Chorągiew – jednostka terenowa w ogólnopolskich organizacjach harcerskich – Związku Harcerstwa Polskiego i Związku Harcerstwa Rzeczypospolitej – o zasięgu terytorialnym odpowiadającym najczęściej województwu.
Związek Harcerstwa Polskiego W ZHP chorągwie są terytorialnymi wspólnotami hufców. Zgodnie z uchwałą XXXIII Zjazdu ZHP i zmianami Statutu ZHP chorągwie posiadają osobowość prawną.
Chorągiew tworzy warunki do działania hufców i podległych jednostek organizacyjnych przez: budowanie wspólnoty instruktorskiej i wspólnoty hufców, inicjowanie i wzmacnianie działalności programowej i metodycznej, kształcenie kadry instruktorskiej, koordynację, nadzór i systematyczną ocenę komend hufców i jednostek organizacyjnych na szczeblu chorągwi, współpracę z władzami regionalnymi, pozyskiwanie środków finansowych i materialnych.
W celu realizacji swoich zadań chorągiew tworzy odpowiednie zespoły i referaty.
Chorągiew tworzy Główna Kwatera ZHP, po zasięgnięciu opinii zainteresowanych hufców, wyznaczając jej obszar działania i siedzibę władz. Likwidacja chorągwi następuje w drodze uchwały zjazdu chorągwi podjętej większością 2/3 głosów w obecności co najmniej 3/4 delegatów. W przypadku trwałej niemożności regulowania zaciągniętych i wymagalnych zobowiązań chorągwi – stwierdzonej uchwałą Centralnej Komisji Rewizyjnej ZHP – decyzje w sprawie likwidacji chorągwi podejmuje Rada Naczelna ZHP na wniosek Głównej Kwatery ZHP.
Władzami chorągwi są: zjazd chorągwi, rada chorągwi, komenda chorągwi, komendant chorągwi, komisja rewizyjna chorągwi, sąd harcerski chorągwi.
W ZHP funkcjonuje 17 chorągwi (2011), a ich zasięg terytorialny odpowiada w przybliżeniu województwom: Chorągiew Białostocka ZHP, Chorągiew Dolnośląska ZHP im. Stefana Mirowskiego, Chorągiew Gdańska ZHP im. Bohaterów Ziemi Gdańskiej, Chorągiew Kielecka ZHP im. Stefana Żeromskiego, Chorągiew Krakowska ZHP im. Tadeusza Kościuszki, Chorągiew Kujawsko-Pomorska ZHP im. Mikołaja Kopernika, Chorągiew Lubelska ZHP, Chorągiew Łódzka ZHP im. Aleksandra Kamińskiego, Chorągiew Mazowiecka ZHP im. Władysława Broniewskiego, Chorągiew Opolska ZHP Chorągiew Podkarpacka ZHP, Chorągiew Stołeczna ZHP im. Bohaterów Warszawy, Chorągiew Śląska ZHP, Chorągiew Warmińsko-Mazurska ZHP im. Grunwaldu, Chorągiew Wielkopolska ZHP im. Powstańców Wielkopolskich 1918-19, Chorągiew Zachodniopomorska ZHP, Chorągiew Ziemi Lubuskiej ZHP.
Chorągwie skupiają od 1,5 do ponad 11,5 tys. członków ZHP (2010). Do największych należą Chorągiew Wielkopolska w skład której wchodzi 11.633 harcerek i harcerzy oraz Chorągiew Śląska z 11.307 członkami.
Okres międzywojenny W ZHP w okresie międzywojennym istniały odrębne chorągwie harcerek i harcerzy w ramach Organizacji Harcerek i Organizacji Harcerzy. Płaszczyzną ich współpracy były okręgi (oddziały), które nie zawsze pokrywały się terytorialnie z obszarem województwa.
