Heinz Piontek (ur. 15 listopada 1925 w Kluczborku, zm. 26 października 2003 w Rotthalmünster) – niemiecki pisarz, poeta, prozaik, krytyk, autor słuchowisk radiowych, tłumacz i wydawca.

Urodził się w Kluczborku na Górnym Śląsku, gdzie mieszkał do roku 1943, kiedy został wcielony do Wehrmachtu. W roku 1945 zwolniono go z amerykańskiego obozu dla jeńców wojennych. Po wojnie nie powrócił na Śląsk, zamieszkując na stałe w Niemczech. W Lauingen (Donau) kontynuował przerwaną wskutek wojny naukę, zdał maturę i rozpoczął studia germanistyczne w niedalekim Dillingen zaliczając trzy semestry. Od 1948 poświęcił się wyłącznie pracy literackiej. W 1955 przeprowadził się do Dillingen, a od 1961 zamieszkał w Monachium.

Wyróżniony wieloma nagrodami, m.in. Nagrodą Literacką im. Andreasa Gryphiusa (1957), Nagrodą Tukana (1971), Nagrodą Literacką im. Eichendorffa (1978). W 1985 otrzymał Order Zasługi Republiki Federalnej Niemiec.

16 września 2008 roku w Kluczborku, przy ulicy Byczyńskiej 13 w miejscu urodzenia pisarza uroczyście odsłonięto tablicę pamiątkowąOdsłonięcie tablicy upamiętniającej Heinza Piontka..

Życiorys Ojciec Robert Piontek i matka Marie Seja wzięli ślub 1 listopada 1919 roku. Heinz Piontek urodził się 15 listopada 1925 w Kluczborku jako trzecie dziecko, miał starszego brata Christiana, który zmarł krótko po narodzeniu oraz starszą siostrę Ilse. Jego ojciec był rzeźnikiem i handlarzem bydła, natomiast matka pracowała jako pokojówka. '' Czas mojego życia '' (''Zeit meines Lebens'') jest jedną z autobiograficznych powieści Heinza Piontka, która opowiada o dzieciństwie i młodości spędzonej w górnośląskiej ojczyźnie. Był on otwartym i ciekawskim dzieckiem, szczególnie interesował się historią i baśniami. W 1943 roku został zmuszony do opuszczenia murów szkolnych i przerwania edukacji, ponieważ został wcielony do Wehrmachtu i musiał walczyć w II wojnie światowej. Dwa lata później trafił do obozu jenieckiego. Po uwolnieniu zamieszkał w Waldmünchen, pracował w kamieniołomach w Górnym Palatynacie (Oberpfalz) oraz jako robotnik budowlany w Monachium. W swojej drugiej powieści autobiograficznej „Godzina ocalonych” („Stunde der Überlebenden”) opisał czas spędzony w wojsku, w obozie jenieckim oraz czas powojenny. W 1947 przeniósł się do Launingen, gdzie zdał maturę. W 1951 roku poślubił Giselę Dallmann. Później studiował germanistykę przez trzy semestry na uniwersytecie w Dillingen. W 1961 roku przeprowadził się do Monachium. Od 1948 roku utrzymywał się z pracy jako pisarzLeben - Kindheit in Kreuzburg · Heinz Piontek.

W 2003 roku Piontek zmarł w zakładzie opiekuńczym w Rotthalmünster. Swoimi różnorodnymi gatunkami literackimi oraz utworami współkształtował on niemiecką literaturę powojenną. Pochodzący z Kluczborka pisarz został uznany za jednego z ważniejszych poetów XX wieku.

Heinz Piontek był członkiem: od 1960 roku – Bawarskiej Akademii Sztuk Pięknych (Bayerische Akademie der Schönen Künste) od 1967 roku – Niemieckiej Akademii Języka i Literatury w Darmstadt (Deutsche Akademie für Sprache und Dichtung) od 1968 roku – PEN Club Republiki Federalnej Niemiec (PEN-Zentrum der Bundesrepublik Deutschland)

Twórczość Heinz Piontek rozpoczął swoją karierę pisarską w 1946 roku, pisząc artykuł do gazety Die Neue Zeitung. Po nim powstało wiele innych wierszy i opowiadań. Zaraz po wydaniu tomików poezji w 1956 roku Hans Egon Holthusen docenił i uznał znakomitą poezję Piontka. Ponadto Piontek zasłynął także jako krytyk literacki oraz eseista. Bardzo szybko została mu przypięta etykietka poety piszącego przede wszystkim o naturze (Naturlyriker). Należy jednak pamiętać, że prócz magicznej poezji, tworzył on także utwory w innych gatunkach literackich. Piontek zasłynął z wierszy określanych w języku niemieckim jako Zeitgedichte („wiersze naoczne”), np. „Rozproszeni” („Die Verstreuten”) poruszający tematykę wypędzeń i „Około 1800” („Um 1800”) utworu o niemieckiej klasyce. Ponadto w wierszach Piontka znaleźć można motywy religijne, które mają odzwierciedlenie przede wszystkim w cyklach opisujących starożydowskich proroków („Helldunkel”, 1987).

