Beniamin, imię świeckie Wasilij Pawłowicz Kazanski, ros. Василий Павлович Казанский (ur. w Nimienskim pogoście, zm. 13 sierpnia 1922 w Piotrogrodzie) – rosyjski biskup prawosławny, metropolita piotrogrodzki i gdowski w latach 1917–1922, nowomęczennik.
Ukończył studia teologiczne w Petersburskiej Akademii Duchownej; w czasie nauki po raz pierwszy zetknął się z działaniami Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego na rzecz krzewienia wiary w środowiskach robotników przemysłowych. Śluby zakonne złożył na trzecim roku studiów, w 1895. W latach 1905–1909 był rektorem seminarium duchownego w Petersburgu. Następnie został wyświęcony na wikariusza eparchii petersburskiej z tytułem biskupa gdowskiego. Był jednym z głównych zwolenników społecznej działalności Cerkwi i szczególnej troski o głoszenie etyki chrześcijańskiej wśród robotników, rozwinął w eparchii szeroką aktywność na ich rzecz i zyskał w ich środowisku znaczny szacunek. Po rewolucji lutowej, gdy metropolita petersburski Pitirim został zmuszony do złożenia urzędu, zjazd duchowieństwa i świeckich eparchii w głosowaniu wybrał na jego następcę biskupa Beniamina.
Obowiązki metropolity pełnił w okresie otwartego konfliktu między wiernymi prawosławnymi Piotrogrodu a umacniającą się władzą radziecką. W 1922 został postawiony przed sądem rewolucyjnym, skazany na śmierć i stracony pod zarzutem organizowania działalności kontrrewolucyjnej; w 1989 został zrehabilitowany. W 1992 kanonizowany przez Rosyjski Kościół Prawosławny jako jeden z pierwszych duchownych, którzy stracili życie w czasie prześladowań Cerkwi prowadzonych przez bolszewików. Jest zaliczany do Soboru Nowomęczenników i Wyznawców Rosyjskich oraz Soboru Męczenników Petersburskich.
Życiorys Młodość i wykształcenie mały|Archimandryta Beniamin Był synem kapłana prawosławnego Pawła Kazanskiego, proboszcza cerkwi Przemienienia Pańskiego we wsi Nimienskoje i jego żony Marii, dzieciństwo i wczesną młodość spędził w guberni ołonieckiej. Miał dwóch braci i siostrę, był najstarszy z rodzeństwa. Od dzieciństwa wychowywał się w głęboko religijnej atmosferze. Według tekstów hagiograficznych miał już jako dziecko chętnie czytać żywoty świętych, a następnie samodzielnie studiować literaturę prawosławną.
Ukończył seminarium duchowne w Ołońcu (1893), po czym podjął studia w Petersburskiej Akademii Duchownej. Od pierwszego roku nauki działał w organizacji, której celem było szerzenie i krzewienie zasad prawosławnej moralności, w szczególności w środowiskach robotniczych. Wielokrotnie brał udział w spotkaniach odbywających się w fabrykach Petersburga. Pod kierunkiem ks. Fiłosofa Ornatskiego miał okazję wygłaszać kazania w różnych cerkwiach w mieście. W 1895, będąc na trzecim roku studiów, złożył śluby zakonne przed rektorem akademii, biskupem narewskim Janem. 21 listopada 1895 został wyświęcony na hierodiakona, zaś 19 maja roku następnego – na hieromnicha. Studia teologiczne ukończył w 1897, broniąc pracy kandydackiej poświęconej działalności biskupa ołonieckiego Arkadiusza przeciwko staroobrzędowcom.
Praca w seminariach duchownych Po ukończeniu Akademii został skierowany do pracy jako wykładowca Pisma Świętego w seminarium duchownym w Rydze, następnie w sierpniu 1898 został inspektorem seminarium w Chełmie. Rektor seminarium, biskup lubelski Eulogiusz, w swoich wspomnieniach wysoko oceniał jego ówczesną działalność. W Chełmie hieromnich Beniamin występował z publicznymi wykładami o tematyce moralnej i religijnej. Następnie mnich Beniamin został przeniesiony na analogiczne stanowisko w seminarium duchownym w Petersburgu. W stolicy ponownie podjął działalność w towarzystwie krzewienia moralności, z którym był związany jako student. W 1900 został również członkiem bractwa św. Jana Teologa, które organizowało pomoc dla ubogich słuchaczy seminarium duchownego. Ponadto od 1901 pełnił funkcję cenzora cerkiewnego pisma Отдых христианина.
