(, po 1917, w ramach struktur wojskowych Rządu Tymczasowego – Wojskowa Flota Powietrzna) – siły powietrzne Imperium Rosyjskiego.

Historia Już za panowania Aleksandra II, w grudniu 1869, powołano Komisję Aeronautyczną, której zadaniem była ocena perspektyw wykorzystania balonów w celach wojskowych. W 1870 roku wypuszczono w powietrze pierwszy rosyjski balon. Pierwsze jednostki aeronautyczne, wchodzące w skład wojsk inżynieryjnych, pojawiły się w 1885 w armii, a wkrótce potem i w marynarce wojennej. Były wyposażone w aerostaty i balony, które służyły przede wszystkim do rozpoznania i łączności.

Na manewrach, które miały miejsce w latach 1902–1903 w rejonie Krasnego Sioła, Brześcia Litewskiego, Wilna zebrano pozytywne doświadczenia w wykorzystaniu balonów na uwięzi w celach rozpoznawczych. Opierając się na tym doświadczeniu, ministerstwo podjęło decyzję o utworzeniu jednostek aeronautycznych w pozostałych twierdzach – łącznie 65 balonów. Balony na uwięzi zaczęły być zastępowane balonami-latawcami zaprojektowanymi przez W.W. Kuzniecowa i niemieckimi balonami Percival 1 i 2. Wschodniosyberyjski Batalion Lotniczy brały aktywny udział w bitwach wojny rosyjsko-japońskiej.

Początkowo Departament Wojny nie doceniał możliwości samolotów i postawił na sterowce. W 1909 roku armia miała tylko 3 sterowce i 3 samoloty. Jednakże rozpoczęte w 1906 r. (głównie pod wpływem klęsk na froncie z Japonią) w Rosji szeroko zakrojone reformy wojskowe, przebiegające pod hasłem unowocześnienia armii i wyposażenia jej w najnowocześniejszy sprzęt, dla wielu teoretyków wojskowości były zbieżne z przekonaniem, iż lotnictwo odegra ważną rolę w przyszłych wojnach.

W styczniu 1908 powstał Wszechrosyjski Aeroklub Imperatorski, a w 1909 rozpoczęła się w Rosji produkcja sterowców, m.in. na potrzeby wojskowe. W 1910 r. grupę rosyjskich oficerów wysłano do Francji na szkolenie lotnicze. Po powrocie do Rosji oficerowie ci zaczęli szkolić swoich współobywateli i w ten sposób w Gatczynie powstała pierwsza szkoła kształcąca pilotów wojskowych, dla której zakupiono we Francji samoloty. Pod koniec tego samego 1910 w Sewastopolu otwarto drugą szkołę lotniczą. W 1911 r. w Rosji przeprowadzono pierwszy eksperyment mający na celu stworzenie uzbrojonego samolotu: na jednym z samolotów zainstalowano karabin maszynowy.

12 sierpnia 1912 (nowego stylu), rozkazem Ministerstwa Spraw Wojskowych nr 397, sprawy aeronautyki i lotnictwa przekazano specjalnie utworzonemu organowi – Oddziałowi Aeronautyki Sztabu Generalnego; dzień wydania tego rozkazu uznaje się oficjalnie za datę założenia rosyjskich sił powietrznychPiotr Butowski, Lato w Kubince, „Lotnictwo Aviation International”, nr 10 (2017), s. 34–38, .

