Dehorter – francuski niszczyciel z okresu I wojny światowej, jedna z 12 zbudowanych jednostek typu . Wyporność okrętu wynosiła 870 ton, a jego główne uzbrojenie stanowiły dwa działa kalibru 100 mm, wsparte lżejszą artylerią oraz bronią torpedową. Napędzana turbinami parowymi jednostka rozwijała prędkość 31 węzłów, osiągając zasięg 1200–1400 Mm przy prędkości 12–14 węzłów.

„Dehorter” został zwodowany 18 kwietnia 1912 roku w stoczni w Le Grand-Quevilly, a w skład Marine nationale wcielono go w marcu 1913 roku. Okręt służył na Morzu Śródziemnym, aktywnie uczestnicząc w działaniach wojennych. Jednostkę wycofano ze służby 15 lutego 1933 roku i sprzedano w celu złomowania, jednak 22 listopada tego roku podczas holowania zderzyła się z parowcem i zatonęła u ujścia Loary.

Projekt i budowa Po zbudowaniu serii niszczycieli (fr. contre-torpilleur d’escadre) „450-tonowych” (typów: , i ) dowództwo marynarki francuskiej Marine nationale podjęło działania w celu pozyskania większych okrętów. W 1907 roku Rada Najwyższa Floty postanowiła, że do 1919 roku zostaną zbudowane 63 nowe jednostki tej klasy, co oznaczało wodowanie sześciu–siedmiu okrętów rocznie. Zwiększenie wyporności pozwalało na zamontowanie silniejszego niż dotychczas uzbrojenia, zainstalowanie siłowni o większej mocy i zwiększenie dzielności morskiej, co miało umożliwić towarzyszenie siłom głównym w trudnych warunkach atmosferycznych. 28 kwietnia 1908 roku do Dowództwa Generalnego Marynarki Wojennej wpłynęło memorandum dyrektora ds. budowy okrętów Dudeboisa, w którym postulował on zwiększenie wyporności nowo projektowanych niszczycieli co najmniej do 500–600 ton, podwyższenie pokładu dziobowego oraz wzmocnienie uzbrojenia z dotychczasowych sześciu dział kalibru 65 mm do dwóch–trzech dział kalibru 75–100 mm i czterech dział kalibru 65 mm. W zakresie uzbrojenia torpedowego – według początkowych założeń – okręty miały mieć stałą wyrzutnię dziobową i dwa podwójne obracalne aparaty torpedowe na pokładzie. Ostatecznie wybrano wariant uzbrojenia z dwoma działami kalibru 100 mm i czterema kalibru 65 mm oraz czterema wyrzutniami torped w dwóch podwójnych aparatach. Niszczyciele miały być napędzane turbinami parowymi zasilanymi przez kotły opalane paliwem płynnym, co miało umożliwić osiągnięcie podczas prób prędkości 31 węzłów. 31 maja 1908 roku służba techniczna budowy okrętów, kierowana przez inż. Lhomme, wysłała do zainteresowanych stoczni dokument z ogólną specyfikacją, którą musiały spełniać nowe okręty, pozostawiając konstruktorom pełną swobodę w zakresie realizacji projektów.

Niszczyciel został zamówiony przez marynarkę w stoczni w Le Grand-Quevilly 16 lutego 1910 roku i był jedyną jednostką typu zbudowaną w tej stoczni. Budowa została sfinansowana z budżetu marynarki na rok 1908. Stępkę okrętu położono 28 listopada 1910 roku, a jednostkę zwodowano 18 kwietnia 1912 roku.

18 września 1912 roku niszczyciel opuścił stocznię, by 20 września rozpocząć w Cherbourgu . Ich program obejmował pomiar liczby obrotów śrub przy prędkości 14 węzłów i prędkości maksymalnej, określenie zużycia paliwa przy prędkości 14 węzłów, pomiar prędkości maksymalnej podczas próby 6-godzinnej oraz sprawdzenie funkcjonowania wszystkich mechanizmów okrętowych i uzbrojenia artyleryjskiego i torpedowego. Zarówno podczas pierwszego testu, jak i kolejnych (przeprowadzonych 24 i 26 października oraz 7 grudnia) „Dehorter” nie zdołał przekroczyć prędkości 29 węzłów. Decyzją prezydenta Francji Armanda Fallièresa z 14 grudnia 1912 roku dowództwo okrętu objął kpt. mar. (fr. lieutenant de vaisseau) Lefèvre. 26 lutego 1913 roku okręt przy wyporności 772,485 tony rozwinął prędkość 29,314 węzła, co uznano za wynik zadowalający.

