thumb|352px| linia ciągła – średni maksymalny zasięg pokrywy śnieżnej Wieczna lub wieloletnia zmarzlina, zwana też czasem wieczną marzłocią lub marzłocią trwałą lub zlodowaceniem podziemnym – zjawisko trwałego (minimum dwa kolejne lata) utrzymywania się części skorupy ziemskiej w temperaturze poniżej punktu zamarzania wody niezależnie od pory roku. Powstaje w warunkach suchego, zimnego klimatu (o średniej temperaturze powietrza poniżej ). Obejmuje około 80% Alaski, większość północnej Kanady i 65% Syberii (ciągła zmarzlina występuje prawie wyłącznie we wschodniej Syberii, w zachodniej jest obecna tylko na północnym wybrzeżu oceanu). Ciągła zmarzlina sięga aż do północnej Mongolii, punktowo występuje też w Górach Skandynawskich i na Grenlandii. Natomiast nieciągłe zmarzliny zajmują także większość Tybetu, są też znane z Alp. Wieczną zmarzlinę odkryto również w północno-wschodniej Polsce, w okolicy Suwałk na głębokości 357 metrów poniżej poziomu gruntu. Jest to pozostałość po zmarzlinie z okresu ostatniego zlodowacenia, która przetrwała dzięki specyficznym warunkom geologicznym, tak zwanej suwalskiej anomalii geotermiczno-hydrogeochemicznej.
Ocenia sięprof. Anders Gotherstrom z Centrum Paleogenetyki w Sztokholmie (Szwecja) [https://www.onet.pl/informacje/onetwiadomosci/odczytano-najstarsze-w-historii-dna-ma-ponad-milion-lat/1mmt394,79cfc278 onet.pl: Odczytano najstarsze w historii DNA - ma ponad milion lat, że najstarsza zmarzlina powstała na Ziemi ok. 2,6 mln lat temu. Jej głębokość na tych obszarach, na których przetrwała od plejstocenu waha się w granicach od 150–300 metrów w północnej Kanadzie (maksymalnie dochodzi tam do 700 m), we wschodniej Syberii dochodzi do 1500 m. Przeważnie ma kilkadziesiąt metrów. W miesiącach letnich wierzchnia warstwa gruntu – do około dwóch metrów – ulega rozmarznięciu, wskutek czego staje się on często grząskim bagnem, w głąb którego nie może (z powodu zamarzniętych głębszych warstw) wsiąknąć nadmiar wody. Sytuacja ta utrudnia rozwój roślinności, uniemożliwiając m.in. zasiedlanie pokrytych wieczną zmarzliną obszarów drzewom o głębszym systemie korzeniowym, także z powodu niedostatecznej spoistości gleby w miesiącach letnich. Dawniej, zmarzlina znacząco utrudniała wznoszenie budynków. Oparcie fundamentów na zmarzlinie powoduje stopniowe wtapianie się budynku i osiadanie, nieraz o kilka metrów. Typowym przykładem są starsze budynki w Irkucku, których pierwsze piętro znajduje się obecnie na poziomie gruntu.
thumb Wieloletnia zmarzlina ma charakter reliktowy. Jest pozostałością zlodowacenia, które w plejstocenie obejmowało znaczną część obszarów lądowych półkuli północnej.
Marzłoć to warstwa gruntu, leżąca na różnych głębokościach, która co najmniej przez dwa kolejne lata zachowuje temperaturę niższą niż (poniżej punktu zamarzania). Rodzaje marzłoci: sucha – nie zawiera lodu jako materiału spajającego (np. skała) wilgotna – najczęściej spotykana, lód wypełnia wolne przestrzenie gruntu lub pory skał Typy marzłoci (ze względu na zasięg warstwy odmarzającej): ciągła – grunt pozostaje zamarznięty na całym obszarze, przy średniej temperaturze roku poniżej nieciągła – z niezamarzniętymi „wyspami”, przy średniej temperaturze roku od −4 do sporadyczna – płaty marzłoci w niejednolicie zamarzającym gruncie, przy średniej temperaturze roku od −1 do
Poziom amplitudy zerowej Poziom amplitudy zerowej to głębokość, na której ustają wahania temperatury wiecznej marzłoci.
Warstwy w strefie marzłoci (od powierzchni w głąb gruntu, ich grubość może być różna): warstwa czynna wieloletniej zmarzliny – odmarzająca w lecie (ok. 1 m w ciągłej, ok. 3 m w nieciągłej zmarzlinie), pereletok – warstwa przejściowa, czasem odmarza, czasem pozostaje zamarznięta. marzłoć strop wieloletniej zmarzliny, „zwierciadło marzłoci”, nieprzepuszczalny dla wody, odporny na ciśnienie spąg wieloletniej zmarzliny talik, na terenach sporadycznej i nieciągłej marzłoci – warstwa wewnątrz wiecznej marzłoci, rozmarzająca w lecie. Odległość pomiędzy stropem a spągiem to miąższość wieloletniej zmarzliny
Wpływ zmian klimatu na wieczną zmarzlinę Duże znaczenie ma wpływ ocieplenia na wieczną zmarzlinę, która w XXI wieku w bardzo znaczący sposób rozmarza. Wzrost średniej temperatury powierzchni Ziemi jest najwyższy właśnie na wyższych szerokościach geograficznych, w Arktyce i m.in. w klimacie borealnym Rosji, północnej Kanady i Alaski (w tajdze i w tundrze), gdzie występuje masowo wieczna zmarzlina.
Rozmarzaniu wiecznej zmarzliny towarzyszą też nieduże emisje gazów cieplarnianych takich jak dwutlenek węgla i metan. Jednak w przyszłości mogą one przybrać na sile z powodu wzrostu globalnej temperatury Ziemi.
Wieczna zmarzlina w przyszłości może przestać istnieć. Już tworzą się specyficzne jeziorka termokrasowe przewodzące ciepło z powierzchni w głąb gleb.
Przypisy Anna Sierpińska, Topnienie zmarzliny niszczy lądowe magazyny węgla.
Bibliografia
Barry Lopez, Zamrożony pejzaż, National Geographic (polska edycja), 12.
Kategoria:Glacjologia Kategoria:Plejstocen Kategoria:Procesy i formy mrozowe