Rozwój emocjonalny – proces przemian w sferze emocji, następujący w kolejnych stadiach wiekowych. Zmiany te powodują, że wewnętrzne i społeczne przystosowanie jednostki przechodzi na wyższe poziomy funkcjonowania.
Rozwój emocjonalny kształtuje cechy przystosowawcze do życia społecznego i stanowi istotny element rozwoju człowieka.
Wiek niemowlęcy mały|Płaczące dziecko, objaw reakcji nieprzyjemnej Za początek rozwoju emocjonalnego uznaje się podniecenie spowodowane silnym oddziaływaniem zewnętrznym, przejawiające się wzmożoną aktywnością dziecka. Pod koniec okresu noworodkowego stan ten różnicuje się na proste reakcje zadowolenia lub niezadowolenia: reakcje przyjemne (zadowolenie) – wywoływane przez kołysanie lub zabawę, skutkujące ogólnym rozluźnieniem; reakcje nieprzyjemne – wywoływane przez hałas lub ból, objawiające się płaczem, krzykiem i niezadowoleniem.
Pod koniec wieku niemowlęcego obserwuje się zróżnicowanie w rozwoju emocjonalnym, które z czasem staje się bardziej widoczne. Reakcje stają się mniej gwałtowne i bardziej wyważone, a ich różnorodność zależy od stopnia zaspokojenia potrzeb dziecka.
Dla tego okresu rozwojowego charakterystyczna jest wzmożona pobudliwość, powodująca nietrwałość stanów uczuciowych. Zewnętrzne przejawy uczuć są silnie ekspresywne. W tym wieku dzieci zaczynają uświadamiać sobie swój wpływ na otoczenie. Poziom rozwoju emocjonalnego niemowlęcia bywa weryfikowany za pomocą testów Skali Rozwoju Dziecka.
Wiek przedszkolny mały|Gniew dwulatka w obecności Baracka Obamy, 44. prezydenta USA. Biały Dom, 2015 Wraz z dorastaniem dziecka obserwuje się wzrost reakcji związanych z oporem, manifestowaniem własnego „ja” oraz werbalnym wyrażaniem niezadowolenia lub zadowolenia. Dzieci w wieku przedszkolnym nie osiągają jeszcze pełnej dojrzałości i równowagi emocjonalnej. Wzrasta znaczenie reakcji słownych przy jednoczesnym spadku liczby reakcji ruchowych.
W późnym okresie wieku przedszkolnego uczuciom towarzyszy planowanie czynności i ich inicjacja. Dziecko przewiduje skutki swego działania nie tylko intelektualnie, ale również emocjonalnie. W okresie tym może reagować gniewem i strachem, jednak potrafi już częściowo opanować agresję.
Wiek wczesnoszkolny W wieku wczesnoszkolnym rozszerza się krąg przedmiotów, zjawisk i zdarzeń wywołujących reakcje emocjonalne. Zmienia się również charakter doznań. Rozwój procesów poznawczych (wrażeń, spostrzeżeń, myślenia, pamięci) kształtuje zainteresowania i stanowi podstawę motywacji do uczenia się oraz zdobywania wiedzy o świecie.
Uczucia poznawcze skłaniają dziecko do aktywności w poszukiwaniu treści. Nowe stosunki społeczne stwarzają warunki dla procesu uczenia się oraz dalszego rozwoju emocjonalnego i społecznego. Bezpośredni kontakt z rodzicem pozostaje istotnym czynnikiem rozwoju, którego nie zastępują środki technologiczne.
Dojrzewanie Jako charakterystyczne cechy życia emocjonalnego w okresie dojrzewania wyróżnia się: intensywność i żywość przeżyć uczuciowych; zmienność nastrojów (częste przechodzenie między stanami krańcowymi); chwiejność emocjonalną. mały|Świętujący studenci, Kongo Duży wpływ na sferę emocjonalną wywiera w tym czasie rozwój fizjologiczny. Wpływa on na postawy i zachowania charakterystyczne dla okresu pokwitania: młodzież bywa nastawiona antagonistycznie do otoczenia, co może skutkować zachowaniami agresywnymi, krytyką dorosłych i rówieśników; aktywność społeczna (np. uroczystości rodzinne) bywa postrzegana przez nastolatków jako nudna; pojawia się tendencja do izolacji i spędzania czasu na marzeniach oraz refleksji nad problemami, w tym sferą seksualną; dojrzewająca młodzież może celowo ograniczać komunikację, zbywając pytania krótkimi odpowiedziami.
Podstawowym warunkiem prawidłowego rozwoju emocjonalnego w tym wieku jest uczestnictwo w życiu społecznym, dostosowane do poziomu dojrzałości jednostki. Kontakty społeczne i wpływ środowiska warunkują rozwój uczuć wyższych (społecznych, moralnych, estetycznych).
Zobacz też Psychologia rozwojowa Teoria przywiązania Inteligencja emocjonalna Dojrzałość emocjonalna Socjalizacja Stadia rozwoju psychospołecznego
Przypisy
Bibliografia Bokus Barbara, Nawiązywanie interakcji społecznych przez małe dziecko, Wrocław: Zakład Nar. im. Ossolińskich; Wydaw. PAN, 1984. Dziecko w rodzinie i w środowisku rówieśniczym: wybrane zagadnienia i źródła z pedagogiki społecznej, red. Jadwiga Izdebska, Białystok: Trans Humana Wydaw. Uniwersyteckie, 2003. Galant Józef, Proces uspołeczniania dzieci w klasach początkowych, Warszawa: WSiP, 1991. Gawęcka Mirosława, Poczucie osamotnienia dziecka w rodzinie własnej, Toruń: Wydaw. MADO, 2004. Reykowski J., Procesy emocjonalne. Motywacja. Osobowość, Warszawa 1992.
Linki zewnętrzne
Rozwój emocjonalny dziecka w serwisie publikacje.edu.pl
Kategoria:Emocje i motywacja Kategoria:Psychologia rozwoju człowieka