thumb|Tablica pamiątkowa umieszczona na ścianie budynku byłego sztabu GB WOP w Gliwicach (marzec 2008) Górnośląska Brygada Wojsk Ochrony Pogranicza (GB WOP) – zlikwidowana brygada Wojsk Ochrony Pogranicza pełniąca służbę na granicy polsko-czechosłowackiej.
Formowanie i zmiany organizacyjne thumb|Pieczęć okrągła Górnośląskiej Brygady Wojsk Ochrony Pogranicza 4 Górnośląska Brygada WOP została sformowana na podstawie zarządzenia Nr 075/58 Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 22 kwietnia 1958 na bazie 4 Brygady WOP. Sztab brygady stacjonował w Gliwicach ul. Nowotki obecnie Daszyńskiego 56 z podległością Dowództwu WOP. thumb|Przekazanie brygadzie nowego sztandaru (21 stycznia 1963) W 1962 wprowadzono nowy plan mobilizacyjny PM–62. Zakładał on na wypadek wojny znaczne rozwinięcie jednostki. Zgodnie z etatem czasu „P”, na dzień 1 lipca 1965 Brygada liczyła 2605 żołnierzy, a etat czasu „W” przewidywał 4032 żołnierzy. W ramach zadań mobilizacyjnych jednostka formowała 14 Brygadę WSW Frontu o stanie 2125 żołnierzy.
21 stycznia 1963 społeczności województw śląskiego i opolskiego ufundowały brygadzie nowy sztandar. W imieniu Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, aktu wręczenia dokonał wiceminister gen. bryg. Franciszek Szlachcic. Sztandar odebrał dowódca brygady płk Bolesław Bonczar. thumb|Żołnierze i d-ca GB WOP płk Bolesław Bonczar oraz płk Zdzisław Mossóczy, płk Izydor Jałoszyński, mjr Kołsut, mjr Wojdak... – Zlot Przodowników Służby GB WOP, Gliwice (maj 1978) 4 października 1983 Rada Państwa nadała Brygadzie Order Sztandaru Pracy II klasy. Aktu dekoracji sztandaru dokonał Wiceminister MSW, szef Wojsk Wewnętrznych gen.dyw. Lucjan Czubiński w obecności dowódcy WOP gen. bryg. Feliksa Stramika.
9 września 1989 w czasie uroczystej przysięgi żołnierzy brygady w Raciborzu, brygadzie wręczono nowy sztandar ufundowany przez zakłady pracy i społeczeństwo pogranicza. Aktu wręczenia sztandaru dokonał d-ca WOP gen. dyw. Feliks Stramik, a sztandar przyjął d-ca brygady, płk dypl. Tadeusz Jagodziński.
Górnośląska Brygada WOP funkcjonowała do 15 maja 1991.
Zarządzeniem nr 012 Komendanta Głównego Straży Granicznej z 7 maja 1991 w sprawie rozwiązania jednostek WOP oraz utworzenia jednostek organizacyjnych Straży Granicznej Minister Spraw Wewnętrznych polecił z dniem 16 maja 1991 rozwiązać Górnośląską Brygadę WOP w Gliwicach istniejącą według etatu nr 44/089 o stanie osobowym na okres „W” 2115 żołnierzy i 68 pracowników cywilnych oraz na okres „P” 1379 żołnierzy i 79 pracowników cywilnych. Na jej bazie powstały dwa oddziały Straży Granicznej: Beskidzki w Cieszynie i Śląski w Raciborzu. Oddziałom zostały przydzielone nazwy związane z regionem, w którym działałyASG, sygn. 445/7 s. 43–48..