+ Chorągwie ZHP w 1938(kursywą oznaczono chorągwie istniejące w okresie międzywojennym przed 1938) Chorągwie harcerek Chorągwie harcerzy Białostocka Gdańska (obejmująca Wolne Miasto Gdańsk) Kielecka (Kielecko-Radomska, z siedzibą komendy na Buczu) Krakowska Lubelska Lwowska (obejmująca obszar województw: lwowskiego, stanisławowskiego, tarnopolskiego) Łódzka Mazowiecka Poleska (wcześniej Brzeska) Pomorska Śląska Warszawska Wielkopolska (nazywana też Poznańską) Wileńska (obejmująca obszar województw: nowogródzkiego i wileńskiego) Włocławska (istniała wcześniej przejściowo) Wołyńska (nazywana początkowo Łucką i Kowelską) Zagłębiowska (istniała wcześniej przejściowo) Białostocka Gdańska (obejmująca Wolne Miasto Gdańsk) Kielecka Krakowska Kresowa (istniała wcześniej przejściowo) Lubelska Lwowska (obejmująca obszar województw: lwowskiego, stanisławowskiego i tarnopolskiego) Łódzka Mazowiecka Płocka (nazywana też Płocko-Włocławską, istniała wcześniej przejściowo) Poleska (wcześniej Brzeska) Pomorska (z siedzibą w Toruniu) Radomska Śląska Warszawska Wielkopolska (nazywana też Poznańską) Wileńska (obejmująca obszar województw: nowogródzkiego i wileńskiego) Włocławska (istniała wcześniej przejściowo) Wołyńska (nazywana początkowo Łucką) Zagłębiowska (nazywana początkowo Sosnowiecką)
II wojna światowa W latach 1939–1944 chorągwie harcerek funkcjonowały w ramach Pogotowia Harcerek. W harcerstwie męskim zorganizowano chorągwie Szarych Szeregów, działające pod kryptonimem ule.
Chorągwie funkcjonowały także w harcerstwie emigracyjnym.
Okres powojenny Po II wojnie światowej do 1948, istniały nadal odrębne chorągwie harcerek i harcerzy w ramach Organizacji Harcerek i Organizacji Harcerzy. Po odrodzeniu harcerstwa w 1956 funkcjonowały już wspólne chorągwie ZHP – łącznie dla harcerek i harcerzy.
+ Chorągwie ZHP w okresie powojennym do 1975Chorągwie harcerek i harcerzy w 1947Chorągwie w latach 1957-1975 Białostocka Dolno-Śląska (w ówczesnej pisowni) Kielecka Krakowska Lubelska Łódzka Mazowiecka Mazurska (Warmijsko-Mazurska) Morska (Gdańsko-Morska) Pomorska Pomorsko-Zachodnia Radomska Rzeszowska Śląsko-Dąbrowska Warszawska Wielkopolska Białostocka im. gen. Walerego Wróblewskiego Bydgoska im. Mikołaja Kopernika Dolnośląska im. II Armii Wojska Polskiego Gdańska im. Bohaterów Ziemi Gdańskiej Katowicka im. Bohaterów Pracy Socjalistycznej Kielecka im. Stefana Żeromskiego Koszalińska im. I Armii Wojska Polskiego Krakowska im. Tadeusza Kościuszki Lubelska im. Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego Łódzka im. Bohaterskich Dzieci Polskich Mazowiecka im. Władysława Broniewskiego Opolska im. Bohaterów Powstań Śląskich Rzeszowska im. gen. Karola Świerczewskiego-Waltera Stołeczna im. Bohaterów Warszawy Warmińsko-Mazurska im. Grunwaldu Wielkopolska im. Powstańców Wielkopolskich 1918/19 Zachodnio-Pomorska im. Budowniczych Polski Ludowej Ziemi Lubuskiej im. Wojsk Ochrony Pogranicza Ziemi Łódzkiej im. Gwardii Ludowej