Dane taktyczno-techniczne Charakterystyka ogólna Okręt był niszczycielem ze zbudowanym ze stali kadłubem o zaokrąglonym przekroju, z podwyższonym pokładem dziobowym sięgającym 4,75 metra ponad wodnicę i mającym niewielki spadek. Konstrukcja kadłuba oparta była na czterech wzdłużnikach i wręgach, numerowanych od rufy. Blachy poszycia zewnętrznego miały grubość od 4 do 8 mm, a do stępki przymocowany był drewniany zewnętrzny kil. W celu redukcji kołysania na jednostce zamontowano stępki przechyłowe. Stewa dziobowa była prawie prosta, z łagodną krzywizną u dołu, rufa zaś miała wyraźny nawis. Okręt miał jeden ciągły pokład górny, na którym znajdowały się dwie nadbudówki: dziobowa i rufowa.

Kadłub podzielony był za pomocą pięciu głównych grodzi na przedziały wodoszczelne, sięgające górnego pokładu i wydzielające kotłownie dziobową i rufową, przedziały turbin, skrajnik dziobowy z taranem oraz skrajnik rufowy. Prócz tego istniały dwie dodatkowe grodzie, umieszczone w dziobowej i rufowej części kadłuba, a w kadłubie znajdowała się pokaźna liczba małych przedziałów wodoszczelnych wydzielonych lekkimi grodziami. W części dziobowej pokładu dolnego znajdowały się: magazyny żywności, wina i wody, prochu czarnego i amunicji artyleryjskiej, komory łańcuchowe oraz zbiornik paliwa, zajmujący całą szerokość kadłuba; w części rufowej znajdowały się natomiast oficerskie magazyny żywności, amunicji artyleryjskiej i głowic torpedowych oraz zbiornik paliwa. Na pokładzie górnym pod pokładem dziobowym znajdowały się: kubryk załogi, pomieszczenia gospodarcze, kambuzy, umywalnie i toalety; kubryk załogi oraz kambuz mieściły się także w nadbudówce dziobowej, a kubryk podoficerów oraz kabiny oficerów i dowódcy znajdowały się w nadbudówce rufowej. Na końcu pokładu dziobowego znajdował się niski pomost bojowy ze sterówką oraz platforma reflektorów, a w nadbudówce rufowej mieściły się pomieszczenia radiostacji, pisarza i toalety oficerskie. Na okręcie zainstalowano dwa maszty: główny, usytuowany za pomostem (o wysokości 21 metrów), i znacznie niższy drugi, znajdujący się na nadbudówce rufowej.

Długość całkowita okrętu wynosiła 76,32 metra (75,5 metra między pionami), szerokość całkowita 7,814 metra (7,73 metra na wodnicy), a maksymalne zanurzenie na rufie 2,925 metra. Wyporność normalna wynosiła 870 ton.

Załoga okrętu składała się zazwyczaj z 5–6 oficerów oraz 75–77 podoficerów i marynarzy.

Urządzenia napędowe Siłownia jednostki składała się z dwóch turbin parowych systemu , wyprodukowanych w zakładach stoczni Penhoët w Saint-Nazaire, pracujących na dwie linie wałów zakończonych trójłopatowymi śrubami napędowymi. Turbiny były hybrydowe – przed stopniami reakcyjnymi zamontowano w nich stopień akcyjny z trzema rzędami dysz, co miało zapewnić bardziej efektywne wykorzystanie pary wysokiego ciśnienia. Zespół turbin składał się z turbiny wysokiego ciśnienia, turbiny niskiego ciśnienia, turbiny biegu wstecznego i turbiny marszowej, usytuowanych w jednym korpusie. Pierwsza turbina napędzała prawoburtową linię wałów, druga zaś lewoburtową. Parę dostarczały cztery kotły wodnorurkowe o ciśnieniu roboczym 16 kG/cm². Spaliny odprowadzane były do czterech wysokich kominów, zgrupowanych w pary.

Maszyny osiągały łączną moc projektową 16 000 KM, co pozwalało na utrzymywanie przez sześć godzin średniej prędkości maksymalnej wynoszącej co najmniej 31 węzłów. Zapas paliwa płynnego wynosił od 120 do 160 ton, co zapewniało zasięg 1200–1400 Mm przy prędkości 12–14 węzłów.

Energia elektryczna wytwarzana była przez umieszczone w maszynowniach dwie prądnice o napędzie parowym. Na rufie znajdował się pojedynczy, częściowo zrównoważony ster, poruszany za pomocą parowej maszyny sterowej umiejscowionej na pokładzie głównym pod nadbudówką dziobową. Sterowanie okrętem odbywało się zarówno ze sterówki głównego pomostu bojowego, jak i z pomostu rufowego (oba wyposażone były również w kompasy).

