Andrzej Maksymilian Fredro z Pleszowic herbu Bończa, ps. „Błażej Lipowski” (ur. ok. 1620 w ziemi przemyskiej, zm. 25 kwietnia 1679 w Przemyślu) – kasztelan lwowski od 1654, starosta krośnieński, wojewoda podolski od 1676, senator, poseł, marszałek sejmu zwyczajnego w Warszawie w 1652 rokuWładysław Konopczyński, Chronologia sejmów polskich 1493–1793, Kraków 1948, s. 152–153., sekretarz królewski w 1650 roku, dworzanin królewski w 1652 rokuStefania Ochmann-Staniszewska, Zdzisław Staniszewski, Sejm Rzeczypospolitej za panowania Jana Kazimierza Wazy. Prawo – doktryna – praktyka, tom II, Wrocław 2000, s. 343., sędzia kapturowy ziemi lwowskiej w 1668 rokuAkta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie w skutek fundacyi śp. Aleksandra hr. Stadnickiego. Wyd. staraniem Galicyjskiego Wydziału Krajowego. T. 21. Lauda sejmikowe. T. 2. Lauda wiszeńskie 1648-1673 r., Lwów 1911, s. 481.. Polityk i filozof, fundator klasztoru i kościoła w Kalwarii Pacławskiej, projektodawca reform wojskowych, pisarz barokowy podejmujący tematykę polityczną, gospodarczą i wojskową, nazywany polskim Tacytem; moralista, pedagog, mówca, historyk.
Życiorys Andrzej Maksymilian Fredro urodził się na ziemi przemyskiej jako syn stolnika i wojskiego przemyskiego Jerzego Stefana Fredry (zm. 1634 w Przemyślu) i Katarzyny Biereckiej. Był wnukiem wojskiego przemyskiego – Andrzeja Fredry (zm. 1621). W 1634 roku po śmierci ojca nad Andrzejem Maksymilianem opiekę przejęli jego stryjowie, Jakub Maksymilian i JanK. Przyboś: Fredrowie herbu Bończa domus antiqui moris virtusisque cultrix, „Rocznik Polskiego Towarzystwa Heraldycznego”, nowej serii tom III (XIV), Warszawa 1997, s. 112..
W 1637 roku Fredro podjął studia na Akademii Krakowskiej. Karierę polityczną zapoczątkował w 1646 roku, po raz pierwszy uczestnicząc w sejmie walnym. W 1647 roku wybrano Fredrę do komisji, która obradowała w sprawach granicznych między Polską a WęgramiW. Czapliński: Fredro Andrzej Maksymilian, [w:] Polski Słownik Biograficzny, T. VII, s. 114.. Brał również udział w sejmie konwokacyjnym w 1648 roku. W tym samym roku bronił – przed oblegającymi go chłopami i kozakami – swych KormanicK. Przyboś: Propaganda w służbie rokoszu Lubomirskiego: czy Andrzej Maksymilian Fredro był autorem „Echa Żałosnego” z 1666 roku?, „Ruch Literacki”, t. 42, 2001, z. 4, s. 565.. W 1649 roku wsparł liczbą stu żołnierzy wojska koronne w bitwie pod Zborowem. W latach 1648–1651 sprawował godność marszałka sejmiku, a także posłował na sejm. W 1651 roku został wysłany przez króla z poselstwem do księcia Siedmiogrodu, Jerzego II Rakoczego. Miał za sobą prawdopodobnie zagraniczną podróż do Niderlandów lub FrancjiE.J. Głębicka: Wstęp, [w:] A.M. Fredro: Monita politico-moralia. Przestrogi polityczno-obyczajowe, ed. E.J. Głębicka, Warszawa 1999, s. 6..
Był marszałkiem sejmików województwa ruskiego w 1648, 1649, 1651 rokuAkta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie w skutek fundacyi śp. Aleksandra hr. Stadnickiego. Wyd. staraniem Galicyjskiego Wydziału Krajowego. T. 20. Lauda sejmikowe. T. 1. Lauda wiszeńskie 1572-1648 r., Lwów 1909, s. XXVIII..
Poseł sejmiku warszawskiego województwa ruskiego na sejm koronacyjny 1649 roku, poseł sejmiku wiszeńskiego na sejm 1650, sejm zwyczajny i nadzwyczajny 1652 roku, sejm zwyczajny 1654 roku.