Po reformie administracyjnej 1975 Od 1975 do początku lat 90. XX w. istniało 49 chorągwi, odpowiadających terytorialnie ówczesnym województwom: Bialskopodlaska im. Przyjaźni Polsko-Radzieckiej Białostocka im. gen. Walerego Wróblewskiego Bielska im. Pawła Findera Bydgoska im. Mikołaja Kopernika Chełmska im. Manifestu Lipcowego Ciechanowska im. Obrońców Reduty Mławskiej 1939 Częstochowska im. Ludowego Wojska Polskiego Elbląska im. Aleksandra Zawadzkiego Gdańska im. Bohaterów Ziemi Gdańskiej Gorzowska im. Aleksandra Kamińskiego Jeleniogórska im. Osadników Wojskowych Kaliska im. Marii Konopnickiej Katowicka im. Bohaterów Pracy Socjalistycznej Kielecka im. Stefana Żeromskiego Konińska im. Budowniczych Zagłębia Konińskiego Koszalińska im. I Armii Wojska Polskiego Krakowska im. Tadeusza Kościuszki Krośnieńska im. Ignacego Łukasiewicza Legnicka im. Przodowników Pracy Zagłębia Miedziowego Leszczyńska im. Ludowego Lotnictwa Polskiego Lubelska im. Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego Łomżyńska im. Samodzielnej Grupy Operacyjnej „Narew” Łódzka im. Bohaterskich Dzieci Polskich Nowosądecka im. Janka Krasickiego Olsztyńska (Warmińsko-Mazurska) im. Grunwaldu Opolska im. Bohaterów Powstań Śląskich Ostrołęcka im. Marcelego Nowotki Pilska im. Zdobywców Wału Pomorskiego Piotrkowska im. Gwardii Ludowej Płocka im. Władysława Broniewskiego Poznańska im. Powstańców Wielkopolskich 1918/19 Przemyska im. gen. Zygmunta Berlinga Radomska im. Jana Kochanowskiego Rzeszowska im. gen. Karola Świerczewskiego-Waltera Siedlecka im. Henryka Sienkiewicza Sieradzka im. Bohaterów Walk nad Wartą 1939 Skierniewicka im. Bohaterów Bitwy nad Bzurą 1939 Słupska im. Bolesława Bieruta Stołeczna (Warszawska) im. Bohaterów Warszawy Suwalska im. mjr. Henryka Dobrzańskiego „Hubala” Szczecińska (Zachodnio-Pomorska) im. Budowniczych Polski Ludowej Tarnobrzeska im. Bohaterów Porytowego Wzgórza Tarnowska im. gen. Józefa Bema Toruńska im. Zdobywców Kosmosu Wałbrzyska im. Związku Walki Młodych Włocławska im. Juliana Marchlewskiego Wrocławska im. II Armii Wojska Polskiego Zamojska im. Dzieci Zamojszczyzny Zielonogórska im. Wojsk Ochrony Pogranicza
Po 1989 chorągwie łączone były w większe, regionalne – najczęściej powracano do granic chorągwi sprzed 1975. W wyniku wprowadzenia w 1999 reformy administracyjnej Polski dokonano korekt granic chorągwi, zbliżając ich terytorialny zasięg do mapy administracyjnej nowych województw. Wyjątek w tym zakresie stanowi istnienie dwóch chorągwi na terenie województwa mazowieckiego: Chorągwi Stołecznej z siedzibą w Warszawie i Chorągwi Mazowieckiej z siedzibą w Płocku.
W większości przypadków przyjęte nazwy chorągwi odpowiadają nazwom nowych województw, z wyjątkiem czterech choragwi, których nazwy pochodzą od stolicy województwa. Dotyczy to: Chorągwi Białostockiej, która działa na terenie województwa podlaskiego, Chorągwi Gdańskiej, która działa na terenie województwa pomorskiego, Chorągwi Kieleckiej, która działa na terenie województwa świętokrzyskiego, Chorągwi Krakowskiej, która działa na terenie województwa małopolskiego. Chorągiew działająca na terenie województwa lubuskiego w swojej nazwie odnosi się natomiast do krainy historycznej – ziemi lubuskiej.