Uzbrojenie i jego modyfikacje Głównym uzbrojeniem artyleryjskim okrętu były dwa pojedyncze działa o kalibrze 100 mm M1893 L/45, umieszczone po jednym na dziobie i na nadbudówce rufowej. Długość działa wynosiła 4646,5 mm, a długość lufy 4500 mm (45 kalibrów – L/45); masa działa wynosiła 1700 kg, a masa osłony 28,5 kg. Armaty wykorzystywały amunicję rozdzielnego ładowania – pociski o masie 14,16 kg i umieszczone w metalowej łusce ładunki miotające o masie 3,7 kg. Maksymalna donośność pocisku wystrzeliwanego z prędkością początkową 740 m/s wynosiła 11 800 metrów, a szybkostrzelność 5–7 strzałów na minutę. Kąt ostrzału wynosił 240° dla działa dziobowego i 267° dla rufowego, a zapas amunicji 240-250 pocisków na lufę.

Artylerię drugiego kalibru stanowiły cztery pojedyncze działa kalibru 65 mm M1902 L/50, umieszczone parami na górnym pokładzie za pokładem dziobowym i obok nadbudówki rufowej. Długość działa wynosiła 3450 mm, a długość lufy 3250 mm; masa działa wynosiła 594 kg. Masa pocisku wynosiła 4 kg, a masa ładunku miotającego 1,425 kg. Maksymalna donośność pocisku wystrzeliwanego z prędkością początkową 870 m/s wynosiła 9000 metrów, a szybkostrzelność od 12 do 18 strzałów na minutę. Kąt podniesienia lufy wynosił od -16 do +20°, kąt ostrzału pary dział dziobowych 143° (rufowych 163°), a zapas amunicji 346 pocisków na lufę.

Magazyny amunicyjne dział wyposażone były w system zraszania i zalewania, a amunicję dostarczano za pomocą dwóch podnośników napędzanych silnikami elektrycznymi, z rezerwowym napędem ręcznym. Dane do strzelania uzyskiwano za pomocą systemu hydraulicznego Germaina.

Niszczyciel wyposażono w cztery nadwodne wyrzutnie torped kalibru 450 mm, umieszczone w dwóch podwójnych aparatach usytuowanych na górnym pokładzie na obu burtach między kominami a nadbudówką rufową. Masa aparatu wyrzutni wynosiła 1558 kg, a kąty naprowadzania po 45° w każdą stronę trawersu. Używano przeważnie torped M1909R, których łączny zapas wynosił sześć sztuk. Długość torpedy wynosiła 5,25 metra, a jej masa 710 kg (w tym głowica bojowa 110 kg). Pojemność zbiornika powietrza wynosiła 322 dm³, a jego ciśnienie 150 kG/cm². Zasięg dochodził do 2000 metrów przy prędkości 34 węzłów i 3000 metrów przy 30 węzłach.

W trakcie wojny uzbrojenie niszczyciela powiększono o pojedyncze działo przeciwlotnicze kalibru 47 mm lub 75 mm oraz dwa karabiny maszynowe St Etienne kalibru 8 mm, a na pokład zabierano 8–10 bomb głębinowych systemu Guirauda.

Wyposażenie Na okręcie zamontowano jeden reflektor o średnicy 60 cm, umieszczony na platformie pomostu bojowego. Niszczyciel wyposażony był w dwie kotwice admiralicji, umieszczone na obu burtach na specjalnych platformach kotwicznych i podnoszone za pomocą zamontowanej na dziobie wciągarki z napędem parowym oraz ręcznym. Do łączności wewnętrznej służyło co najmniej 10 głównych linii rur głosowych, prowadzących do poszczególnych stanowisk i pomieszczeń. Jako środki ratownicze i komunikacyjne na okręcie znajdowały się: 7-metrowy ponton, 7-metrowy welbot, 4-metrowy jol oraz dwie szalupy Burtona.

Służba „Dehorter” został wcielony do służby w Marine nationale w marcu 1913 roku. Jednostka otrzymała numer identyfikacyjny M74 i znak burtowy „DH”. 1 października 1913 roku okręt został przyporządkowany do 1. dywizjonu niszczycieli 1. Armii Morskiej na Morzu Śródziemnym, w skład którego wchodziły ponadto „Casque” (okręt flagowy), „Bisson”, „Boutefeu”, „Cimeterre”, „Commandant Rivière”, „Dague”, „Faulx” i „Fourche”.

1 stycznia 1914 roku „Dehorter” otrzymał przydział do nowo sformowanego 6. dywizjonu niszczycieli, w skład którego weszły ponadto flagowy „Commandant Rivière”, „Bisson”, „Cimeterre”, „Commandant Bory”, „Commandant Lucas”, „Magon” i „Renaudin”. 22 kwietnia 2., 3. i 6. dywizjon niszczycieli zabezpieczały wyjście na ćwiczenia 1. eskadry pancerników, 2. lekkiej eskadry i dywizjonu uzupełnień, zawijając następnie do Hyères i , a 30 kwietnia powracając do Tulonu.

1 sierpnia 1914 roku, tuż przed wybuchem I wojny światowej, „Dehorter” był okrętem flagowym dowódcy francuskich sił podwodnych na Morzu Śródziemnym, komandora Moulié.

I wojna światowa