Zasiłek – świadczenie pieniężne lub materialne wypłacane przez instytucje państwa i organizacje non-profit ich beneficjentom. W Polsce istnieje kilka rodzajów zasiłków, a głównymi instytucjami dystrybuującymi je są gminy za pomocą ośrodków pomocy społecznej oraz ZUS.
Zasiłki z pomocy społecznej: zasiłek rodzinny, zasiłek pielęgnacyjny, specjalny zasiłek opiekuńczy, zasiłek celowy, zasiłek stały i zasiłek okresowy.
Zasiłki z ZUS: zasiłek chorobowy, świadczenie rehabilitacyjne, zasiłek opiekuńczy, zasiłek wyrównawczy, zasiłek macierzyński i zasiłek pogrzebowyZasiłki ZUS.
Zasiłek chorobowy Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa określa zasady ustalania prawa do zasiłków osób podlegających ubezpieczeniu chorobowemu ujętemu w ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
Obowiązkowe ubezpieczenie chorobowe dotyczy: pracowników, członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych i spółdzielni kółek rolniczych, osób odbywających służbę zastępczą.
Dobrowolne ubezpieczenie chorobowe funkcjonuje w odniesieniu do: osób wykonujących pracę nakładczą, osób wykonujących pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy – zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia oraz osoby z nimi współpracujące, osób prowadzących pozarolniczą działalność oraz osoby z nimi współpracujące, osób wykonujących odpłatnie pracę, na podstawie skierowania do pracy, w czasie odbywania kary pozbawienia wolności lub tymczasowego aresztowania, duchownych.
Kodeks pracy stanowi, że pracownik niezdolny do pracy z powodu choroby lub odosobnienia w związku z chorobą zakaźną zachowuje prawo do wynagrodzenia, łącznie do 33 dni w roku kalendarzowymArt. 92 § 1 pkt 1.. Pracownik, który ukończył 50 rok życia w roku poprzedzającym okres niezdolności do pracy, zachowuje prawo do wynagrodzenia przez 14 dni.
Okres wymienionych 33/14 dni ustala się, sumując poszczególne okresy niezdolności do pracy w roku kalendarzowym, nawet w przypadku jeśli występują pomiędzy nimi przerwy lub gdy pracownik był w danym roku zatrudniony u więcej niż jednego pracodawcy. Jeżeli w roku kalendarzowym pracownik podejmuje dodatkowe zatrudnienie, do okresu 33/14 dni niezdolności do pracy, w którym zachowuje prawo do wypłaty wynagrodzenia, wliczone zostają okresy wypłaty wynagrodzenia przed podjęciem dodatkowego zatrudnienia.
Pracownik zyskuje prawo do zasiłku chorobowego finansowanego ze środków Funduszu Ubezpieczeń Społecznych począwszy od 34/15 dnia niezdolności do pracy w roku kalendarzowym. Zasiłek chorobowy przysługuje osobie ubezpieczonej, która stała się niezdolna do pracy w czasie trwania ubezpieczenia chorobowego.
Osoba ubezpieczona obowiązkowo nabywa prawa do zasiłku chorobowego po upływie 30 dni nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego, a wyjątkowo od początku zatrudnienia (np. wypadek w drodze do pracy lub ponad 10-letni staż w pracy). Ubezpieczony dobrowolnie zyskuje prawo do zasiłku po upływie 90 dni nieprzerwanego ubezpieczenia (Zmiana wprowadzona od 1 stycznia 2009 r.).
Wyszczególnione zostały również przypadki, w których prawo do zasiłku chorobowego nie przysługuje. Zasiłku nie otrzymają osoby, które:
przedstawiły sfałszowane zaświadczenie lekarskie, pomimo choroby zachowały prawo do wynagrodzenia za pracę, otrzymały zwolnienie lekarskie w trakcie urlopu wychowawczego lub bezpłatnego, w trakcie zwolnienia lekarskiego wykonywały inną pracę zarobkową i zostało to udowodnioneZasiłek chorobowy – komu przysługje hintigo.pl.