Struktura organizacyjna Struktura organizacyjna 4 Górnośląskiej Brygady WOP podano za: Dowództwo i sztab 4 Górnośląskiej Brygady WOP – Gliwice pododdziały dowodzenia i obsługi 42 batalion WOP Cieszyn 43 batalion WOP Racibórz 44 batalion WOP Głubczyce – rozformowany w 1961Batalion ostatecznie rozformowano w 1962 (Zarządzenie organizacyjne MSW nr 095 z 24.05.1962). 45 batalion WOP Prudnik Batalion odwodowy Szkoła podoficerska – rozwiązana w 1967 Graniczne placówki kontrolne: Cieszyn – kolejowa i drogowa Zebrzydowice – kolejowa Chałupki – drogowa i kolejowa Pietrowice – drogowa Głuchołazy – kolejowa i drogowa
Stan etatowy brygady wynosił 2645 wojskowych.
W 1963 dowódca WOP nakazał skrócić odcinek 3 Karpackiej Brygady WOP i ustalił linię rozgraniczenia między karpacką a górnośląską brygadą na granicy województw krakowskiego i katowickiego. Nakazał też 1 stycznia 1964 przekazać strażnice WOP: Krężelka, Jaworzynka i Poniwiec Górnośląskiej Brygadzie WOPRozkaz Dowódcy WOP nr PF-121/WOP z 17.07.1963 w sprawie zmian organizacyjnych w 3 Karpackiej BWOP.. Termin zmieniono na 1 października 1963. Strażnice włączono w struktury batalionu WOP Cieszyn.
1 lipca 1965 WOP podporządkowano Ministerstwu Obrony Narodowej, Dowództwo WOP przeformowano na Szefostwo WOP z podległością Głównemu Inspektoratowi Obrony Terytorialnej. Do MSW odeszła cała kontrola ruchu granicznego oraz ochrona GPK. Tym samym naruszono jednolity system ochrony granicy.
1 października 1971 WOP został podporządkowany pod względem operacyjnym, a 1 stycznia 1972 pod względem gospodarczym MSW. Do WOP powrócił cały pion kontroli ruchu granicznego wraz z przejściami granicznymi. Przywrócono jednolity system ochrony granicy państwowej.
W lutym 1976, związku z nowym podziałem administracyjnym kraju 34 Batalion WOP wraz z 5. placówkami został włączony w struktury organizacyjne 4 Górnośląskiej Brygady WOPRozkaz Dowódcy WOP nr 009/WOP z 17.02.1976..
Górnośląska brygada ochraniała odcinek granicy państwowej o długości 439,9 km, powierzchnia wynosiła 6650 km²: Włącznie znak graniczny nr II/82 (Lipnica Wielka), wyłącznie znak gran. nr IV/200 (Złoty Stok). Zasięg terytorialny: Obszar województw: bielskiego, katowickiego i opolskiego.
Układ organizacyjny przed reorganizacją w 1976 Dowództwo i sztab 4 Górnośląskiej Brygady WOP – Gliwice dowódca – płk Bolesław Bonczar szef sztabu zastępca d-cy – płk Czesław Ferenc, płk Zdzisław Mossóczy zastępca ds. liniowych – płk Wojciech Piekarski zastępca ds. politycznych – płk Izydor Jałoszyński zastępca ds. zwiadu – płk Władysław Tarała szef służb technicznych – płk Stanisław Mirkowski kwatermistrz – płk Bohdan Morawiński pododdziały dowodzenia i obsługi kompania ochrony kompania łączności kompania samochodowa pluton saperów orkiestra batalion odwodowy 34 batalion WOP Żywiec 42 batalion WOP Cieszyn 43 batalion WOP Racibórz 45 batalion WOP Prudnik Graniczne placówki kontrolne – bez zmian.
