Łosinka (ros. Лосинская волость, lit. Losinkos valsčius) – dawna gmina wiejska istniejąca w dwóch odsłonach: w latach 1861–1934 oraz 1952–1954 na Białostocczyźnie. Siedzibą gminy była ŁosinkaGłówny Urząd Statystyczny w Warszawie: Województwa centralne i wschodnie Rzeczypospolitej Polskiej – podział na gminy według stanu z dnia 1.IV 1933 roku, Książnica-Atlas, Lwów 1933.

Pierwsza odsłona Imperium Rosyjskie Gmina zbiorowa Łosinka powstała w wyniku reformy struktur administracyjnych państwa rosyjskiego w 1861 roku. Była częścią powiatu bielskiego należącego (od 1843) do guberni grodzieńskiej. W 1890 roku gmina Łosinka obejmowała 43 miejscowości i zamieszkiwało ją 4608 osób.

11 czerwca 1892 wszedł w życie nowy statut miejski, który ograniczył samorządność miejską, a na mocy którego wiele miast guberni grodzieńskiej zamieniono w miasteczkaDymitrow, M. (2015). Pojęcie miejskości w świetle reformy gminnej w Polsce międzywojennej.. Zdegradowane miasto NarewNajgrakowski, M. (2009). Miasta Polski do początku XXI wieku: podstawowe informacje o datach założenia i likwidacji. Dokumentacja geograficzna. podległo w następstwie statutu z czasem administracji gminy ŁosinkaКарта волостей Гродненской губернии.

I wojna światowa Podczas I wojny światowej gmina wraz z powiatem bielskim należała do okupowanego przez Niemcy Ober-Ostu (w okręgu Białystok), gdzie znacznie zmieniono granice oraz podział administracyjny powiatu bielskiego. Spośród jego 15 gmin, zachowano 9 i zniesiono 6, ponadto utworzono 10 nowych; zmieniły się też granice gmin. W odniesieniu do gminy Łosinka: północną część gminy Łosinka włączono do nowej gminy Narew (Chrabostówka, Cimochy, Hajdukowszczyzna, Makówka, Narew, Rybaki, Waśki), do gminy Łosinka włączono dużą południową część zniesionej gminy Klejniki (Kamień, Kojły, Kotłówka, Kuraszewo, Lady, Łuszcze, Osówka, Rotki, Szostakowo), do gminy Łosinka włączono znaczną północną część zniesionej gminy Nowoberezowo (Bielszczyzna, Czyżyki, Nowoberezowo, Nowokornino, Putiska, Wygoda), do gminy Łosinka włączono zachodni fragment gminy Masiewo z powiatu prużańskiego ze zniesionej guberni grodzieńskiej (Dubiny i Lipiny). Tak więc konfiguracja przestrzenna gminy Łosinka zmieniła się z bardziej północnej na bardziej południową. Podział ten w dużej mierze zachowano, kiedy powiat bielski przeszedł w sierpniu 1919 pod administrację polską.

II Rzeczpospolita W okresie międzywojennym gmina Łosinka należała do powiatu bielskiego w nowo utworzonym województwie białostockim.

Według Pierwszego Powszechnego Spisu Ludności z 1921 roku gmina Łosinka liczyła 47 wsi, kolonii i małych osad. Zamieszkiwało ją 6140 osób (3118 kobiet i 3022 mężczyzn). Większość mieszkańców gminy w liczbie 5054 osób zadeklarowała narodowość białoruską (82% ogółu mieszkańców gminy). Pozostali podali kolejno narodowość: polską (1042 osoby); niemiecką (15 osób); żydowską (12 osób); rosyjską (7 osób); rusińską (7 osób); litewską (1 osoba); łotewską (1 osoba) i kosmopolityczną (1 osoba). Pod względem wyznaniowym dominowali prawosławni (5667 osób; 92% wszystkich mieszkańców); pozostali zadeklarowali kolejno wyznanie: rzymskokatolickie (345 osób); mariawickie (56 osób); mojżeszowe (46 osób); ewangelickie (24 osoby); baptystyczne (1 osoba); 1 osoba określiła się jako bezwyznaniowiec.

13 kwietnia 1929 z gminy Łosinka wyłączono miejscowości: Bielszczyzna, Czyżyki, Dolna, Dubiny, Kraskowszczyzna, Lipiny, Nowoberezowo, Placówka, Putiska, Wygody i zakłady chemiczne "Grodzisk" w Chemicznej, które weszły w skład nowo utworzonej gminy Hajnówka (gmina Hajnówka powstała także z części gmin Białowieża, Masiewo i Orla).