Prawo do zasiłku chorobowego nabyte po 30 dniach nie jest uzależnione od rodzaju zawartej przez pracownika umowy o pracę (Może to być umowa o pracę na okres próbny, na czas określony i na czas wykonania określonej pracy oraz na czas nieokreślony.). Niezdolność do pracy spowodowana chorobą w czasie wyczekiwania na nabycie prawa do zasiłku chorobowego traktowana jest na równi z okresem ubezpieczenia chorobowego – nie ulega wyłączeniu. Do okresu wyczekiwania zalicza się poprzednie okresy podlegania ubezpieczeniu chorobowemu, jeżeli przerwa między nimi nie przekroczyła 30 dni lub była spowodowana urlopem wychowawczym, urlopem bezpłatnym albo odbywaniem czynnej służby wojskowej przez żołnierza niezawodowego. Prawo do zasiłku chorobowego bez okresu wyczekiwania mają osoby posiadające minimalnie 10-letni okres ubezpieczenia, jeśli podlegają ubezpieczeniu obowiązkowemu oraz wymagany okres ubezpieczenia miał charakter obowiązkowy. Nie wlicza się do wymaganego czasu ubezpieczenia okresu urlopu wychowawczego i bezpłatnego oraz okresu pozostawania zarejestrowanym jako bezrobotny.
Absolwentom szkół wyższych zasiłek chorobowy przysługuje od pierwszego dnia ubezpieczenia chorobowego, jeżeli zostali objęci ubezpieczeniem chorobowym lub przystąpili do ubezpieczenia chorobowego w ciągu 90 dni od daty ukończenia szkoły (data podana na świadectwie lub data egzaminu dyplomowego).
Okres zasiłkowy wynosi maksymalnie 182 dni (Jeżeli niezdolność do pracy jest spowodowana gruźlicą [kod literowy „D” w zaświadczeniu o czasowej niezdolności do pracy], okres zasiłkowy może być przedłużony do 270 dni. Od 1 stycznia 2009 r. również ubezpieczone, których niezdolność do pracy przypada na okres ciąży, mają prawo do zasiłku chorobowego przez okres do 270 dni.).
Prawo do zasiłku chorobowego nie przysługuje za okres pierwszych 5 dni niezdolności do pracy, jeżeli w zaświadczeniu o czasowej niezdolności do pracy zamieszczony jest kod literowy „C” lub jeżeli w odpowiednim postępowaniu zostanie ustalone, że niezdolność ta została spowodowana nadużyciem alkoholu.
Wysokość zasiłku chorobowego wynosi: 80% podstawy wymiaru (zasiłek chorobowy), 70% podstawy wymiaru (zasiłek za okres pobytu w szpitalu), 100% podstawy wymiaru, jeżeli niezdolność do pracy: przypada w okresie ciąży, powstała wskutek poddania się niezbędnym badaniom lekarskim przewidzianym dla kandydatów na dawców komórek tkanek i narządów lub poddania się zabiegowi pobrania komórek, tkanek i narządów, powstała wskutek wypadku w drodze do pracy lub z pracy.
Podstawa wymiaru zasiłku dla pracownika to przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone za okres 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających powstanie niezdolności do pracy. W przypadku gdy niezdolność do pracy zaistniała przed upływem 12 miesięcy od momentu zatrudnienia, bierze się pod uwagę przeciętne miesięczne wynagrodzenie z faktycznego okresu zatrudnienia za pełne kalendarzowe miesiące. Ustalając podstawę wymiaru zasiłku, który przysługuje pracownikowi, należy przyjąć przychód będący podstawą wymiaru składki na ubezpieczenie chorobowe lub wypadkowe, po odliczeniu potrąconych przez pracodawcę składek na ubezpieczenia społeczne. Jeżeli w okresie, który powinien być uwzględniany przy obliczaniu kwoty zasiłku, pracownik nie osiągnął pełnego wynagrodzenia, ale przyczyny takiej sytuacji uznaje się za usprawiedliwione, wówczas: należy wyłączyć wynagrodzenie za miesiące, w których pracownik przepracował mniej niż połowę czasu pracy, przyjmuje się wynagrodzenie za miesiące, w których przepracował więcej niż połowa obowiązującego czasu pracy.
Jeżeli każdy miesiąc został przepracowany w wymiarze mniejszym niż połowa obowiązującego czasu pracy, ale przyczyny takiej sytuacji są usprawiedliwione, należy przyjąć do podstawy wymiary zasiłku wszystkie miesiące uzupełnione do pełnej wysokości.
Składniki wynagrodzenia wypłacane kwartalnie uwzględnia się w podstawie wymiaru zasiłku w wysokości 1/12 kwot wypłaconych pracownikowi za cztery kwartały kalendarzowe poprzedzające miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy. Składniki wypłacane za okresy roczne uwzględnia się w podstawie wymiaru zasiłku chorobowego w wysokości 1/12 kwoty wypłaconej pracownikowi za rok kalendarzowy poprzedzający miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy. Nie uwzględnia się podstawie wymiaru składników wynagrodzenia, do których pracownik zachowuje prawo w okresie pobierania zasiłku. Składniki te są uwzględniane w podstawie wymiaru zasiłku, który przysługuje za okres po ustaniu zatrudnienia.
