Warzęcha mała (Platalea minor) – gatunek dużego, brodzącego ptaka z rodziny ibisów (Threskiornithidae). Występuje we wschodniej Azji. Ma najbardziej ograniczony zasięg występowania i jest jedynym gatunkiem spośród warzęch uważanym obecnie za narażony na wyginięcie.
Systematyka Gatunek ten po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego opisali w 1849 roku Coenraad Jacob Temminck i Hermann Schlegel. Autorzy nadali mu nazwę Platalea minor, która obowiązuje do tej pory. Jako miejsce typowe wskazali Japonię. Nie wyróżnia się podgatunków.
Zasięg występowania 250px|mały|Osobniki zimujące w Hongkongu Zasięg występowania tego ptaka jest ograniczony do nadbrzeżnych obszarów Azji Wschodniej. Niewielkie, rozproszone populacje wybierają tereny lęgowe na małych skalistych wysepkach, położonych wzdłuż zachodnich wybrzeży Korei Północnej i Południowej oraz w prowincji Liaoning w północno-wschodnich Chinach. W 2006 po raz pierwszy odnotowano lęgi na południu Kraju Nadmorskiego (skrajnie południowo-wschodnia Rosja, blisko granicy z Koreą Północną i Chinami). Główne miejsca zimowania to wybrzeża kontynentalnych Chin (a zwłaszcza Hongkong), wyspy Hajnan i Tajwan oraz Wietnam. Sporadycznie zimuje w południowej Japonii.
Morfologia Długość ciała 60–78,5 cm; rozpiętość skrzydeł około 110 cm; masa ciała około 1,2 kg.
Status, zagrożenia i ochrona Status IUCN Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) od 2025 roku uznaje warzęchę małą za gatunek narażony (VU – Vulnerable); wcześniej, od 2000 roku klasyfikowano ją jako gatunek zagrożony (EN – Endangered), a od 1994 jako krytycznie zagrożony (CR – Critically Endangered). Globalny trend liczebności oceniany jest obecnie jako stabilny.
Liczebność Na podstawie zrealizowanego zimą (podczas gdy ptaki były na obszarze swojego hibernakulum) zliczania warzęch małych, w latach 1988–1990, oszacowano globalną populację tego gatunku na 288 osobników. Począwszy od 2006, dzięki wysiłkom związanym z ochroną przyrody oszacowana globalna populacja zwiększyła się do 1679 osobników. W spisie warzęch małych z 2008 oszacowano całkowitą liczebność tych ptaków na 2065 osobników. W 2025 liczebność populacji szacowano na 3000–5100 dorosłych osobników.
Zagrożenia Za główne zagrożenie dla gatunku uważa się niszczenie jego naturalnego siedliska, szczególnie przez rolnicze wykorzystywanie przybrzeżnych terenów, jak również, głównie ostatnio, akwakulturę i uprzemysłowienie. Wojna koreańska (1950–1953) także musiała mieć ujemny wpływ na gatunek, ponieważ ptaki przestały w tym czasie gnieździć się w Korei Południowej. W Japonii, gdzie dawniej spędzały zimy, również stały się niezwykle rzadkie, a w późniejszych latach nigdy nie było zimy, w czasie której zostałoby zauważone więcej niż pięć ptaków.
Ochrona W Hongkongu, na podstawie „Wild Animals Protection Ordinance Cap 170”, gatunek jest objęty ochroną. W rezerwacie Mai Po Marshes podczas migracji można zaobserwować ćwierć światowej populacji warzęchy małej.
Obecnie gatunek jest w miarę dobrze chroniony w Korei Północnej. Na wyspach niedaleko brzegów, gdzie ptaki gniazdują, zostały utworzone strefy ochronne z ograniczonym dostępem. Jednak pozostaje nadal kilka zagrożeń, głównie dla ptaków, które pozostają na zimę w strefach. Zapotrzebowanie na ziemię, która byłaby przeznaczona dla sektora przemysłowego wśród beneficjentów, na Tajwanie jest duże, dlatego środowisko warzęch jest ciągle zagrożone. Natomiast siedliska w Wietnamie są przekształcane na hodowle krewetek, pomimo że są to obszary przyrody chronionej, zgodnie z konwencją ramsarską. W Hongkongu ptaki są niepokojone przez rybaków i zbieraczy muszli, co często uniemożliwia im żywienie się w czasie odpływu. W dodatku z powodu przewidywanego wzrostu populacji ludzi na Dalekim Wschodzie zanieczyszczenie prawdopodobnie stanie się poważnym problemem.
Warzęcha mała została prawnie uznana w Korei Południowej za zabytek przyrody nr 205-1.
Przypisy Systematyka i nazwa polska za:
Bibliografia
Linki zewnętrzne w serwisie ARKive
Kategoria:Ibisy Kategoria:Ptaki Azji Kategoria:Taksony opisane przez Hermanna Schlegla Kategoria:Taksony opisane przez Coenraada Jacoba Temmincka Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1849 roku Kategoria:Fauna Korei Południowej Kategoria:Fauna Rosji