18 lutego 1902 otrzymał godność archimandryty, zaś 2 kwietnia stanowisko rektora seminarium duchownego w Samarze. Beniamin wprowadził istotne zmiany w funkcjonowaniu seminarium, dążąc do tego, by seminarzyści otrzymywali nie tylko wiedzę teoretyczną, ale i praktyczną. Wprowadził codzienną Świętą Liturgię w języku cerkiewnosłowiańskim, raz w roku również po grecku. Poszerzył program nauczania w szkole publicznej działającej przy seminarium. Archimandryta organizował wyjazdy misyjne do wsi w rejonie Samary, organizował publiczne debaty z duchoborcami, mołokanami i sztundystami. Latem 1903 i 1904 Beniamin udał się razem z seminarzystami w podróż po kraju. W raporcie oberprokuratora Świątobliwego Synodu Rządzącego za okres 1903–1904 seminarium w Samarze wymieniono wśród najlepszych średnich prawosławnych szkół teologicznych w Rosji. W marcu 1903 został zastępcą przewodniczącego prawosławnego bractwa św. Aleksego w Samarze. Był również odpowiedzialny za organizację nauczania religii w męskich szkołach w mieście. W sierpniu 1905 przewodniczył zjazdowi misjonarzy eparchii samarskiej.
12 października 1905 został przeniesiony na stanowisko rektora seminarium duchownego w Petersburgu. De facto rozpoczął w nim pracę dopiero po świętach Narodzenia Pańskiego (styczeń 1906), wcześniej z powodu wydarzeń rewolucyjnych szkoła nie działała. Na nowo podjął wówczas pracę duszpasterską wśród petersburskich robotników i innych ubogich mieszkańców. Od 13 października 1908 zasiadał w radzie ds. misyjnych działającej w eparchii. Rok wcześniej wzniósł przy seminarium budynek wzorcowej szkoły publicznej.
Biskup mały|Sobór św. Izaaka w Petersburgu, miejsce ceremonii podniesienia biskupa Beniamina do godności metropolity 30 grudnia 1909 otrzymał nominację na biskupa pomocniczego eparchii petersburskiej z tytułem biskupa gdowskiego. Chirotonia miała miejsce w głównym soborze Ławry św. Aleksandra Newskiego w Petersburgu 24 stycznia 1910. Wśród konsekratorów byli metropolita petersburski i ładoski Antoni (Wadkowski), metropolita moskiewski Włodzimierz oraz arcybiskup jarosławski i rostowski Tichon. Początkowo był IV wikariuszem eparchii petersburskiej, od 1911 – III, od maja 1913 – II, zaś od marca 1914 – pierwszym. Od tego samego roku zasiadał we władzach wszechrosyjskiego bractwa trzeźwości św. Aleksandra Newskiego.
Biskup Beniamin był znany przede wszystkim z działalności w środowiskach robotniczych, wspierania działalności dobroczynnej, organizował liczne spotkania mające spopularyzować zasady wiary w szerszych kręgach społecznych. Często odprawiał Świętą Liturgię i inne nabożeństwa w cerkwiach w dzielnicach robotniczych, w tym w świątyniach działających przy Zakładach Putiłowskich i Obuchowskich oraz w parafiach wiejskich. Często służył również w cerkwiach, którymi szczególnie opiekowało się bractwo trzeźwości. Jako pierwszy biskup zaczął odprawiać w Petersburgu nabożeństwa, na których zamiast chóru śpiewali wszyscy zgromadzeni. Organizował również procesje do Ławry św. Aleksandra Newskiego, Nadmorskiej Pustelni Trójcy Świętej i św. Sergiusza z Radoneża oraz z Ługi do Monasteru Czeriemienieckiego. Założył także Towarzystwo Najświętszej Bogurodzicy, które miało działać na rzecz walki z prostytucją i pomocy kobietom, które chciały zerwać z tym trybem życia. Taka działalność Beniamina nie była całkowicie aprobowana przez władze cerkiewne, które uważały ją za ryzykowny eksperyment. Stąd ogromna popularność biskupa wśród ubogich wiernych, zwłaszcza robotników, nie przekładała się na jego awans w hierarchii cerkiewnej, który nastąpił dopiero po zmianie procedur wyboru hierarchów.