Dla pracowników zatrudnionych w pełnym wymiarze czasu pracy podstawa wymiaru nie może być niższa niż proporcjonalna do stażu pracy kwota minimalnego wynagrodzenia, po odliczeniu 13,71% wymienionego wynagrodzenia (Jeżeli zasiłek przysługuje pracownikowi w okresie po dniu 31 grudnia 2007 r.).
Dla osób niebędących pracownikami podstawą do obliczenia kwoty zasiłku jest przeciętny miesięczny przychód, od którego opłacana jest składka na ubezpieczenie chorobowe lub wypadkowe za okres 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających powstanie niezdolności do pracy lub jeżeli niezdolność nastąpiła przed upływem wymaganego okresu, za pełne miesiące kalendarzowe z okresu podlegania ubezpieczeniu, po odliczeniu 13,71% podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie (Gdy uwzględnia się przychód po dniu 31 grudnia 2007 r.).
Wpłata zasiłku chorobowego w wysokości 100% podstawy wymiaru z tytułu niezdolności do pracy przypadającej na okres ciąży jest związana z koniecznością okazania zaświadczenia lekarskiego o czasowej niezdolności do pracy z kodem literowym „B” lub odrębnego zaświadczenia stwierdzającego stan ciąży.
Wypłata zasiłku chorobowego w wysokości 100% podstawy z tytułu niemożności wykonywania pracy wskutek poddania się niezbędnym badaniom lekarskim przewidzianym dla kandydatów na dawców komórek, tkanek i narządów oraz niezdolności do pracy wskutek poddania się zabiegowi pobrania komórek, tkanek i narządów wymaga dodatkowego zaświadczenia wystawionego przez lekarza na zwykłym druku.
Jeżeli przyczyną niezdolności do pracy jest wypadek w drodze do pracy lub z pracy, zasiłek chorobowy w wysokości 100% wypłaca się na podstawie dokumentów potwierdzających. Jeżeli niezdolność do pracy wynika z późniejszych następstw zaistniałych w stanie zdrowia w związku z wcześniej stwierdzonym wypadkiem w drodze do pracy lub z pracy, zasiłek chorobowy przysługuje w wysokości 100% podstawy wymiaru. Związek tej niezdolności z wypadkiem powinien być potwierdzony zaświadczeniem lekarskim.
Jeśli występują okoliczności uprawniające do zasiłku chorobowego w wysokości 100% podstawy wymiaru, a zasiłek przysługuje z więcej niż jednego tytułu, zasiłek chorobowy przysługuje w tej wysokości z każdego z tych tytułów.
Zaświadczenie lekarskie stwierdzające czasową niezdolność do pracy należy dostarczyć płatnikowi zasiłku lub płatnikowi składek w ciągu 7 dni od daty otrzymania, bez uwzględniania dnia, w którym ubezpieczony otrzymał zaświadczenie.
W przypadku późniejszego, niż jest to wymagane, terminu dostarczenia zaświadczenia, zasiłek ulega obniżeniu o 25% za okres od ósmego dnia orzeczonej przez lekarza niezdolności. Zasady nie stosuje się, jeżeli niedostarczenie zaświadczenia w wymaganym terminie nastąpiło z przyczyn niezależnych od ubezpieczonego.
Jeżeli pracownik po wykorzystaniu okresu zasiłkowego pozostanie niezdolny do pracy, ale dalsze leczenie i rehabilitacja rokują odzyskanie zdolności do pracy, przysługuje mu świadczenie rehabilitacyjne. Przyznanie świadczenia orzeka lekarz orzecznik oddziału ZUS. Świadczenie rehabilitacyjne przysługuje ubezpieczonemu, który został skierowany na badanie przez lekarza orzecznika ZUS w celu przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy, a lekarz orzekł, że rokuje on odzyskanie zdolności do pracy.
Wysokość świadczenia rehabilitacyjnego wynosi: 90% podstawy wymiaru zasiłku chorobowego za okres pierwszych trzech miesięcy (90 dni); 75% podstawy wymiaru zasiłku za pozostały okres; 100% podstawy wymiaru zasiłku chorobowego – jeżeli niezdolność do pracy przypada w okresie ciąży.
Podstawa wymiaru zasiłku w przypadku wypłat świadczenia rehabilitacyjnego ulega waloryzacji wskaźnikiem waloryzacji obowiązującym w kwartale, w którym wypada pierwszy dzień okresu świadczenia.
Zasiłek macierzyński