Imperatorska Wojskowa Flota Powietrzna była podzielona na oddziały lotnicze, które z kolei łączono w grupy lotnicze. Na początku I wojny światowej Rosja miała 39 jednostek lotniczych, każda licząca od czterech do sześciu samolotów. Pod względem liczby samolotów bojowych rosyjskie siły powietrzne przed wojną były największe na świecie i składały się z 263 samolotów (z czego 224 wchodziły w skład 39 dywizjonów lotniczych, reszta w rezerwie) i 14 sterowców. Większość samolotów zakupiono we Francji, Anglii i Włoszech, a także budowano na licencji w rosyjskich fabrykach. Dominowały marki francuskie, wśród których prym wiódł Nieuport. Rosja była jedynym krajem, który przystąpił do wojny z własnym lotnictwem bombowym dalekiego zasięgu, reprezentowanym przez najpotężniejszy krajowy samolot – pierwszy na świecie samolot wielosilnikowy zaprojektowany przez Igora Sikorskiego – Ilja Muromiec (następca pierwszego czterosilnikowego dwupłata Russkij Witiaź, również konstrukcji Sikorskiego). Samolot wszedł w skład eskadry bombowców dowodzonej przez generała Michaiła Szydłowskiego. Eskadra ta stała się podstawą krajowego lotnictwa dalekiego zasięgu. W 1913 r. Dmitrij Grigorowicz skonstruował pierwsze wodnosamoloty dla Marynarki Wojennej Imperium.

Podczas I wojny światowej przemysł lotniczy imperium został przestawiony na produkcję wojenną, jednocześnie wzrosły zakupy samolotów bojowych od krajów Ententy. Rząd intensywnie dofinansowywał przemysł lotniczy, produkujący krajowe bomby i torpedy lotnicze, urządzenia do zrzucania bomb, uchwyty karabinów maszynowych, synchronizatory, radiowe stacje lotnicze, kamery lotnicze, urządzenia nawigacyjne i plecakowy spadochron Kotelnikowa. W rezultacie w 1917 r. Imperatorska Wojskowa Flota Powietrzna dysponowała około 1500 samolotami, 300 różnymi jednostkami i pododdziałami, w tym 14 dywizjami lotniczymi, 91 oddziałami lotniczymi, 4 oddziałami lotniczymi Ilji Muromca, 87 oddziałami aeronautycznymi, 32 oddziałami lotnictwa morskiego, 11 szkołami aeronautyki i lotnictwa, dywizjonem lotnictwa okrętowego, parkami (bazami) aeronautyki i lotnictwa, warsztatami – w tym ruchomymi.

Najbardziej utytułowanym asem myśliwskim Imperatorskiej Wojskowej Floty Powietrznej w czasie I wojny światowej był podpułkownik Aleksandr Kazakow, który zestrzelił 17 samolotów wroga; był także drugim pilotem w historii, który użył taranowania jako sposobu ataku powietrznego i pierwszym, który przeżył ten atak (8 września 1914 rosyjski pilot, kapitan sztabowy Piotr Niestierow, dokonał pierwszego na świecie taranowania z powietrza i zginął podczas jego wykonywania).

Wydarzenia rewolucyjne z 1917 r. miały tragiczny wpływ na losy lotnictwa wojskowego imperium. Większość pionierskich pilotów, jeśli nie zginęła podczas wojny światowej, to oddała życie w wojnie domowej lub wyemigrowała z Rosji.

Jednostki aeronautyczne i lotnicze Imperium Rosyjskiego

Jednostki aeronautyczne przed reorganizacją w 1910 Szkoleniowy Park Aeronautyczny (1890–)

Polowe jednostki aeronautyczne: Wschodniosyberyjski Polowy Batalion Aeronautyczny (1904); 1 Wschodniosyberyjski Polowy Batalion Aeronautyczny (1904–1910); 2 Wschodniosyberyjski Polowy Batalion Aeronautyczny (1904–1910); 3 Wschodniosyberyjski Polowy Batalion Aeronautyczny (1904–1910); Syberyjska Kompania Lotnicza (1904);

Forteczne jednostki aeronautyczne: Władywostocka Forteczna Kompania Aeronautyczna (1905–1910); Forteczna Kompania Aeronautyczna Warszawskiego Rejonu Umocnionego (1895–1905; od 1905 – 3 Wschodniosyberyjski Polowy Batalion Aeronautyczny); Warszawski Forteczny Wydział Aeronautyczny (1891–1910); Nowogeorgijewski Forteczny Wydział Aeronautyczny (1893–1910); Iwangorodzki Forteczny Wydział Aeronautyczny (1893–1910); Osowiecki Forteczny Wydział Aeronautyczny (1893–1910); Kowieński Forteczny Wydział Aeronautyczny (1895–1910); Brzesko-Litewski Forteczny Wydział Aeronautyczny (1901–1910).

