Badanie neurologiczne – podstawowa metoda diagnostyczna w neurologii, obejmująca badanie podmiotowe i badanie przedmiotowe układu nerwowego. W trakcie badania lekarz neurolog rejestruje poszczególne odchylenia od stanu prawidłowego u badanego pacjenta oraz stara się połączyć je w określony zespół objawów, charakterystyczny dla danej choroby.
Opis 200px|mały|Lekarz wojskowy wykonujący badanie neurologiczne thumb|Schemat dermatomów człowieka. Badanie czucia powierzchownego jest elementem badania neurologicznego Specyfika neurologii powoduje, że oprócz, tak jak w innych specjalnościach, diagnozy syndromologicznej i etiologicznej (czyli zebrania objawów w zespół- syndrom i wnioskowania o przyczynie zaburzeń, czyli etiologii) bardzo istotna jest diagnostyka topograficzna, czyli określenie dokładnej lokalizacji (tzw. ogniska) zaburzeń. Badanie neurologiczne, które we współczesnej postaci pojawiło się w XIX wieku, a następnie było w XX wieku dalej rozwijane, jest prowadzone według zasad umożliwiających właśnie możliwie najsprawniejszą diagnostykę topograficzno-etiologiczną układu nerwowego Jej podstawę stanowi dokładna znajomość neuroanatomii i objawów uszkodzenia układu nerwowego na poszczególnych jego poziomach.
Po badaniu podmiotowym (wywiad) i wstępnym badaniu ogólnym (stan ogólny, stan świadomości, ułożenie, budowa ciała, odżywienie, ogólny stan układu oddechowego, krążenia i innych) badający przystępuje do szczegółowego badania stanu neurologicznego: określa wygląd i budowę czaszki, obecność lub brak objawów oponowych, następnie bada się 12 par nerwów czaszkowych (wraz z oceną dna oka), tułów (m.in. odruchy brzuszne), kręgosłup, kończyny górne i dolne (wygląd, ruchy mimowolne, ułożenie, napięcie mięśniowe, ruchy bierne i czynne, siłę mięśniową, odruchy, zborność, czucie, ruchy naprzemienne), chód i równowagęHerman E: Diagnostyka chorób układu nerwowego. Warszawa: Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich, 1982. .
Badanie nerwów czaszkowych Do diagnostki nerwów czaszkowych wykorzystuje się następujące techniki badania:
Nerw węchowy (I) – bada się sprawdzając odczuwanie zapachów osobno po dla każdego z nozdrzy.
Nerw wzrokowy (II) – jego prawidłową czynność określa się badając pole widzenia, reakcje źrenic, można go także zobaczyć na dnie oka za pomocą oftalmoskopu
Nerw okoruchowy (III), bloczkowy (IV), odwodzący (VI) – są to nerwy gałkoruchowe, więc ich czynność ocenia się badając ustawienie i ruchomość gałek ocznych i powiek oraz reakcje źreniczne (włókna przywspółczulne nerwu okoruchowego odpowiedzialne są m.in. za zwężanie źrenicy, stąd przy całkowitym porażeniu nerwu III źrenica jest rozszerzona)
Nerw trójdzielny (V) – jest nerwem czuciowo-ruchowym; część czuciowa obejmuje włókna komórek zwoju trójdzielnego
Nerw oczny (V1) – jego zdolność ocenia się badając czucie w obrębie jego dermatomu (górna okolica oczodołu i dolna okolica czoła)
Nerw szczękowy (V2) – jego zdolność ocenia się badając czucie w obrębie jego dermatomu (okolica szczękowa)
Nerw żuchwowy (V3) – jego zdolność ocenia się badając czucie w obrębie jego dermatomu (okolica żuchwowa na skórze, okolica gardła, przednie 2/3 języka); część ruchową tego nerwu ocenie się badając ruchomość żuchwy (czyli czynność mięśni żwaczy)
Nerw twarzowy (VII) – unerwia głównie mięśnie mimiczne; uszkodzenie tego nerwu podejrzewać można w przypadku takich objawów jak: obniżona zdolność do zmarszczenia czoła, wykrzywienie twarzy czy brak odczuwania smaku
Nerw przedsionkowo-ślimakowy (VIII) – nerw ten bezpośrednio odpowiada za zmysły słuchu i równowagi, więc jego uszkodzenie należy wiązać z niedosłyszeniem, lub nawet głuchotą
Nerw językowo-gardłowy (IX) – uszkodzenia w obrębie tego nerwu należy wiązać z takimi objawami jak: zaburzenia połykania, brak czucia smaku na 1/3 tylnej języka, brak czucia kęsów jedzenia przy połykaniu w gardle
Nerw błędny (X) – uszkodzenia w obrębie tego nerwu wywołują m.in. zaburzoną perystaltykę jelit, zaburzoną akcję serca, czy chrypkę
Nerw dodatkowy (XI) – uszkodzenie tego nerwu powoduje niezdolność lub utrudnienie w ruchach mięśnia czworobocznego oraz mostkowo-obojczykowo-sutkowego, co sprawia, że chory ma problemy ze wzruszeniem ramionami
Nerw podjęzykowy (XII) – uszkodzenie tego nerwu powoduje utrudnienie ruchów językiem.
Pozostałe części badania przedmiotowego W badaniu układu ruchowego ocenia się najpierw napięcie mięśniowe, które może być wzmożone (spastyczność w uszkodzeniach górnego neuronu ruchowego, sztywność w chorobach jąder podstawy) lub obniżone (wiotkość w uszkodzeniach dolnego neuronu ruchowego, wstrząs rdzeniowy, choroby móżdżku). Siłę mięśni bada się funkcjonalnie (np. wstawanie z krzesła, chodzenie na piętach i palcach) oraz formalnie w skali MRC 0–5, testując wybrane grupy mięśniowe. Próba Barrego, badająca tzw. pronator drift, jest czułym objawem uszkodzenia górnego neuronu ruchowego.
Badanie czucia obejmuje modalności pierwotne (ból, temperatura, wibracja, propriocepcja), korowe (stereognozja, grafestezja, dwupunktowa dyskryminacja) oraz test funkcjonalny — próba Romberga, która różnicuje zaburzenia propriocepcji/układu przedsionkowego od zaburzeń móżdżku.
Ocena koordynacji obejmuje stabilność tułowia, test palec–nos, pięta–kolano, szybkie ruchy naprzemienne oraz próby oceniające układ przedsionkowy (np. próba chodzenia w miejscu z zamkniętymi oczami); ataksja i dysmetria są typowe dla uszkodzeń móżdżku po stronie zmiany.
W badaniu odruchów ocenia się odruchy ścięgniste (skala 0–4, obecność klonusa), odruchy skórne oraz odruchy patologiczne — przede wszystkim objaw Babińskiego jako wykładnik uszkodzenia górnego neuronu ruchowego. Testuje się także odruchy deliberacyjne, których obecność świadczy o rozlanym uszkodzeniu kory płata czołowego.
Przypisy
Linki zewnętrzne Badanie neurologiczne | Merck Manual Professional Version - YouTube
!