Biskup Beniamin zajmował się również nadzorem nad szkołami cerkiewnymi na terenie eparchii petersburskiej, kontrolował kursy nauczycielskie, asystował na egzaminach końcowych. Wielokrotnie brał udział w wyświęceniach nowych świątyń i budynków szkolnych. Inicjował odprawianie Świętych Liturgii skierowanych specjalnie dla dzieci w wieku szkolnym i wygłaszał na nich kazania. Kierował bractwem św. Izydora Jurjewskiego, zrzeszającego prawosławnych Estończyków. Przez pewien czas opiekował się parafiami jednowierców na terenie eparchii, w 1912 brał udział w zjeździe jednowierców w Petersburgu. Kilkakrotnie podróżował do innych eparchii. W czerwcu 1912 szedł na czele procesji z Pietrozawodska do Porosoziera, zaś w roku następnym brał udział w przyjęciu patriarchy antiocheńskiego Grzegorza IV w Nowogrodzie. W czerwcu 1916 brał udział w uroczystej kanonizacji Jana (Maksymowicza) w Tobolsku.
Biskup Beniamin reprezentował monarchistyczne poglądy i był związany z rosyjskim ruchem nacjonalistycznym. Uczestniczył we Wszechrosyjskich Zjazdach Monarchistycznych w latach 1912, 1913 i 1914, odprawiając w ich czasie nabożeństwa. Jeszcze jako biskup, został dwukrotnie odznaczony Orderem św. Anny II i I klasy (w 1904 i 1914) oraz Orderem św. Włodzimierza IV i III klasy (1907 i 1911).
Metropolita petersburski Od 24 marca 1917, po złożeniu z urzędu metropolity petersburskiego Pitirima biskup Beniamin tymczasowo administrował całą eparchią. W kazaniach wygłaszanych w tym okresie podkreślał, że Cerkiew nie powinna brać udziału w bieżących wydarzeniach politycznych. Wzywał do wiernych do zgody, miłości i cierpliwości.
W maju tego samego roku został pierwszym biskupem w Rosji, który został wybrany przez wiernych eparchii i kler drogą nowych, demokratycznych procedur. Zagłosowało na niego 699 delegatów z ogólnej liczby 1500; według innego źródła – 976 z ogólnej liczby 1561. W pierwszej turze wyborów na urząd metropolity zaproponowano 11 kandydatów, w II turze jego kontrkandydatami byli biskup ufijski i mienzieliński Andrzej oraz arcybiskup fiński i wyborski Sergiusz. Dzień po wyborach, 26 maja 1917, decyzję głosujących potwierdził Świątobliwy Synod Rządzący, równocześnie nadając Ławrze św. Aleksandra Newskiego prawo stauropigii. Uroczysta intronizacja nowego metropolity miała miejsce 28 maja 1917 w soborze św. Izaaka w Petersburgu. W sierpniu 1917 decyzją Świętego Synodu biskup Beniamin został podniesiony do godności metropolity. Wówczas jego działalność docenił również Sobór Lokalny obradujący w latach 1917–1918, wybierając go na zastępcę członka Synodu biskupów; 15 sierpnia 1917 Beniamin uczestniczył w rozpoczęciu prac soboru w Moskwie. Jako metropolita piotrogrodzki hierarcha stale podkreślał, że jego głównym celem działalności jest praca wśród najbiedniejszych.
W Moskwie metropolita Beniamin żył w Monasterze Czudowskim. Przebywał na jego terenie w czasie walk o Kreml moskiewski podczas rewolucji październikowej. 21 listopada 1917 brał udział w intronizacji patriarchy moskiewskiego i całej Rusi Tichona.
Po rewolucji metropolita Beniamin pozostał przy dawnych monarchistycznych poglądach. W 1918, po przeczytaniu notatki prasowej zapowiadającej wprowadzenie rozdziału państwa i Kościoła, zaapelował do władz o rezygnację z tego projektu. Według A. Kaszewarowa jego list w tej sprawie trafił do Rady Komisarzy Ludowych, a po jego lekturze Włodzimierz Lenin nakazał przyspieszyć prace nad dekretem. Beniamin był również konserwatystą, jeśli chodzi o pozycję prawosławia w Rosji. W liście napisanym po wyborze na katedrę petersburską napisał:
Mimo tych przekonań biskup, a następnie metropolita Beniamin utrzymywał także kontakt ze środowiskiem tzw. „reformatorów”, kapłanów prawosławnych domagających się przekształceń w prawie kanonicznym i liturgice, późniejszych twórców ruchu Żywej Cerkwi, zachowując neutralną postawę wobec głoszonych przez nich poglądów. Jego bliskim współpracownikiem był Aleksandr Wwiedeński, który towarzyszył Beniaminowi w objeździe eparchii w 1921.