W 1652 roku Andrzej Maksymilian Fredro sprawował na sejmie funkcję marszałka sejmu. Wybrany na tę godność 27 stycznia już w dwa dni później rozpoczął obrady mową powitalną, w której chwalił ustrój Rzeczypospolitej, gdzie król jest ograniczony prawamiW. Czapliński: Dwa sejmy w roku 1652. Studium z dziejów rozkładu Rzeczypospolitej szlacheckiej w XVII wieku, Wrocław 1955, s. 73.. Ostatecznie sprzeciw Władysława Sicińskiego na prolongatę obrad z dnia 9 marca 1652 roku doprowadził do precedensowej sytuacji. Fredro uznał jednostkowy protest, który historiografia uważa za pierwsze liberum vetoU. Augustyniak: Historia Polski 1572–1795. Warszawa 2008, s. 677.. Spowodowało to, że sejm rozszedł się bez podjęcia jakichkolwiek uchwał, choć według wielu historyków i tak miał małe szanse na owocne zakończenieA. Kersten: Hieronim Radziejowski. Studium władzy i opozycji. Warszawa 1988, s. 308..
W czasie Potopu Fredro pozostał wierny Janowi Kazimierzowi. Został mianowany w 1656 roku przez szlachtę ruską wodzem pospolitego ruszenia ziemi lwowskiej. W roku 1658 z polecenia szlachty ruskiej Fredro objął kierownictwo nad pracami fortyfikacyjnymi w Przemyślu, uzyskując m.in. prawo do przeprowadzania wywłaszczeńB. Dybaś: Problem budowy i funkcjonowania fortyfikacji stałych w Rzeczypospolitej w okresie wojen w połowie XVII wieku, „Acta Universitatis Nicolai Copernici. Nauki Humanistyczno-Społeczne. Historia”, T. 28, 1993, z. 259, s. 22.. W tym samym roku założył w Kormanicach żupę solną, funkcjonującą do 1773 rokuK. Przyboś: Andrzeja Maksymiliana Fredry „rachunek opieki” z lat 1659–1664. s. 69.. Po najeździe Rakoczego odbudował zamek w Kormanicach. Na sejmie w 1661 roku był jednym z tych przedstawicieli szlachty, którzy sprzeciwili się udziałowi w elekcji vivente rege, mimo że wcześniej w obliczu wojny ze Szwecją popierał ten projekt. W 1665 ufundował Kalwarię Pacławską. Pieniądze na tę i inne inwestycje czerpał z żupy solnej, która zapewniała 10 000 złotych rocznego dochodu.
W latach sześćdziesiątych XVII wieku Fredro przebywał głównie w swoich dobrach. Niechętny w tym czasie królowi, w kwestiach politycznych popierał Jerzego Lubomirskiego, broniąc go np. w roku 1664 na sejmiku w Sądowej WiszniK. Przyboś: Propaganda w służbie rokoszu Lubomirskiego..., s. 563–564.. Podczas rokoszu Lubomirskiego nie brał jednak udziału w walkach i nie opowiadał się za żadną ze stronW. Czapliński: Fredro Andrzej Maksymilian., [w:] Polski Słownik Biograficzny, T. VII, s. 115.. Po abdykacji Jana Kazimierza Fredro został zwolennikiem elekcji „Piasta”Tak potocznie nazywano pewnych kandydatów, którzy nie mieli nic wspólnego z dynastią Piastów.. Był członkiem konfederacji generalnej zawiązanej 5 listopada 1668 roku na sejmie konwokacyjnymVolumina Legum, t. IV, Petersburg 1860, s. 498.. Był elektorem Michała Korybuta Wiśniowieckiego w 1669 roku z ziemi przemyskiejPorządek na seymie Walnym Electiey. Między Warszawą a Wolą przez opisane artykuły do samego tylko aktu Elekcyey należące uchwalony y postanowiony, roku [...] 1669 [słow.] dnia wtorego [...] maia, s. D 2.. W latach siedemdziesiątych ograniczył działalność polityczną. W 1671 roku zajął się ponownie fortyfikowaniem Przemyśla. Elektor Jana III Sobieskiego z województwa ruskiego w 1674 rokuVolumina Legum, t. V, Petersburg 1860, s. 153.. Od 1676 roku piastował godność wojewody podolskiego. W 1678 roku został członkiem rady przybocznej króla. Zmarł 15 czerwca 1679 roku, a jego ciało zostało pochowane w krypcie kościoła Reformatów w Przemyślu.
Rodzina Andrzej Maksymilian Fredro był żonaty z Katarzyną Gidzińską z Gidny, z którą miał dwie córki i dwóch synów: Teresa Anna Fredro wzięła ślub z Łączyńskim – podkomorzym nowogródzkim, i po jego śmierci została mniszką; Anna Wincenta (zm. 1733) została żoną księcia Michała Franciszka Czartoryskiego – starosty krzemienieckiego, a następnie wzięła ślub z księciem Kazimierzem Władysławem Sapiehą – kasztelanem trockim; Jerzy Bogusław Fredro (1651, zm. po 1710) – łowczy koronny, kasztelan lwowski; Stanisław Józef Fredro (zm. 1724) po śmierci brata został kasztelanem lwowskim.
