczone były na wspólnej lawecie, a obrót podstaw i podnoszenie luf odbywały się za pomocą napędów elektrycznych.
Etatowy zapas amunicji wynosił 800 pocisków (200 na lufę). Stosowano pociski przeciwpancerne o masie 23,4 kg, burzące lub zapalające o masie 22,8 kg oraz oświetlające. Amunicja była łuskowa, rozdzielnego ładowania, z ładunkiem miotającym o masie 9,7 kg. Okręty miały dwie komory amunicyjne, na dziobie i rufie, z których amunicję dostarczano windami elektrycznymi. Teoretyczna szybkostrzelność wynosiła do 7–8 strzałów na minutę, lecz w praktyce osiągała ok. 6 strzałów na minutę (salwy co 10 sekund). Masa stanowiska wynosiła 22,24 tony. Z powodu gorszej stateczności okrętów typu Folgore nie wyposażono w przewidziane w projekcie i stosowane w pierwszej serii dwie haubice kalibru 120 mm OTO model 1933 o długości lufy L/15, przeznaczone wyłącznie do wystrzeliwania pocisków oświetlających podczas walk nocnych.
Artyleria przeciwlotnicza Uzbrojenie przeciwlotnicze stanowiły dwa działka automatyczne kalibru 40 mm Vickers-Terni model 1917 o długości lufy L/39, na podstawach model 1930. Umieszczono je po obu burtach na pokładzie górnym za kominem. Pierwotnie miały znajdować się na wyżej położonych platformach, lecz w celu poprawy stateczności przeniesiono je niżej, co ograniczyło ich kąt ostrzału. Strzelały pociskami o masie 0,9 kg na odległość w poziomie do 4400 m. Zasilane były z taśm 50-nabojowych, a ich szybkostrzelność teoretyczna wynosiła 200 strz./min, natomiast praktyczna jedynie 50 strz./min. Uzupełniały je cztery wielkokalibrowe karabiny maszynowe kalibru 13,2 mm Breda M.1931, podwójnie sprzężone w dwóch stanowiskach na skrzydłach dachu mostka. Zasilane były z magazynków 30-nabojowych, a ich efektywna donośność wynosiła 2000 m. Okręty miały ponadto dwa karabiny maszynowe kalibru 8 mm Breda na przenośnych lawetach.