1908

Wydarzenia w Polsce

7 lutego – w Warszawie uruchomiono Elektrownię Tramwajową. 21 marca – założono Chorzowską Spółdzielnię Mieszkaniową. 26 marca – w Warszawie uruchomiono pierwszą elektryczną linię tramwajową. 2 maja – Irena Solska wywołała w Krakowie skandal, pojawiwszy się nago (acz osłonięta tiulem i własnymi włosami) w wystawionej w Teatrze Miejskim sztuce Leopolda Staffa o Lady Godivie. 4 czerwca – Mistrzostwa Galicji w chodzie sportowym: trasa Stryj–Lwów, dystans 70 km, Tadeusz Kuchar, 9:01.30,0 s. (z 2 obowiązkowymi 20-min przerwami). 10 czerwca – na stokach warszawskiej Cytadeli został stracony Erazm Hejło, 18-letni bojowiec PPS. 16 lipca – w wyniku gwałtownej powodzi wywołanej oberwaniem chmury we wsi Juszczyna koło Żywca zginęło 21 osób. 19 sierpnia – powstał Łódzki Klub Sportowy pod nazwą Łodzianka. 20 września – odbyły się pierwsze odnotowane w prasie piłkarskie derby Krakowa. 26 września – w okolicy Bezdan na Wileńszczyźnie, Józef Piłsudski z grupą bojowców z PPS dokonał napadu na rosyjski pociąg pocztowy. 4 października – pierwszy Polak przebiegł 400 m w czasie krótszym niż 1 minuta: Tadeusz Kuchar (Pogoń Lwów), czas: 56,7 s. 9 października – na stokach warszawskiej Cytadeli został przez Rosjan powieszony Józef Mirecki ps. „Montwiłł”, jeden z przywódców Organizacji Bojowej PPS. 22 października – premiera pierwszego polskiego filmu fabularnego Antoś pierwszy raz w Warszawie. 29 listopada – otwarto dla ruchu pasażerskiego linię tramwaju konnego w Mrozach. Lwów: Wawrzyniec Dayczak założył Drużyny Bartoszowe. Łódź: zainstalowano pierwsze elektryczne oświetlenie ulic i placów (gazowe istniało od 1867). Dębica: powstał klub sportowy Wisłoka Dębica. Ostrów Wielkopolski: powstał, jako pierwszy polski w Poznańskiem, Gimnazjalny Klub Sportowy Venetia. Warszawa: otwarto kolejowy most przy Cytadeli. Dotychczasowy dwupoziomowy most został przystosowany do ruchu wyłącznie pieszego i kołowego. Reichstag: uchwalił ustawę o stowarzyszeniach, zawierającą antypolski tzw. paragraf kagańcowy. wobec braku pozytywnych wyników dotychczasowych działań Komisji Kolonizacyjnej, uchwalił Ustawę Wywłaszczeniową.

Wydarzenia na świecie

1 stycznia – kula reprezentująca koniec starego roku i początek nowego, została opuszczona po raz pierwszy na Times Square w Nowym Jorku. 8 stycznia – doszło do kolizji pociągu w tunelu pod ulicą Park Avenue w Nowym Jorku, zginęło 17 osób, a 38 odniosło rany. 11 stycznia – Park Narodowy Wielkiego Kanionu został uznany za Narodowy Pomnik w USA (26 lutego 1919 uzyskał status Narodowego Parku). 12 stycznia – z Wieży Eiffla w Paryżu po raz pierwszy został wysłany radiowy sygnał na duży dystans. 15 stycznia – w Chicago ukazał się pierwszy numer Dziennika Związkowego. 21 stycznia: w Wiedniu odbyła się premiera operetki Mąż trzech żon Ferenca Lehára. w Nowym Jorku weszło w życie prawo zabraniające kobietom palenia tytoniu w miejscach publicznych. 24 stycznia – Robert Baden-Powell rozpoczął ruch młodzieżowy – skauting. W Polsce jego prekursorem był Andrzej Małkowski, uważany za twórcę harcerstwa – polskiej odmiany skautingu. 27 stycznia – Philibert Jacques Melotte odkrył księżyc Jowisza – Pazyfae. 1 lutego – król Portugalii Karol I i jego syn książę Luís Filipe zostali zamordowani w zamachu na rodzinę królewską w Lizbonie. Nowym królem został ranny w zamachu młodszy syn – Manuel II Patriota. 3 lutego – założono klub sportowy Panathinaikos AO. 11 lutego – 308 run zdobyła Australia, pokonując Anglię w meczu krykietowym. 12 lutego: Theo Heemskerk został premierem Holandii. rozpoczął się rajd samochodowy dookoła świata z Nowego Jorku do Paryża. 18 lutego – w Japonii emigracja do Stanów Zjednoczonych zostaje zabroniona. 25 lutego – w Los Angeles powstaje, należący do społeczności chrześcijaństwa ewangelicznego (nurt protestantyzmu), Biblijny Instytut (dzisiaj Uniwersytet Biola – ang. Biola University). 4 marca: założono Uniwersytet w Pretorii (RPA). 