thumb|240px|Korczyna, Jan Zych Jan Zych (ur. 27 grudnia 1931 w Korczynie, zm. 21 sierpnia 1995 w Meksyku) – polski poeta, znawca i tłumacz literatury iberoamerykańskiej i bułgarskiej, poliglota.
Życiorys Absolwent Państwowego Liceum i Gimnazjum im. Mikołaja Kopernika w Krośnie (1950)Kopernikański Słownik Biograficzny [dostęp 2026-06-03].. Ukończył filologię polską na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie, równolegle uczęszczał na kilka lektoratów językowych. Debiutował jako poeta w 1951 roku na łamach „Echa Tygodnia” i „Życia Literackiego”. Był długoletnim redaktorem działu poezji Wydawnictwa Literackiego. Na przełomie lat 50. i 60. XX w. związany był z grupą poetycką Muszyna. Poeta często wyjeżdżał za granicę, znał wiele języków. Przekładał na język polski poezję i prozę z języków: rosyjskiego, ukraińskiego, francuskiego, angielskiego, serbsko-chorwackiego, słowackiego, czeskiego, macedońskiego, bułgarskiego i hiszpańskiego. W połowie lat 60. był po raz pierwszy stypendystą uniwersytetu UNAM (Universidad Nacional Autónoma de México) w Meksyku, gdzie studiował na wydziale filozofii i literatury. Na kolejne dwa semestry studiów doktoranckich wyjechał na UNAM w połowie lat 70. W 1976 roku obronił dysertację doktorską. Wśród jego wykładowców był m.in. pochodzący z Hiszpanii poeta , z którym, mimo różnicy wieku, bardzo się zaprzyjaźnili. Na uniwersytecie poznał swoją przyszłą żonę, osiem lat młodszą Celię Hernández Esteves, z zawodu psychologa.
W 1976 roku przyjechali do Krakowa. Zawarli ślub i zamieszkali w małym mieszkaniu na ulicy Krupniczej 22, w „Domu Literatów”. Jan Zych współpracował przy tworzącym się od 1975 roku kierunku filologii hiszpańskiej na Wydziale Filologicznym Uniwersytetu Jagiellońskiego i przygotował tom „Blizny po świetle”. Złożył go w Wydawnictwie Literackim w 1976 roku. Był to ostatni opublikowany zbiór poezji Jana Zycha. W 1977 roku przyszła na świat córka Joanna.
Trudne warunki mieszkaniowe, chęć kontynuowania praktyki psychologicznej przez żonę, problemy, które w związku z przygotowywaniem kolejnego tomu przekładów poezji bułgarskiej stwarzały bułgarskie władze, i potrzeba zapewnienia powiększającej się rodzinie domu, przyczyniły się do podjęcia przez Zychów decyzji o wyjeździe na stałe do Meksyku, na początku 1978 roku.
W grudniu 1980 roku przyszła na świat druga córka, Paulina. Przez pewien czas Jan Zych pracował w mieście Meksyk jako wykładowca literatury polskiej na uniwersytecie UNAM i uczył w szkole polskiej przy Ambasadzie RP w Meksyku. Tłumaczył również polską poezję na język hiszpański (Czesława Miłosza, Wisławę Szymborską, Zbigniewa Herberta), a hiszpańską poezję i prozę na język polski. Jest autorem pierwszego przekładu „Myśli nieuczesanych” Stanisława Jerzego Leca na język hiszpański. Przekład ukazał się w numerze 54 czasopisma „Plural”Universidad Nacional Autónoma de México. (19711994). Plural: revista cultural de Excelsior. México: Excélsior., w dodatku numer 51, w marcu 1976 roku.
W latach 80. Jan Zych pisał coraz mniej własnych wierszy, dużo tłumaczył (Grzegorza Białkowskiego, Czesława Miłosza, Tadeusza Różewicza, Zbigniewa Herberta, Wisławę Szymborską). Przyjaciołom w Polsce skarżył się na trudności z wydaniami dwujęzycznymi, ze względu na niedostępność w Meksyku polskich czcionek. Nawiązał liczne kontakty z pisarzami i poetami z Ameryki Łacińskiej mieszkającymi w Meksyku. Dobrze się czuł wśród twórców, którzy mieli podobne doświadczenie emigracji. Przygotował dla Wydawnictwa Literackiego wielką antologię poetów hiszpańskojęzycznych z Ameryki Łacińskiej, do roku 1950. Niestety Wydawnictwo Literackie wycofało się z wcześniej podpisanej umowy, motywując swoją decyzję zbyt obszerną listą poetów, których utwory autor chciał umieścić w antologii.
Jan Zych przez kilka ostatnich lat życia leczył się onkologicznie. Kolejne operacje, naświetlania i chemioterapie wyczerpywały jego siły. Ostatnim większym zbiorem w tłumaczeniu Jana Zycha są szkice literackie „ Octavia Paza, laureata Nagrody Nobla w dziedzinie literatury w 1990 roku, który Wydawnictwo Literackie wydało w 1991 roku.
Jan Zych zmarł w mieście Meksyk 21 sierpnia 1995 roku. Jego prochy zostały złożone w miejscowości , pod drzewem plumerii, zgodnie z życzeniem poety wyrażonym w wierszach, bez epitafium.
Twórczość – tomiki poezji 1955 – Zielone skrzypce 1961 – Wędrująca granica 1965 – Układ serdeczny 1972 – Pochwała kolibra 1975 – Wybór wierszy 1978 – Blizny po świetle
Zych w piosenkach Grzegorz Turnau Historia pewnej podróży Marek Grechuta Kantata Marek Grechuta Gdziekolwiek U Studni (słowa: Adam Ziemianin) Zychowo na Krupniczej
Przypisy
Bibliografia
Biografia Jana Zycha w The Wayback Machine, zarchiwizowana z adresu https://web.archive.org/web/20091231133747/http://www.janzych.cba.pl/biografia.htm
Kategoria:Ludzie związani z Krosnem Kategoria:Pisarze związani z Krakowem Kategoria:Polscy pisarze współcześni Kategoria:Polscy poeci Kategoria:Polscy tłumacze literatury bułgarskiej Kategoria:Polscy tłumacze literatury chorwackiej Kategoria:Polscy tłumacze literatury czeskiej Kategoria:Polscy tłumacze literatury hiszpańskojęzycznej Kategoria:Polscy tłumacze literatury macedońskiej Kategoria:Polscy tłumacze literatury rosyjskojęzycznej Kategoria:Polscy tłumacze literatury serbskiej Kategoria:Polscy tłumacze literatury słowackiej Kategoria:Polscy tłumacze literatury ukraińskiej Kategoria:Urodzeni w 1931 Kategoria:Tłumacze literatury polskiej Kategoria:Zmarli w 1995