Andrejs Upīts (ur. 5 grudnia 1877 w Skrīveri, zm. 18 listopada 1970 w Rydze) – łotewski prozaik, dramaturg, krytyk literacki i historyk literatury.
Życiorys W dzieciństwie pracował jako świniopas i pastuch, do 1896 uczył się w szkole w rodzinnej wsi, w 1901 zdał egzaminy i uzyskał dyplom nauczyciela domowego. Od 1897 do 1901 pracował w szkole w Mangali, później pracował w kilku rosyjskich szkołach podstawowych, od 1909 współpracował z lokalną opozycyjną gazetą, postanawiając zostać pisarzem. Po rewolucji lutowej brał udział w demonstracjach i mityngach w Rydze, wiążąc się z ruchem rewolucyjnym. Za działalność rewolucyjną został aresztowany i uwięziony. Początkowo przedstawiciel realizmu krytycznego, później zwrócił się w stronę realizmu socjalistycznego, który ugruntował się w łotewskiej literaturze. Pracował na Uniwersytecie Łotwy. Od 1946 był członkiem Akademii Nauk Łotewskiej SRR. W 1951 został członkiem Prezydium Rady Najwyższej Łotewskiej SRR, do 1954 był również przewodniczącym Związku Radzieckich Pisarzy Łotwy.
Główne dzieła: cykl powieściowy Robežnieki (w trzech częściach: 1909, 1912, 1921), ukazujący drogi łotewskiego chłopstwa udziału w rewolucji w Rosji (1905–1907). Opublikował ponadto powieści: Sieviete (1910), Zelts (1914), Renegati (1915–1916), Pērkona pievārtē (1922) i Liść na wietrze (wydanie polskie 1961).
Za powieść Ziemia zielona (1945, wydanie polskie 1950), przedstawiającą w zgodzie z założeniami socrealizmu obraz wsi łotewskiej w końcu XIX wieku, otrzymał w 1946 r. Nagrodę Stalinowską.
Pisał też nowele i utwory dramatyczne. Tłumaczył utwory twórców rosyjskich (A. Gribojedowa, N. Gogola, A. Tołstoja), angielskich (W. Szekspir), niemieckich (H. Heine, H. Mann) i francuskich (G. Flaubert).
Bogaty dorobek naukowy Upītsa obejmuje prace z historii literatury łotewskiej i powszechnej.
Został pochowany na Cmentarzu Leśnym w Rydze.
Powieści 1909: Jauni avoti 1910: Sieviete 1912: Zīda tīklā 1913: Pēdējais latvietis 1914: Zelts 1915: Renegāti 1921: Ziemeļa vējš 1922: Perkona pievārtē 1926: Pa varavīksnes tiltu 1928: Zem naglota papēža 1932: Jāņa Robežnieka nāve 1934: Vecās ēnas 1945: Zaļā zeme (pol. wyd. pt. Zielona ziemia, przekład W. Old, Warszawa 1950) 1951: Plaisa mākoņos
Odznaczenia i nagrody Medal Sierp i Młot Bohatera Pracy Socjalistycznej (23 lutego 1967) Order Lenina (pięciokrotnie, 31 maja 1946, 20 lipca 1950, 4 grudnia 1957, 1 października 1965 i 23 lutego 1967) Order Czerwonego Sztandaru Pracy (czterokrotnie, 23 kwietnia 1943, 17 grudnia 1947, 4 grudnia 1952 i 3 stycznia 1956) Nagroda Stalinowska I stopnia (1946) Nagroda Państwowa Łotewskiej SRR (1957) Ludowy Pisarz Łotewskiej SRR (1943) I medale.
Przypisy
Bibliografia
Biogram na stronie warheroes.ru (ros.)
Kategoria:Bohaterowie Pracy Socjalistycznej Kategoria:Laureaci Nagrody Stalinowskiej Kategoria:Łotewscy pisarze Kategoria:Łotewscy tłumacze Kategoria:Odznaczeni Orderem Czerwonego Sztandaru Pracy Kategoria:Odznaczeni Orderem Lenina Kategoria:Pisarze socrealiści Kategoria:Łotewscy artyści socrealizmu Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Leśnym w Rydze Kategoria:Urodzeni w 1877 Kategoria:Zmarli w 1970