175 osób (172 uczniów, 2 nauczycieli i strażak) zginęło w pożarze szkoły w Colinwood (dziś dzielnica Cleveland w stanie Ohio). 6 marca – uruchomiono komunikację tramwajową w Delhi. 9 marca – został założony klub sportowy Inter Mediolan. 12 marca – odbył się pierwszy lot samolotu Aerodrome No.1, zbudowanego przez amerykańsko-japoński zespół badawczy Aerial Experiment Associacion. 15 marca – w Szanghaju uruchomiono pierwszą linię tramwajową. 17 marca – ukazał się pierwszy numer polonijnej Gazety Katolickiej w Kanadzie. 19 marca – Gunnar Knudsen został premierem Norwegii. 23 marca – niemiecki astronom Max Wolf odkrył planetoidę (659) Nestor. 25 marca – w Brazylii został założony klub piłkarski Clube Atlético Mineiro. 3 kwietnia – premier Wielkiej Brytanii Henry Campbell-Bannerman podał się do dymisji z powodu złego stanu zdrowia. 5 kwietnia: Herbert Henry Asquith został premierem Wielkiej Brytanii. w rozegranym w Bazylei swym pierwszym oficjalnym meczu reprezentacja Niemiec w piłce nożnej przegrała ze Szwajcarią 3:5. 10 kwietnia – w Chicago, na powierzchni około 18 000 m², została otwarta cieplarnia (Garfield Park Conservatory) zaprojektowana przez architekta krajobrazu Jensa Jansena. 18 kwietnia – zdławiono ostatnie antyholenderskie powstanie na wyspie Bali. 19 kwietnia – w Bejrucie uruchomiono komunikację tramwajową. 21 kwietnia: Amerykanin Frederick Cook miał jako pierwszy osiągnąć biegun północny. Późniejsze obliczenia wykazały, że dotarł jedynie w jego pobliże. założono klub piłkarski Víkingur Reykjavík. 23 kwietnia – utworzono Rezerwy Armii Stanów Zjednoczonych. 24 kwietnia – w miejscowości Amite w Luizjanie tornado pozbawiło życia 143 osoby, a raniło 770 osób, było to siódme pod względem liczby ofiar tornado w USA. 26 kwietnia – amerykański astronom Joel Hastings Metcalf odkrył planetoidę (756) Lilliana. 27 kwietnia–31 października – odbyły się Letnie Igrzyska Olimpijskie w Londynie. 28 kwietnia – Szwajcar Hector Hodler założył Universala Esperanto-Asocio (UEA), największą międzynarodową organizację użytkowników języka esperanto. 30 kwietnia – japoński krążownik zatonął w wyniku wybuchu amunicji u wybrzeży archipelagu Peskadorów; zginęło 206 spośród 347 członków załogi. Maj – we francuskim Camp de Avours, z udziałem Wilbura Wrighta utworzono pierwszą w historii, cywilną szkołę lotniczą. 1 maja – został założony klub sportowy Fram. 5 maja – wszedł do służby niemiecki pancernik „Schlesien”. 8 maja – w Sankt Petersburgu powstała polska Korporacja Akademicka Sarmatia. 14 maja – bracia Wright odbyli pierwszy lot samolotem z pasażerem. 15 maja – założono Międzynarodową Federację Hokeja na Lodzie (IIHF). 27 maja – założono klub piłkarski RSC Anderlecht. 20 czerwca – założono słowacki klub piłkarski MŠK Žilina. 21 czerwca – 25 tys. sufrażystek demonstrowało w londyńskim Hyde Parku, żądały w ten sposób prawa głosu dla kobiet. 30 czerwca – na Syberii w pobliżu miejscowości Podkamienna Tunguzka miała miejsce tak zwana katastrofa tunguska – potężna eksplozja o sile 1000-krotnie większej od bomby atomowej zrzuconej na Hiroshimę. Naukowcy twierdzą, że nie był to meteoryt (ze względu na brak minerałów), a kometa. 3 lipca – wybuchła rewolucja młodoturecka w Imperium Osmańskim, sułtan Abdülhamid II został zmuszony do przestrzegania konstytucji z 1876. 4 lipca – został obalony prezydent Paragwaju Benigno Ferreira. Nowym prezydentem został dotychczasowy wiceprezydent Emiliano González Navero. 6 lipca – amerykański podróżnik i odkrywca Robert Edwin Peary wypłynął z Nowego Jorku na wyprawę arktyczną w celu zdobycia bieguna północnego. 10 lipca – holenderski chemik Heike Kamerlingh Onnes po raz pierwszy uzyskał ciekły hel. 13 lipca – kobiety po raz pierwszy biorą udział w zmaganiach olimpijskich. 19 lipca – został założony holenderski klub sportowy Feyenoord Rotterdam. 