Justyn (Justynian) Jan Karnicki herbu Kościesza (ur. 28 lutego 1806 w gub. witebskiejS.Lorentz, Muzeum Narodowe w Warszawie. Zarys historyczny, Rocznik Muzeum Narodowego w Warszawie, 1938, s. 3, zm. 27 stycznia 1876 w Warszawie) – polski archeolog, historyk, kolekcjoner, uczeń Akademii Połockiej, absolwent Uniwersytetu Wileńskiego, senator, członek założyciel Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych i jego wiceprezes (1862-1876), członek Rady Wychowania Publicznego, pierwszy honorowy dyrektor Muzeum Sztuk Pięknych w Warszawie (1862-1876).
Życiorys Syn Mikołaja Karnickiego, marszałka lucyńskiego oraz szambelana króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, i Doroty ze Szczyttów (Niemirowiczów-Szczyttów h. Jastrzębiec). Wnuk pisarza skarbowego litewskiego Justyniana Niemirowicza-Szczytta.
Ojciec Justyniana, Mikołaj Karnicki, był dziedzicem Ewermujży i Zahałowa. Justynian Karnicki był najstarszym dzieckiem Mikołaja i Doroty z Niemirowiczów-Szczyttów (zmarłej 10.VI.1813)Justynian Szczytt Niemirowicz [w:] Polski Słownik Biograficzny, tom 47, 2011, s. 565-567. Miał dwóch braci: Józefa oraz Jana (1813-1879) – senatora Królestwa Polskiego, tajnego radcę, fundatora i pierwszego właściciela Pałacu Karnickich w Alejach Ujazdowskich w WarszawieKarnicki Jan [w:] Polski Słownik Biograficzny, tom 12, 1967, s. 67T.Jaroszewski, Księga pałaców w Warszawie, 1985, s. 48; oraz trzy siostry: Anielę - żonę hrabiego Gustawa Wielhorskiego; Antoninę - żonę Edmunda Sulistrowskiego; oraz Adelę - żonę księcia Konstantego Radziwiłła, marszałka nowogrodzkiegoT.Żychliński, Złota Księga Szlachty Polskiej, Rocznik IV, Poznań 1882, s. 367A.Boniecki, Herbarz polski, t. IX, 1906, s. 259.
Ze strony matki Justynian Karnicki był bratem ciotecznym ryskiego filantropa marszałka Justyniana Niemirowicza-Szczytta i zesłańca księdza Jana Niemirowicza-Szczytta.
Justynian Karnicki nauki rozpoczął w kolegium OO. Jezuitów w Połocku, a następnie studiował na Uniwersytecie Wileńskim w okresie rozkwitu tej uczelni, kiedy wykłady prowadziły takie postaci jak Lelewel, Jan i Jędrzej Śniadeccy czy Goluchowski. Młode lata spędził w swoich dobrach w Inflantach, doglądając swoich majątków. Wkrótce jednak ze względu na problemy zdrowotne zdecydował się na wyjazd za granicę w celu podjęcia odpowiedniego leczenia. Podróże po krajach europejskich Karnicki wykorzystał dla zdobycia wykształcenia w zakresie sztuki i muzealnictwa. W 1842 osiadł przy swej rodzinie w Warszawie, gdzie zaczął rozwijać swoją pasję kolekcjonerską, przeznaczając na ten cel znaczną część swoich zasobów finansowych. Z początku koncentrował się na rycinach znakomitych mistrzów, potem obrazach, a z czasem jego kolekcja zaczęła obejmować również wszelkiego rodzaju zabytki sztuki starożytnej i średniowiecznej, rzadkie porcelany, medale czy numizmaty. Po 30 latach kolekcja Justyniana Karnickiego stanowiła jedną z najbardziej znakomitych i pokaźnych kolekcji prywatnychGazeta Warszawska z 2(14) lutego 1876, nr 34, s. 4Rocznik dla archeologów, numizmatyków i bibliografów polskich. Rok 1870, Kraków 1873, s. 218.
W 1862 na usilną prośbę naczelnika rządu centralnego Królestwa Polskiego margrabiego Aleksandra Wielopolskiego senator Justynian Karnicki (wówczas członek Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych i Rady Wychowania PublicznegoD.Szpoper, Rosyjskie czynniki rządowe wobec reformy szkolnej Aleksandra Wielopolskiego...[w:] Czasopismo prawno-historyczne, tom LXX, 2018, Zeszyt 1, s. 20) zgodził się na objęcie stanowiska pierwszego honorowego dyrektora założonego w 1862 roku Muzeum Sztuk Pięknych w Warszawie (przyszłego Muzeum Narodowego). Nominacja miała miejsce 24 lipca 1862 roku. Wykorzystując swoje wysokie kompetencje i szerokie znajomości w kręgu znawców sztuki za granicą, Karnicki dokonywał udanych zakupów dzieł sztuki europejskiej, wydatnie poszerzając zasoby MuzeumS.Lorentz, Muzeum Narodowe w Warszawie. Zarys historyczny, Rocznik Muzeum Narodowego w Warszawie, 1938, s. 1-10Historia MNW, Muzeum Narodowe w Warszawie [dostęp 2020-12-10].
Justynian Karnicki był członkiem założycielem Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych w Warszawie (1860) i jego wieloletnim wiceprezesem (1862-1876). Przyczynił się do powstania w Zachęcie kolekcji współczesnej sztuki polskiej, zainicjowanej pierwszym zakupem Towarzystwa - obrazu Józefa Simmlera "Śmierć Barbary Radziwiłłówny".
Zmarł 27 stycznia 1876 w Warszawie, ciesząc się powszechnym szacunkiem i opinią wielkiego miłośnika sztuk pięknych. Spoczywa na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie.
Przypisy
Bibliografia Jan M.A Giżycki, Materyały do dziejów Akademii Połockiej i szkół od niej zależnych, 1905.
Kategoria:Absolwenci i studenci Akademii Połockiej Kategoria:Absolwenci i studenci Cesarskiego Uniwersytetu Wileńskiego Kategoria:Dyrektorzy Muzeum Narodowego w Warszawie Kategoria:Polscy archeolodzy Kategoria:Polscy historycy Kategoria:Polscy kolekcjonerzy sztuki Kategoria:Polscy numizmatycy Kategoria:Członkowie Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych Kategoria:Polska szlachta Kategoria:Urodzeni w 1806 Kategoria:Zmarli w 1876 Kategoria:Pochowani na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie