mały|Trumna z prochami Andrzeja Niegolewskiego w krypcie Zasłużonych Wielkopolan Andrzej Marcin Niegolewski herbu Grzymała (ur. 12 listopada 1787 w Bytyniu koło Szamotuł, zm. 18 lutego 1857 w Poznaniu) – pułkownik Wojska Polskiego, uczestnik kampanii napoleońskich, ziemianin, działacz społeczny, uczestnik powstania listopadowego, kawaler Orderu Virtuti Militari.

Życiorys Był synem stolnika wschowskiego Felicjana i Magdaleny z Potockich herbu Szeliga. W listopadzie 1806 wstąpił w Poznaniu do szwadronu gwardii honorowej Napoleona, wkrótce został skierowany do 5. pułku jazdy polskiej; po krótkim czasie otrzymał promocję na podporucznika, potem na porucznika. Walczył na Pomorzu (pod Tczewem i Gdańskiem), a latem 1807 przeszedł do pułku gwardii lekkokonnej, w szeregach której odbył kampanię hiszpańską, biorąc m.in. udział w szarży pod Somosierrą w której jako jeden z nielicznych dotarł do czwartej i ostatniej baterii wroga na sam szczyt przełęczy odnosząc przy tym 9 ran od bagnetów i dwie od kul wroga. Za ten brawurowy wyczyn otrzymał prawdopodobnie od samego Napoleona Legię Honorową. W 1809 brał udział w kampanii austriackiej, a 1810–1811 ponownie walczył w Hiszpanii. W trakcie kampanii rosyjskiej 1812–1813 służył w sztabie głównym w stopniu kapitana. Pod koniec 1813 otrzymał urlop zdrowotny, przebywał jakiś czas w Paryżu; w grudniu 1814 powrócił do kraju i mieszkał w Niegolewie koło Buku, a po zawarciu małżeństwa z Anną z Krzyżanowskich (1816) w majątku żony Włościejewki koło Śremu. Przez kilkanaście lat zajmował się gospodarstwem.

Po wybuchu powstania listopadowego przedostał się do Warszawy. Otrzymał przydział do sztabu, następnie – promowany na pułkownika – dowodził pułkiem jazdy sandomierskiej (marzec-czerwiec 1831). Od czerwca 1831 służył w sztabie głównym, w sierpniu 1831 otrzymał Krzyż Złoty Orderu Virtuti Militari, ale już we wrześniu ze względów zdrowotnych otrzymał dymisję i powrócił do Wielkopolski. Nie uniknął represji – za udział w powstaniu został ukarany konfiskatą majątku i 9-miesięczną karą więzienia, którą odbył w twierdzy Cosel (ostatecznie karę zmniejszono o połowę).

W kolejnych latach zaliczał się do najaktywniejszych wielkopolskich działaczy społecznych. Przez wiele lat posłował do sejmu prowincjonalnego, występując w obronie języka polskiego w życiu publicznym Wielkiego Księstwa Poznańskiego. Był deputowanym ze stanu rycerskiego z powiatów bukowskiego i obornickiego na sejm prowincjonalny Wielkiego Księstwa Poznańskiego w 1827Stanisław Karwowski, Historya Wielkiego Księstwa Poznańskiego t. I 1815-1852,Poznań 1918 s. 78., w 1830Stanisław Karwowski, Historya Wielkiego Księstwa Poznańskiego t. I 1815-1852, Poznań 1918 s. 96., w 1841Stanisław Karwowski, Historya Wielkiego Księstwa Poznańskiego t. I 1815-1852, Poznań 1918 s. 190. i w 1843 rokuStanisław Karwowski, Historya Wielkiego Księstwa Poznańskiego t. I 1815-1852, Poznań 1918 s. 215.. Temu zagadnieniu poświęcił pracę Wola królewska i jej wykonanie w Wielkim Księstwie Poznańskim (Lipsk 1857)Ze zdigitalizowaną publikacją "Wola królewska..." można zapoznać się w serwisie Polona.pl. Publikował także wspomnienia ze służby wojskowej – Somo-Sierra (1854)Cyfrowa wersja pierwszego wydania dostępna jest w serwisie Polona.pl i Les Polonais a Somo-Sierra (1854, 1855)Pierwodruki wydań w wersji cyfrowej w serwisie Polona.pl. Działał jako radca Ziemstwa Kredytowego Poznańskiego, był udziałowcem spółki Bazar w Poznaniu.

Wiek dorosły osiągnęło ośmioro z jego dzieci, pięć córek i trzech synów, m.in. Władysław Maurycy (1819–1885), prawnik i znany działacz społeczno-polityczny w Wielkopolsce oraz Kazimierz Niegolewski (1823–1885), żonaty z Heleną Ignacją Skórzewską herbu Drogosław (1835–1909).

Po śmierci pochowano go w grobowcu rodzinnym na cmentarzu w Buku. W niedzielę 14 października 1923 roku w Poznaniu prochy pułkownika Niegolewskiego oraz generałów Antoniego Kosińskiego i Józefa Wybickiego zostały uroczyście złożone w krypcie Zasłużonych Wielkopolan w kościele św. WojciechaDziennik Poznański Nr 236 z 16 października 1923 r..

Przypisy

Bibliografia Andrzej Wędzki, Andrzej Niegolewski, w: Wielkopolski słownik biograficzny, Warszawa-Poznań 1981, . Witold Jakóbczyk, Przetrwać nad Wartą 1815-1914, 55. część cyklu "Dzieje narodu i państwa polskiego", Warszawa 1989 Bogumił Wojcieszak, Andrzej Niegolewski. Biografia polityczna, Poznań 2004 Andrzej Kowalczyk, Buk. Zarys Dziejów, Poznań, Kantor Wydawniczy SAWW, 1989,

Linki zewnętrzne Andrzej Niegolewski – publikacje w bibliotece Polona

Kategoria:Deputowani na sejm prowincjonalny Wielkiego Księstwa Poznańskiego (stan rycerski) Kategoria:Deputowani na sejm prowincjonalny Wielkiego Księstwa Poznańskiego 1827 Kategoria:Deputowani na sejm prowincjonalny Wielkiego Księstwa Poznańskiego 1830 Kategoria:Deputowani na sejm prowincjonalny Wielkiego Księstwa Poznańskiego 1841 Kategoria:Deputowani na sejm prowincjonalny Wielkiego Księstwa Poznańskiego 1843 Kategoria:Ludzie związani z Poznaniem Andrzej Niegolewski Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Złotym Orderu Virtuti Militari (powstanie listopadowe) Kategoria:Oficerowie 1. Pułku Szwoleżerów-Lansjerów Gwardii Cesarstwa Francuskiego Kategoria:Oficerowie kawalerii Wojska Księstwa Warszawskiego Kategoria:Pochowani w krypcie Zasłużonych Wielkopolan w kościele św. Wojciecha w Poznaniu Kategoria:Polacy – Kawalerowie Legii Honorowej Kategoria:Polscy działacze społeczni Kategoria:Pułkownicy powstania listopadowego Kategoria:Ludzie związani z Bukiem (województwo wielkopolskie) Kategoria:Polscy ziemianie Kategoria:Uczestnicy bitwy pod Somosierrą 1808 (strona francuska) Kategoria:Uczestnicy inwazji na Rosję 1812 (strona polska) Kategoria:Urodzeni w 1787 Kategoria:Zmarli w 1857 Kategoria:Polacy odznaczeni Medalem św. Heleny