22 lipca: w USA powstało przedsiębiorstwo „Fisher Body Company” produkujące karety i karoserie samochodowe, później wchodzące w skład General Motors Corporation. w Londynie, podczas IO, Amerykanin Charles Bacon zdobył złoty medal olimpijski w biegu na 400 m ppł. ustanawiając nowy rekord świata wynikiem 55,0 s. 24 lipca – w trakcie IV Letnich Igrzysk Olimpijskich w Londynie zdyskwalifikowano włoskiego zwycięzcę biegu maratońskiego Włocha Dorando Pietriego, któremu w czasie finiszu na stadionie, po kilku upadkach spowodowanych wyczerpaniem, pomagali wstawać sędziowie. Mistrzem olimpijskim został drugi na mecie Amerykanin Johnny Hayes. 25 lipca – w Londynie, podczas IO, Amerykanin Forrest Smithson zdobył złoty medal olimpijski w biegu na 110 m ppł. ustanawiając nowy rekord świata wynikiem 15,0 s. 26 lipca – prokurator generalny w USA Charles Joseph Bonaparte, wydał polecenie utworzenia biura dochodzeniowego, później nazwanego Federal Bureau of Investigation (FBI) – głównej agencji kontrwywiadowczej w Stanach Zjednoczonych. 5 sierpnia – na południu Niemiec rozbił się i spłonął sterowiec LZ 4. 7 sierpnia – w Austrii znaleziono Wenus z Willendorfu, kobiecą figurkę sprzed 22000–24000 lat. 24 sierpnia: ukazuje się pierwsza tybetańskojęzyczna gazeta. po intensywnych zmaganiach o władzę podczas wojny domowej w Maroku, sułtan Abd al-Aziz IV abdykuje, a na tronie zasiada jego brat Mulaj Abd al-Hafiz (data proklamacji). 8 września – zostało ujawnione, że duński minister sprawiedliwości Peter Adler Alberti dokonał malwersacji. 12 września – Winston Churchill ożenił się z Clementine Hozier. 16 września – powstał General Motors Corporation, amerykański koncern przemysłowy. 17 września – Thomas Selfridge stał się pierwszą ofiarą katastrofy lotniczej w miejscowości Fort Myer w Wirginii. Samolot był pilotowany przez Orville’a Wrighta, który również odniósł poważne obrażenia, lecz przeżył. 20 września – w wyniku epidemii cholery w Petersburgu zmarło ok. 7 tys. osób. 22 września – Bułgaria uzyskała pełną niepodległość. Carem został Ferdynand I Koburg. 23 września – został otwarty Uniwersytet Alberty w kanadyjskim mieście Edmonton. 1 października – rozpoczęto produkcję Forda T. 5 października: Bułgaria proklamowała niepodległość od Turcji. Austro-Węgry dokonały aneksji Bośni (niektóre źródła podają 6 października). 14 października – Chicago Cubs zdobyło trofeum baseballowe World Series wygrywając z Detroit Tigers 2:0 w piątym meczu, była to druga wygrana w World Series z rzędu (pierwsza w 1907). 16 października – lot pierwszego samolotu wojskowego na Wyspach Brytyjskich (Farnborough) – pilot: 3 listopada – William Howard Taft pokonał Williama Bryana w wyborach na prezydenta USA. 6 listopada – Dziki Zachód: Najprawdopodobniej bandyci Butch Cassidy i Sundance Kid zostali zabici w Boliwii, otoczeni przez oddział żołnierzy. Było dużo pogłosek zaprzeczających tym informacjom i ich groby zostały bezimienne. 9 listopada – Elizabeth Garrett Anderson została wybrana na burmistrza Aldeburgh jako pierwsza kobieta w historii Anglii. 13 listopada – Andrew Fisher zostaje premierem Australii. 15 listopada – utworzono Kongo Belgijskie. 2 grudnia – zmiana cesarzy w Chinach wywodzących się z mandżurskiej dynastii Qing, po śmierci cesarzowej Cixi na tron wstąpił ostatni cesarz Puyi. 17 grudnia – na Słowacji zainaugurowały działalność Tatrzańskie Koleje Elektryczne. 21 grudnia – zainaugurował działalność Uniwersytet Kairski. 28 grudnia – wielkie trzęsienie ziemi we Włoszech powoduje zniszczenia w Mesynie na Sycylii i w regionie Kalabria, około 75 tys. zostało zabitych (7 stopni w skali Richtera). 31 grudnia – Wilbur Wright ustanowił rekord długości lotu samolotem (124,7 km). Dowody okrucieństw zebrane przez brytyjskiego dyplomatę Rogera Casementa zmuszają króla Belgów Leopolda II Koburga do reform w jego prywatnej kolonii Kongo. W Anglii wychodzi pierwsze wydanie encyklopedii dla dzieci (The Children’s Encyclopædia), encyklopedia ta była wydawana do 1964. Henri Matisse, francuski malarz uważany za najsłynniejszego fowistę, otwiera swą prywatną akademię sztuki.