Z biegiem czasu liryka Piontka zmieniła się i stała się bardziej lakoniczna, m.in. poeta zrezygnował z rymów. Wyraźne uznanie piękna w wierszu „Tabu językowe” („Sprachtabus”, 1981) (...tak, mówię / że nie musimy lękać się piękna: // miodu, jabłka, łabędzia-) wzbudziło brak zrozumienia, a nawet szyderstwo. Pod pojęciem piękna nie kryło się dla niego estetyczne upiększanie rzeczywistości, lecz prawda zawarta w dziełach sztuki.

Piontek jako prozaik skupiał się początkowo na krótkich opowiadaniach (Short Story). Cechami charakterystycznymi jego twórczości są m.in.: różnorodność technik opowiadania, wciągająca fabuła, interesujące wewnętrzne monologi oraz niezmienna dokładność w opisywaniu każdego detalu. Z czasem Piontek zaczął tworzyć poważniejsze i obszerniejsze opowiadania. Powieść „Wiek średni” („Die mittleren Jahre”, 1967), zawierająca wątek małżeństwa, pokoleń i dużego miasta, jest pierwszą z jego trzech powieści monachijskich (Münchner Romane).

W latach 1960 i 1970 twórczość Heinza Piontka stała się obiektem narastającej krytyki za jakoby brak zaangażowania społecznego w twórczości. Punktem kulminacyjnym okazało się wręczenie mu nagrody im. Georga Büchnera (Georg-Büchner-Preis), dlatego Piontek zaczął powoli wycofywać się z życia literackiego, który wziął na celownik w swojej drugiej powieści monachijskiej pt. „Życie poety” („Dichterleben”, 1976).

Opowiadania i wiersze Piontka zostały przetłumaczone na ponad 24 języki, a wybrane próby jego twórczości są tematem wielu antologii od lat 50. w kraju i za granicą. Ponadto istotna jest także jego działalność jako wydawcy. Oprócz wielu antologii prozy i liryki Piontek redagował w latach 1969–1979 literacki rocznik „Ensemble”. Od roku 1980 do roku 1986 wydawał założoną przez siebie „Münchner Edition”.

Literacką spuściznę Piontka znaleźć można w dziale rękopisów i starych druków w bibliotece landowej w Bawarii (Bayerische Staatsbibliothek). W muzeum Heinza Piontka w Lauingen przechowywane są dokumenty, listy i zdjęcia dotyczące jego pochodzenia i biografii, a także pierwsze wydania i rękopisy jego utworów. Ponadto muzeum posiada zbiór współczesnej liryki Piontka z lat 1945–2000, jego obrazów i akwareli, a także komentarzy prasowych i recenzji jego dzieł.

Powieści Wiek średni (Die mittleren Jahre) – 1967 Czerwone strzały (Rote Pfeile) – 1962 Gorące kasztany (Kastanien aus dem Feuer) – 1963 Goethe w podróży na Śląsk: prawie powieść (Goethe unterwegs in Schlesien: fast ein Roman) – Würzburg 1993

Wiersze Na łodzi (Bootsfahrt) – 1952, przełożył Andrzej Lam Złamane milczenie (Das Schweigen überbrücken) – 1977, przełożył Andrzej Lam Co mnie nie opuszcza (Was mich nicht losläßt) – 1981 Straż poranna (Morgenwache) – 1991, przełożył Andrzej Lam Nowa orbita (Neue Umlaufbahn) – 1998 Utracone miasto (Die verlorene Stadt) – przełożył Andrzej Lam Śpiew (Singen) – przełożył Andrzej Lam Drzewa (Bäume) – przełożył Andrzej Lam Słuchając (Zuhörend) – przełożył Andrzej Lam Moja mowa (Meine Rede) – przełożył Andrzej Lam Czym jest prawda? (Was ist Wahrheit?) – przełożył Andrzej Lam Kalenica (Der First) – przełożył Andrzej Lam Nocą, na budowie wieży Babel (Nachts, beim Turmbau zu Babel) – przełożył Andrzej Lam Bezpieczna droga (Freies Geleit) – przełożył Andrzej Lam