Po reorganizacji w 1910 r. Batalion Oficerskiej Szkoły Aeronautycznej;

Polowe jednostki aeronautyczne: Brzesko-Litewski Batalion Aeronautyczny (1910–1914); Syberyjski Batalion Aeronautyczny (1910–1914); 3 Kompania Aeronautyczna (1910–1914); 4 Kompania Aeronautyczna (1910–1914); 5 Kompania Aeronautyczna (1910–1914); 6 Kompania Aeronautyczna (1910–1914); 7 Kompania Aeronautyczna (1910–1913); 8 Kompania Aeronautyczna (1910–1913); 9 Kompania Aeronautyczna (1910–1914); 10 Kompania Aeronautyczna (1910–1914); 11 Kompania Aeronautyczna (1910–1914); 1 Kaukaska Kompania Aeronautyczna (1910–1914); 4 Syberyjska Kompania Aeronautyczna (1910–1914);

Po reorganizacji w latach 1913–1914 Batalion Oficerskiej Szkoły Aeronautycznej (–1914);

Polowe jednostki aeronautyczne: 2 Kompania Aeronautyczna (1914-1915) / 2 Polowa Kompania Aeronautyczna (1915–1916); 3 Kompania Aeronautyczna (1914-1915) / 3 Polowa Kompania Aeronautyczna (1915–1916); 4 Kompania Aeronautyczna (1914-1915) / 4 Polowa Kompania Aeronautyczna (1915–1916); Syberyjska Kompania Aeronautyczna (1914-1915)

Forteczne jednostki aeronautyczne: Władywostocka Forteczna Kompania Aeronautyczna (1914–1915); Nowogeorgijewska Forteczna Kompania Aeronautyczna (1914–1915); Osowiecka Forteczna Kompania Aeronautyczna (1914–1915); Kowieńska Forteczna Kompania Aeronautyczna (1914–1915); Brzesko-Litewska Forteczna Kompania Aeronautyczna (1914–1915); Grodzieńska Forteczna Kompania Aeronautyczna (1914–1915); Karsska Forteczna Kompania Aeronautyczna (1914–1915); Sveaborski Forteczny Wydział Aeronautyczny (1914–1915).

Utworzone po mobilizacji w 1914 Polowe jednostki aeronautyczne:

1 Kompania Aeronautyczna (1914–1915) / 1 Polowa Kompania Aeronautyczna (1915–1916) 5 Kompania Aeronautyczna (1914–1915) / 5 Polowa Kompania Aeronautyczna (1915–1916) 6 Kompania Aeronautyczna (1914–1915) / 6 Polowa Kompania Aeronautyczna (1915–1916) 7 Kompania Aeronautyczna (1914–1915) / 7 Polowa Kompania Aeronautyczna (1915–1916) 8 Kompania Aeronautyczna (1914–1915) / 8 Polowa Kompania Aeronautyczna (1915–1916) 9 Kompania Aeronautyczna (1914–1915) / 9 Polowa Kompania Aeronautyczna (1915–1916) 10 Kompania Aeronautyczna (1914–1915) / 10 Polowa Kompania Aeronautyczna (1915–1916) 11 Kompania Aeronautyczna (1914–1915) / 11 Polowa Kompania Aeronautyczna (1915–1916) 12 Kompania Aeronautyczna (1914–1915) / 12 Polowa Kompania Aeronautyczna (1915–1916) 13 Kompania Aeronautyczna (1914–1915) / 13 Polowa Kompania Aeronautyczna (1915–1916) 14 Kompania Aeronautyczna (1914–1915) / 14 Polowa Kompania Aeronautyczna (1915–1916) 15 Kompania Aeronautyczna (1914–1915) / 15 Polowa Kompania Aeronautyczna (1915–1916) 16 Kompania Aeronautyczna (1914–1915) / 16 Polowa Kompania Aeronautyczna (1915–1916) 17 Kompania Aeronautyczna (–1915) / 17 Polowa Kompania Aeronautyczna (1915–1916) 18 Kompania Aeronautyczna (–1915) / 18 Polowa Kompania Aeronautyczna (1915–1916) 19 Polowa Kompania Aeronautyczna (1915–1916) 20 Polowa Kompania Aeronautyczna (1915–1916) 21 Polowa Kompania Aeronautyczna (1915–1916) 22 Polowa Kompania Aeronautyczna (1915–1916) 23 Polowa Kompania Aeronautyczna (1915–1916) 24 Polowa Kompania Aeronautyczna (1915–1916) 25 Polowa Kompania Aeronautyczna (1915–1916) 26 Polowa Kompania Aeronautyczna (–1916) 27 Polowa Kompania Aeronautyczna (1916) Kaukaska Polowa Kompania Aeronautyczna