Twórczość i poglądy Lata 50. XVII wieku Andrzej Maksymilian Fredro pozostawił po sobie prozę, pisaną głównie w języku łacińskim. Jego twórczość jest bogata i różnorodna tematycznie. Podejmował w ciągu swojego życia sprawy polityczne, społeczno-gospodarcze czy militarne. Szczególnie obfite jeśli chodzi o twórczość literacką były dla Fredry lata sześćdziesiąte XVII wieku. Gestorum Populi Poloni sub Henrico Valesio Pierwszym dziełem, które wyszło spod pióra Fredry, była praca historyczna pt. Gestorum Populi Poloni sub Henrico Valesio, obejmująca okres od śmierci Zygmunta Augusta w 1572 roku do 1576 roku włącznie. Dzieło cieszyło się dużym wzięciem w XVII wieku, czego dowodem były cztery wydania książki w tym stuleciuH. Barycz: Andrzej Maksymilian Fredro..., s. 168.. Gestorum to jedna z dwóch prac w historii siedemnastowiecznej polskiej historiografii, mająca charakter monograficzny. W równej mierze jak dziełem historycznym, jest traktatem, którego autor przedstawił własne poglądy na współczesne mu życie polityczne, społeczne i gospodarczeT. Bieńkowski: Proza polsko łacińska 1450–1750., [w:] Problemy literatury staropolskiej, red. Janusz Pelc, Wrocław 1972, s. 153.. Fredro bronił w Gestorum szlacheckiej wolności, co powtarzał także w swoich późniejszych pismach. Przedstawiał też w tym utworze charakterystyczne dla niego przekonanie o doskonałości ustroju RzeczypospolitejZ. Rynduch: Andrzej Maksymilian Fredro (portret literacki). Wrocław 1980, s. 41.. Za inspirację do napisania Gestorum posłużyły dzieła Tacyta, co wyrażało się m.in. w podobnej konstrukcji zdań u obu dziejopisarzy, ale także w stosowaniu podobnej metody polegającej na włączaniu do narracji o przeszłości uwag dotyczących czasów współczesnych FredrzeZ. Rynduch: Andrzej Maksymilian Fredro..., s. 42–45.. Praca została przetłumaczona na język polski przez Władysława Syrokomlę i wydana w 1855 roku pt. Dzieje narodu polskiego pod Henrykiem Walezyuszem królem polskim a potém francuzkim. W 2019 r. utwór został wydany w języku polskim w przekładzie Józefa Macjona. thumb|upright|Justus Lipsius (1547–1606)
Przysłowia mów potocznych, obyczajowe, radne, wojenne W 1658 roku wydano Przysłowia mów potocznych, obyczajowe, radne, wojenne. Był to zbiór sentencji, jedyne dzieło Fredry napisane w języku polskim. Kasztelan lwowski dał się poznać w Przysłowiach zarówno jako intelektualista o europejskich horyzontach, jak i gawędziarz opowiadający o sarmackich realiachJ. Partyka, Czy autor „Przysłów mów potocznych” był Sarmatą?, „Napis”, Ser. 8, 2002, s. 27.. Fredro podkreślał w Przysłowiach pesymizm wobec ludzi. Stwierdzał, iż kierujące człowiekiem motywacje to uczucia i emocje, a nie pobudki wynikające z racjonalnego podejścia. Pisarz krytykował obłudę, zalecał nieufność wobec pochlebcówL. Kukulski: Wstęp, [w:] A.M. Fredro: Przysłowia mów potocznych, oprac. L. Kukulski, Warszawa 1980, s. 5–7.. Wypowiadał się również w kwestii wychowania, którego podstawą miała być sprawiedliwość i uczciwość, w czym nawiązywał do poglądów Jana Amosa Komeńskiego. W nauczaniu propagował utylitaryzm, a szczególnie zalecał peregrynacje zagraniczne młodzieży, które zapewniałyby możliwość wykorzystywania obcych wzorców z pożytkiem dla RzeczypospolitejH. Barycz: Andrzej Maksymilian Fredro wobec zagadnień wychowawczych. Kraków 1948, s. 31–33.. W tym dziele Fredro prezentował poglądy filozofii neostoicyzmu. Za inspiracje zaś posłużyła twórczość Justusa Lipsiusa, od którego przejął również niektóre cytaty umieszczone w Przysłowiach mów potocznychL. Kukulski: Wstęp. s. 7–8..
Lata 60. XVII wieku Scriptorum seu togae et belli notationum fragmenta