Słuchowiska Biała pantera (Der Weisse Panther) – 1962

Dzieła Dzieła wydane w sześciu tomach, Monachium Powieści monachijskie (Die Münchner Romane) – 1981 Barwne cienie (Farbige Schatten) – 1984 Ogień na wietrze (Feuer im Wind) – 1985 Czas mojego życia (Zeit meines Lebens) – 1985

Pierwsze wydania Bród (Die Furt) – Esslingen 1952 Smuga dymu (Die Rauchfahne) – Esslingen 1953 Przed oczami (Vor Augen) – Esslingen 1955 Wodne ślady (Wassermarken) – Esslingen 1957 Drzewa na wietrze. Brat i brat (Bäume im Wind. Bruder und Bruder) – Hamburg 1961 Żurawim piórem (Mit einer Kranichfeder) – Stuttgart 1962 Biała pantera (Weißer Panther) – Stuttgart 1962 Gorące kasztany (Kastanien aus dem Feuer) – Stuttgart 1963 Tekst jawny (Klartext) – Hamburg 1966 Wiek średni (Die mittleren Jahre) – Hamburg 1967 Martwy czy żywy (Tot oder lebendig) – Hamburg 1971 Opowiadania (Die Erzählungen) – Monachium 1971 Życie poety (Dichterleben) – Hamburg 1976 Jak przebiła się muzyka (Wie sich Musik durchschlug) – Hamburg 1978 Goethe w podróży na Śląsk: prawie powieść (Goethe unterwegs in Schlesien: fast ein Roman) – Würzburg 1993

Heinz Piontek jako wydawca Ensemble, Monachium rocz. 1.1969 – 10.1979 (z Clemensem Grafem Podewils) Niemieckie wiersze od 1960, Stuttgart 1972 Tak, mój aniele, Monachium 1981 Münchner Edition, 1980-1985; m.in.: Richard Exner: Prawie rozmowa (Fast ein Gespräch), 1980 Horst Mönnich: Na końcu tęczy. Słuchowiska (Am Ende des Regenbogens. Hörspiele), 1980

Wyróżnienia i nagrody 1957 Nagroda Młodej Generacji, literatura („Preis der Jungen Generation”, Literatur [Förderungspreis des Berliner Kunstpreises]) 1957 Nagroda literacka im. Andreasa Gryphiusa (Andreas-Gryphius-Preis) 1958 Nagroda literacka Bawarskiej Akademii Sztuk Pięknych (Literaturpreis der Bayerischen Akademie der Schönen Künste) 1960 Stypendium Villa Massimo, Rzym (Stipendium der Villa Massimo Rom) 1967 Nagroda finansowa Miasta Monachium (Förderpreis der Stadt München) 1971 Nagroda literacka im. Eichendorffa (Eichendorff-Literaturpreis) 1971 Nagroda Tukana Miasta Monachium (Tukanpreis der Stadt München) 1972 Alma-Johanna-Koenig-Preis 1973 Nagroda Kulturalna Ziomkostwa Śląsk (Kulturpreis der Landsmannschaft Schlesien) 1976 Nagroda im. Georga Büchnera (Georg-Büchner-Preis) 1981 Nagroda im. Wernera Egk (Werner-Egk-Preis) 1983 Górnośląska Nagroda Kulturalna Nadrenii Północnej-Westfalii (Oberschlesischer Kulturpreis des Landes Nordrhein-Westfalen) 1991 Nagroda Kulturalna Śląska Kraju Związkowego Dolnej Saksonii (Kulturpreis Schlesien des Landes Niedersachsen) 1995 Nagroda literacka Przyjaciół Villa Massimo (Literaturpreis der Freunde der Villa Massimo)

Bibliografia Mały słownik pisarzy niemieckich, austriackich i szwajcarskich, Wiedza Powszechna, Warszawa, 1973 Heinz Piontek – życie i dzieło. Przełożyli Jan Goczoł (proza) i Andrzej Lam (poezja), Konwersatorium im. J. v. Eichendorffa, Opole 2004

Przypisy

Kategoria:Absolwenci i studenci Uniwersytetu w Dillingen Kategoria:Niemieccy poeci XX wieku Kategoria:Niemieccy pisarze Kategoria:Odznaczeni Orderem Zasługi Republiki Federalnej Niemiec Kategoria:Twórcy literatury regionalnej Kategoria:Żołnierze Wehrmachtu Kategoria:Urodzeni w 1925 Kategoria:Zmarli w 2003