Marceli Teodor Marek Żółtowski herbu Ogończyk (ur. 18 czerwca 1900 w Jarogniewicach, zm. 16–19 kwietnia 1940 w Katyniu) – polski ziemianin – hrabia, żołnierz, działacz społeczny, porucznik kawalerii rezerwy Wojska Polskiego, uczestnik wojny polsko-bolszewickiej, kawaler Orderu Virtuti Militari, ofiara zbrodni katyńskiej.
Życiorys Urodził się 18 czerwca 1900 w Jarogniewicach, w powiecie kościańskim, w znanej wielkopolskiej rodzinie ziemiańskiej Adama Żółtowskiego (1866–1934) i Marii z Kwileckich (1870–1959). Aby uniknąć germanizacji zarówno Marceli jak i jego rodzeństwo zostali wysłani do szkół za granicą. W latach 1910–1916 uczęszczał do szkoły w Patschkau na Śląsku, a następnie od 1916 do 1919 uczył się w szkole średniej w Szwajcarii. Ze względu na młody wiek nie uzyskał zgody rodziców na udział w powstaniu wielkopolskim.
W marcu 1919 został przyjęty do Wojska Polskiego. Po ukończeniu szkolenia w lutym 1920 na podchorążych w Warszawie, walczył w wojnie polsko-bolszewickiej w szeregach 3 szwadronu 16 pułku ułanów wielkopolskich przeciwko armii Budionnego. 3 sierpnia 1920 został ranny w nogę i wrócił do rodzinnych Jarogniewic, gdzie leczony był przez chirurga z Kościana. Po wyzdrowieniu powrócił do służby i do końca wojny dowodził plutonem. 1 września 1920 awansowano go na stopień podporucznika. W 1921 za zasługi wojenne został odznaczony Krzyżem Virtuti Militari V klasyPiotr Bauer, Jerzy Zielonka, „Żołnierska droga przez mękę”, Kościan, Towarzystwo Miłośników Ziemi Kościańskiej, Biblioteczka „Wiadomości Kościańskich”, 1990, str. 41, a we wniosku o jego nadanie, napisano m.in.:W tym też roku został zwolniony z wojska i powrócił do majątku w Głuchowie, którym zarządzał. 1 kwietnia 1922 zdał egzamin dojrzałości w gimnazjum w Poznaniu, a następnie ukończył Wyższe Kursy Ziemiańskie we Lwowie. W okresie międzywojennym kilka razy odbywał ćwiczenia w 17 pułku piechoty, a także udzielał się społecznie m.in. w Związku Strzeleckim. 29 stycznia 1932 został mianowany porucznikiem ze starszeństwem z 2 stycznia 1932 i 28. lokatą w korpusie oficerów rezerwowych kawalerii.
24 sierpnia 1939 zmobilizowany został do 17 pułku ułanów wielkopolskich w Lesznie. 26 sierpnia stawił się w Ośrodku Zapasowym Wielkopolskiej Brygady Kawalerii w Kraśniku i objął dowództwo plutonu w szwadronie karabinów maszynowych. Po wybuchu II wojny światowej i agresji ZSRR na Polskę, w nocy z 30 września na 1 października dostał się nad Sanem do niewoli sowieckiej. Od kwietnia 1940 przebywał w obozie jenieckim w Kozielsku. Między 15 a 17 kwietnia 1940 został przekazany do dyspozycji naczelnika Zarządu NKWD Obwodu Smoleńskiego – lista wywózkowa 032/1 z 14 kwietnia 1940, pozycja 91. Między 16 a 19 kwietnia 1940 został zamordowany w Katyniu przez funkcjonariuszy Obwodowego Zarządu NKWD w Smoleńsku oraz pracowników NKWD przybyłych z Moskwy na mocy decyzji Biura Politycznego KC WKP(b) z 5 marca 1940. Ofiary tej zbrodni grzebano w bezimiennych mogiłach zbiorowych, gdzie od 28 lipca 2000 mieści się oficjalnie Polski Cmentarz Wojenny w Katyniu. W miejscu tym prowadzone były ekshumacje i prace archeologiczne. W 1943 jego ciało zostało zidentyfikowane w toku ekshumacji nadzorowanych przez Niemców pod numerem 1142 – dosłownie opisany jako Żołtowski Marcelli (raport dzienny z 6 maja 1943). Przy jego szczątkach znaleziono legitymację „Virtuti Militari”, część książki wojskowej oraz wizytówkę. Figuruje na liście Komisji Technicznej PCK pod numerem 01142. W Archiwum Robla w pakiecie 03-01, wymieniony (bez nazwiska) z notatką „Głuchow”, w spisie nazwisk bez daty – jeńców obozu w Kozielsku, w notatniku znalezionym przy szczątkach Łukasza Zwierkowskiego.