30 czerwca 1930, po ponad roku, gminę Hajnówka zniesiono, a jej poszczególne miejscowości włączono dokładnie do tych samych gmin, do których należały przed jej utworzeniem w 1929 roku. Tak więc do gminy Łosinka powróciły miejscowości Bielszczyzna, Czyżyki, Dolna, Dubiny, Kraskowszczyzna, Lipiny, Nowoberezowo, Placówka, Putiska, Wygody i zakłady chemiczne "Grodzisk" w Chemicznej.

16 października 1933 gminę Łosinka podzielono na 31 gromad: Borysówka, Czyżyki, Dolna, Dubiny, Gorodzisko, Kamień, Kapitańszczyzna, Kojły, Kotłówka, Kotówka, Koweła, Krynica, Krzywiec, Kuraszewo, Kutowaja, Lady, Lipiny, Łopuchówka, Łosinka, Nowoberezowo, Nowokornino, Ochrymy, Osówka, Placówka, Prybudki, Putiska, Rzepiska, Szostakowo, Trywieża, Wasilkowo i WólkaBiałostocki Dziennik Wojewódzki. 1933, nr 11, poz. 49.

Gminę Łosinka zniesiono z dniem 1 października 1934, po czym jej obszar wszedł w skład: nowej gminy Hajnówka – gromady Czyżyki, Dolna, Dubiny, Kojły, Kotówka, Kuraszewo, Lady, Lipiny, Nowoberezowo, Nowokornino, Osówka, Placówka, Putiska, Szostakowo, Trywieża i Wólka, gminy Masiewo – gromady Kapitańszczyzna, Krynica i Ochrymy, gminy Narew – gromady Borysówka, Gorodzisko, Kamień, Kotłówka, Koweła, Krzywiec, Kutowaja, Łopuchówka, Łosinka, Prybudki, Rzepiska i Wasilkowo.

Druga odsłona

Gminę Łosinka reaktywowano 1 lipca 1952, w znacznie mniejszej odsłonie, w powiecie bielskim w województwie białostockim, w związku z kolejną wielką restrukturyzacją administracyjną powiatu. W jej skład weszły: z części gminy Narew – gromady Borysówka, Gorodzisko, Kamień, Kotłówka, Koweła, KrynicaGromadę Krynica przeniesiono z gminy Masiewo do gminy Narew w 1944 roku., Krzywiec, Kutowaja, Łosinka, Prybudki, Rzepiska i Wasilkowo, z części gminy Hajnówka – gromady Trywieża i Wólka.

W dniu powołania gmina składała się zatem z 14 gromad: Borysówka, Gorodzisko, Kamień, Kotłówka, Koweła, Krynica, Krzywiec, Kutowaja, Łosinka, Prybudki, Rzepiska, Trywieża, Wasilkowo i WólkaWykaz Gromad Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej według stanu z dnia 1.VII 1952 r., PRL, GUS, Warszawa.

1 stycznia 1954 gmina weszła w skład nowo utworzonego powiatu hajnowskiego. Równocześnie, ze znoszonej gminy Hajnówka wyłączono gromady Kotówka i Nowosady, przyłączając je do gminy Łosinka. Tak więc ostateczny skład gminy Łosinka objął 16 gromad.

Gminę zniesiono ostatecznie 29 września 1954 roku wraz z reformą wprowadzającą gromady w miejsce gmin:

Jednostki nie przywrócono 1 stycznia 1973 w związku z kolejnym reaktywowaniu gminUchwała Nr XXI/72/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Białymstoku z dnia 9 grudnia 1972 w sprawie utworzenia gmin w województwie białostockim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Białymstoku z dnia 2 stycznia 1973, Nr 1, Poz. 1)..

Przypisy Befehl- und Verordnungsblatt des Oberbefehlshabers Ost (Dziennik rozkazów i rozporządzeń Głównodowodzącego Wschodu) Nr 1-96 Jemielity W. (2002). Podziały administracyjne powiatów sokólskiego i dąbrowskiego w latach 1919-2000. "Studia Łomżyńskie", 13, 2002, s. 119-146. Deutsche Arbeit in den Verwaltungsgebieten Kurland, Litauen und Bialystok-Grodno. Kowno (Verlag der Presseabteilung Ober Ost) 1917. Rocznik statystyki Rzeczypospolitej Polskiej. R. 1, 1920/21 Volosts and communes of 1890. St. Petersburg: Central Statistical Committee of the Ministry of Internal Affairs, 1892. - (Statistics of the Russian Empire).

Łosinka Kategoria:Dawne gminy w guberni grodzieńskiej Losinka