Forteczne jednostki aeronautyczne: Iwangorodzka Forteczna Kompania Aeronautyczna

Oddziały rezerwowe: Rezerwowy Batalion Aeronautyczny; do batalionu było okomenderowanych 10 kompanii chemicznych o numerach 1-10; Rezerwowa Kompania Chemiczna.

Tyłowe parki aeronautyczne frontów: Tyłowy Park Aeronautyczny Frontu Północnego; Tyłowy Park Aeronautyczny Frontu Zachodniego.

Po reorganizacji w latach 1916–1917 г. 13 dywizjonów aeronautycznych o numerach 1-13 działających w latach 1916–1918; Dunajski Dywizjon Aeronautyczny (1916); Dywizjon Aeronautyczny Specjalnego Przeznaczenia (1916–1918).

Armijne oddziały aeronautyczne 28 armijnych oddziałów aeronautycznych o numerach 1-28, działających w latach 1916–1918

Korpuśne oddziały aeronautyczne 49 korpuśnych oddziałów aeronautycznych o numerach 1-49, działających w latach 1916–1918 (oddziały 1-27), 1917–1918 (oddziały 28-49); 1, 2 i 3 Kaukaski Korpuśny Oddział Aeronautyczny; 7 syberyjskich korpuśnych oddziałów aeronautycznych o numerach 1-7, przy czym 4 Syberyjski Korpuśny Oddział Aeronautyczny przekształcono w Oddział Aeronautyczny 4 Syberyjskiego Korpusu Armijnego; Oddział Aeronautyczny 1 Gwardyjskiego Korpusu; Oddział Aeronautyczny 2 Gwardyjskiego Korpusu (2 Gwardyjski Korpuśny Oddział Aeronautyczny); Oddział Aeronautyczny Korpusu Grenadierów (Grenadierski Oddział Aeronautyczny); Oddział Aeronautyczny 1 Turkiestańskiego Korpusu Armijnego.

Forteczne kompanie aeronautyczne: Sveaborska Forteczna Kompania Aeronautyczna; Aeronatyczna Kompania Morskiej Twierdzy Imperatora Piotra Wielkiego / Rewelska Forteczna Kompania Aeronautyczna;

Parki aeronautyczne frontów: Park Aeronautyczny Frontu Północnego; Park Aeronautyczny Frontu Zachodniego; Park Aeronautyczny Frontu Południowo-zachodniego. Park Aeronautyczny Frontu Rumuńskiego.

Oddziały rezerwowe: Rezerwowy Batalion Aeronautyczny.

Jednostki lotnicze przed reorganizacją w 1913

Oddziały lotnicze Oddział Lotniczy przy 4 Kompanii Aeronautycznej (Kowno);