O pobycie por. Marcelego Żółtowskiego w Kozielsku wspominał w liście do rodziny z 1962 prof. Stanisław Swianiewicz: 5 października 2007 minister obrony narodowej Aleksander Szczygło mianował go pośmiertnie na stopień kapitanaDecyzja Nr 439/MON Ministra Obrony Narodowej z dnia 5 października 2007 w sprawie mianowania oficerów Wojska Polskiego zamordowanych w Katyniu, Charkowie i Twerze na kolejne stopnie oficerskie. Decyzja nie została ogłoszona w Dzienniku Urzędowym MON.. Awans został ogłoszony 9 listopada 2007 w Warszawie, w trakcie uroczystości „Katyń Pamiętamy – Uczcijmy Pamięć Bohaterów”.
Życie prywatne 17 października 1929 ożenił się z Różą Turno i objął po swoim wuju majątek Głuchowo. Oprócz gospodarowania poświęcał czas na swoje hobby, którymi była jazda konna i motoryzacja. Angażował się także wraz z żoną społecznie i charytatywnie na rzecz mieszkańców Głuchowa i okolic organizując wiejski ośrodek zdrowia, bibliotekę, półkolonie dla dzieci i kursy dokształcające dla ich rodziców. Ze związku Marcelego i Róży urodziło się czworo dzieci: Maria (ur. 1930), Piotr (ur. 1931), Teresa (ur. 1940) oraz Joanna.
Ordery i odznaczenia Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 3360 – 30 czerwca 1921 Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 Krzyż Kampanii Wrześniowej – pośmiertnie 1 stycznia 1986. Odznaka za Rany i Kontuzje z jedną gwiazdką
Zobacz też jeńcy polscy w niewoli radzieckiej (od 1939 roku) obozy NKWD dla jeńców polskich ofiary zbrodni katyńskiej – zamordowani w Katyniu kampania wrześniowa
Przypisy
Bibliografia
Piotr Bauer, Jerzy Zielonka, „Żołnierska droga przez mękę”, Kościan, Towarzystwo Miłośników Ziemi Kościańskiej, Biblioteczka „Wiadomości Kościańskich”, 1990.
Marceli Teodor Marek hr. (primog.) Żółtowski h. Ogończyk w Wielkiej Genealogii Minakowskiej
Kategoria:Członkowie Związku Strzeleckiego (1919–1939) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kampanii Wrześniowej 1939 r. Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918–1921 Kategoria:Odznaczeni Odznaką za Rany i Kontuzje Kategoria:Oficerowie 16 Pułku Ułanów Wielkopolskich Kategoria:Porucznicy kawalerii II Rzeczypospolitej Kategoria:Oficerowie Wojska Polskiego zamordowani w Katyniu Kategoria:Pochowani na Polskim Cmentarzu Wojennym w Katyniu Kategoria:Polscy ziemianie Kategoria:Uczestnicy wojny polsko-bolszewickiej (strona polska) Kategoria:Urodzeni w 1900 Kategoria:Zmarli w 1940 Marceli