Związek Harcerstwa Rzeczypospolitej W ZHR chorągiew jest jednostką nadrzędną w stosunku do hufca, podlega Naczelnikowi w Organizacji Harcerzy, a Naczelniczce w Organizacji Harcerek. Pracami chorągwi kieruje komendant lub komendantka chorągwi.
Chorągwie harcerzy Chorągiew harcerzy – jednostka organizacyjną której podlegają wszystkie męskie jednostki działające na terenie danego okręgu, obejmuje przynajmniej 3 hufce. Powołuje ją i rozwiązuje Naczelnik Harcerzy ZHR.
Celem chorągwi harcerzy jest: kształcenie i dbanie o rozwój instruktorów, kontrola pracy hufców i związków drużyn na terenie chorągwi, nadzór nad obozami letnimi i zimowymi, aktywne uczestnictwo w pracach Organizacji Harcerzy,
Chorągiew harcerzy tworzy: sekretariat, referat zuchowy, referat harcerski, referat wędrowniczy, szkoła instruktorska.
W Organizacji Harcerzy ZHR funkcjonuje 14 chorągwi: Dolnośląska Chorągiew Harcerzy ZHR Górnośląska Chorągiew Harcerzy ZHR Kujawsko-Pomorska Chorągiew Harcerzy ZHR Lubelska Chorągiew Harcerzy ZHR Łódzka Chorągiew Harcerzy ZHR Małopolska Chorągiew Harcerzy ZHR Mazowiecka Chorągiew Harcerzy ZHR Chorągiew Harcerzy Ziemi Opolskiej ZHR Pomorska Chorągiew Harcerzy ZHR Podkarpacka Chorągiew Harcerzy ZHR Północno-Wschodnia Chorągiew Harcerzy ZHR Północno-Zachodnia Chorągiew Harcerzy ZHR Staropolska Chorągiew Harcerzy ZHR Wielkopolska Chorągiew Harcerzy ZHR
Chorągwie harcerek W Organizacji Harcerek ZHR funkcjonuje 13 chorągwihttps://harcerki.zhr.pl/o-nas/ [dostęp: 2022-08-10] (pol.).: Dolnośląska Chorągiew Harcerek ZHR im. św. Jadwigi Śląskiejhttps://harcerki.zhr.pl/choragwie-i-namiestnictwa/dolnoslaska-choragiew-harcerek/ [dostęp: 2022-08-10] (pol.). Górnośląska Chorągiew Harcerek ZHR "Ad Fontes"https://gornoslazaczki.zhr.pl/ [dostęp: 2022-08-10] (pol.). Kujawsko-Pomorska Chorągiew Harcerek ZHR "Sól Ziemi"https://harcerki.zhr.pl/choragwie-i-namiestnictwa/namiestnictwo-kujawsko-pomorskie/ [dostęp: 2022-08-10] (pol.). Lubelska Chorągiew Harcerek ZHRhttps://harcerki.zhr.pl/choragwie-i-namiestnictwa/namiestnictwo-lubelskie/ [dostęp: 2022-08-10] (pol.). Łódzka Chorągiew Harcerek ZHRhttps://harcerki.zhr.pl/choragwie-i-namiestnictwa/lodzka-choragiew-harcerek/ [dostęp: 2022-08-10] (pol.). Małopolska Chorągiew Harcerek ZHRhttps://harcerki.zhr.pl/choragwie-i-namiestnictwa/malopolska-choragiew-harcerek/ [dostęp: 2022-08-10] (pol.). Mazowiecka Chorągiew Harcerek ZHRhttps://harcerkimazowsze.zhr.pl/ [dostęp: 2022-08-10] (pol.). Podkarpacka Chorągiew Harcerek ZHRhttps://harcerki.zhr.pl/choragwie-i-namiestnictwa/podkarpacka-choragiew-harcerek/ [dostęp: 2022-08-10] (pol.). Pomorska Chorągiew Harcerek ZHRhttps://harcerki.zhr.pl/choragwie-i-namiestnictwa/pomorska-choragiew-harcerek/ [dostęp: 2022-08-10] (pol.).