Układ organizacyjny po kwietniu 1976 thumb|Wręczenie broni żołnierzom rozpoczynającym służbę wojskową w GB WOP. Wręcza płk Bolesław Bonczar (dowódca GB WOP). Tyłem stoi płk Zdzisław Mossóczy (szef sztabu GB WOP), a podaje broń mjr Bąk (dowódca kompanii) (kwiecień 1979) W kwietniu 1976 brygada przeszła na dwuszczeblowy system dowodzenia. Rozformowano bataliony graniczne, strażnice podporządkowane zostały bezpośrednio pod sztab brygady. W miejsce batalionów granicznych sformowano: thumb|Oficerowie w sali tradycji. Od lewej: 1. nn, 2. ppłk Stanisław Frelak (Kierownik sekcji kadr GB WOP), 3. płk Stanisław Mikulski (z-ca d-cy GB WOP ds. politycznych), 4. płk Stefan Gacek (szef sztabu GB WOP), 5. nn, 6. ppłk Zbigniew Gniediuk (szef Wydziału Operacyjno-Szkoleniowego GB WOP), 7. płk Ignacy Górski (szef WSW w GB WOP) (1980–1985) samodzielna kompania odwodowa w Żywcu – 07.1977 przeniesiona do sztabu brygady batalion szkolno-odwodowy w Cieszynie – od 12.10.1983 Jednostka Wojsk Ochrony Pogranicza im. „Ziemi Cieszyńskiej” batalion odwodowy w Raciborzu Ośrodek Szkolenia Górnośląskiej Brygady WOP w Prudniku Placówki i strażnice podległe bezpośrednio pod sztab brygady: Placówka WOP Zawoja Placówka WOP Korbielów Placówka WOP Soblówka Placówka WOP Rycerka Placówka WOP Zwardoń Placówka WOP Jaworzynka Placówka WOP Wisła Placówka WOP Poniwiec Strażnica WOP Leszna Górna Strażnica WOP Cieszyn Strażnica WOP Pogwizdów Strażnica WOP Zebrzydowice Strażnica WOP Skrbeńsko Strażnica WOP Godów Strażnica WOP Gorzyce Strażnica WOP Chałupki Strażnica WOP OwsiszczeRozformowana 2. poł. lat 70.? Strażnica WOP Krzanowice Strażnica WOP Kietrz Strażnica WOP Ściborzyce Strażnica WOP Pilszcz Strażnica WOP Bliszczyce Strażnica WOP Krasne Pole Strażnica WOP Równe Strażnica WOP Pomorzowice Strażnica WOP Krzyżkowice Strażnica WOP Trzebina Strażnica WOP Pokrzywna Strażnica WOP Konradów Strażnica WOP Gierałcice Strażnica WOP Jasienica Górna Strażnica WOP Gościce.
W 1976 zniesiona została numeracja brygad WOP. Wówczas to Zarządzeniem DWOP z 17 lutego 1976 i 25 lipca 1976 przyjęto tylko nazwę „regionalną” Górnośląska Brygada Wojsk Ochrony Pogranicza.
13 grudnia 1981, po wprowadzeniu stanu wojennego na terytorium w kraju dowódca Brygady wewnętrznym rozkazem w miejscu stacjonowania poszczególnych batalionów, utworzył tzw. „wysunięte stanowiska dowodzenia” (zalążek przyszłych batalionów granicznych), którym podporządkował strażnice znajdujące się na odcinkach dawnych batalionów granicznych. Brygada wykonywała zadania ochrony granicy i bezpieczeństwa państwa wynikające z dekretu o wprowadzeniu stanu wojennego.
Układ organizacyjny 2. poł. 1984 thumb|Pożegnanie odchodzących do rezerwy. Od lewej: 1. por. Jerzy Zimowski, 2. płk Stanisław Mikulski, 3. ppor. Rafał Konarski, 5. płk Stefan Gacek, 6. kpt. Janusz Majewski, 7. ppłk Tadeusz Protazy, 9. mjr Mirosław Musiał, 11. gen. bryg. Bolesław Bonczar, 14. ppłk Zbigniew Gniediuk (listopad 1987) W 2. połowie 1984 w wyniku reorganizacji Wojsk Ochrony Pogranicza ponownie utworzono bataliony graniczne podległe pod sztab Brygady. Układ organizacyjny przedstawiał się następująco: Dowództwo brygady: dowódca – gen. bryg. Bolesław Bonczar, płk dypl. Tadeusz Jagodziński szef sztabu zastępca d-cy – ppłk/płk Stefan Gacek zastępca ds. politycznych – płk Stanisław Mikulski, mjr mgr Kazimierz Malinowski zastępca ds. zwiadu – płk Władysław Tarała, płk Jan Falana zastępca ds. techniki i zaopatrzenia – płk Jan Pawlik, płk inż. Zdzisław Raczyński batalion odwodowy Batalion graniczny kadrowy GB WOP w Żywcu – do.10.1990 Batalion graniczny GB WOP w Cieszynie Batalion graniczny GB WOP w Raciborzu – 8.06.1986–16.04.1990 im. „Bohaterów Powstań Śląskich” Batalion graniczny GB WOP w Prudniku – do 31.10.1990 Składnica materiałowa WOP Głubczyce Graniczne placówki kontrolne – bez zmian. thumb|W sali tradycji, od lewej: 1. płk Władysław Tarała (zastępca d-cy brygady ds zwiadu), 2. płk Tadeusz Jagodziński (obejmujący obowiązki d-cy brygady), 3. gen. dyw. Feliks Stramik (d-ca WOP), 4. płk Jan Pawlik (z-ca d-cy brygady ds techniki i zaopatrzenia), 5. mjr Kazimierz Malinowski (z-ca d-cy brygady ds politycznych), 6. gen. bryg. Bolesław Bonczar (zdający obowiązki d-cy brygady), 7. płk Stefan Gacek (szef sztabu brygady), 8. płk Ignacy Górski (szef WSW w brygadzie), 9. ppłk Zbigniew Gniediuk (szef wydziału operacyjnego brygady), 10. kpt. Janusz Majewski (I sekretarz PZPR brygady) (20 stycznia 1989) Układ organizacyjny w maju 1991: thumb|Pożegnanie z wojskiem, mundurem i brygadą (31 maja 1991) Dowództwo brygady: dowódca – płk dypl. Tadeusz Jagodziński szef sztabu zastępca d-cy – płk mgr Stefan Gacek zastępca ds. wychowawczych – ppłk mgr Kazimierz Malinowski zastępca ds. zwiadu – płk Jan Falana zastępca ds. techniki i zaopatrzenia – płk inż. Zdzisław Raczyński starszy radca prawny – ppłk mgr Bolesław Kaczyński kierownik sekcji kadr – ppłk Stanisław Frelak Batalion graniczny GB WOP w Cieszynie Kompania zabezpieczenia w Raciborzu Kompania zabezpieczenia w Prudniku Składnica materiałowa GB WOP w Głubczycach Strażnice podległe bezpośrednio pod sztab brygady: Strażnica WOP Chałupki Strażnica WOP Krzanowice Strażnica WOP Kietrz Strażnica WOP Pilszcz Strażnica WOP Krasne Pole Strażnica WOP Pomorzowice Strażnica WOP Trzebina Strażnica WOP Konradów Strażnica WOP Gierałcice Graniczne placówki kontrolne: Graniczna Placówka Kontrolna Cieszyn Graniczna Placówka Kontrolna Zebrzydowice Graniczna Placówka Kontrolna Chałupki Graniczna Placówka Kontrolna Pietrowice Graniczna Placówka Kontrolna Głuchołazy.
Wydarzenia
1958 – maj rozformowano strażnicę WOP Jarnołtówek w batalionie Prudnik. 1959/60 – dowództwo WOP udostępniło konie na potrzeby filmu Aleksandra Forda na podstawie powieści Krzyżacy Henryka Sienkiewicza „Krzyżacy”. W filmie brały również udział konie z brygady. 1964 – rozformowano strażnicę WOP IV kategorii Krężelka o stanie 27 wojskowych. 1965 – 21 marca brygadę wizytował ówczesny Kierownik Artystyczny Zespołu Pieśni i Tańca Warszawskiego Okręgu Wojskowego Leopold Kozłowski (kompozytor piosenki, poeta) Tadeusz Śliwiak (autor piosenki) oraz solistka zespołu Bronisława Baranowska, która na Festiwalu piosenki w Sopocie piosenką „Dziewczyna WOP-isty” zajęła III miejsce.