Baryt (gr. baros – „ciężki”, chodzi o charakterystyczną dla barytu gęstość; dawniej także jako szpat ciężki, szpat boloński) – minerał z gromady siarczanów (siarczan baru).

Właściwości thumb|200px|left|Struktura barytu kryształy o pokroju tabliczkowym, rzadko słupowe; skupienia książkowe, rozetkowe konkrecje (róże barytowe), pseudomorfozy; skupienia mozaikowe, często zbite, ziemiste, ziarniste, włókniste, naciekowe, skorupowe; nierozpuszczalny w wodzie i kwasach; Dyspersja: 0,016 Pleochroizm: wyraźny Luminescencja: w zakresie bliskiego UV świecenie białe, niebieskozielone i szare; w zakresie dalekiego UV świecenie bladozielone, białoróżowe, kremowobiałe i żółtozielone

Rozpuszcza się tylko w stężonym, gorącym kwasie siarkowym. Jest trudno topliwy.

Występowanie Minerał rozpowszechniony w żyłowych utworach hydrotermalnych niskich temperatur, konkrecje w skałach osadowych, w wyniku zmian metasomatycznych. Współwystępuje z takimi minerałami jak: galena, sfaleryt, chalkopiryt, piryt, fluoryt, kalcyt, kwarc, celestyn, siarka, syderyt, ankeryt czy cynober.

Miejsca występowania: USA (Kolorado, Dakota Południowa, Connecticut): duże i dobrze wykształcone kryształy, nadające się do szlifowania, Wielka Brytania (Kumbria, Kornwalia, Westmoreland), Niemcy (Schwarzwald, Hesja, Harz, Westfalia), Rosja (Ural, Kaukaz), Francja Masyw Centralny, Maroko, Japonia.

W Polsce występuje w okolicach Boguszowa-Gorców, w rejonie Stanisławowa na Pogórzu Kaczawskim, w Górach Świętokrzyskich, w okolicach Machowa i Tarnobrzega, Lubina w Dolinie Kościeliskiej (Tatry).

Konotacje historyczne W 1630 roku pochodzący z Bolonii włoski szewc i alchemik Vincenzo Cascariolo badał występujące w okolicach miasta „kamienie”. W trakcie ogrzewania zauważył, że rozgrzany minerał emitował światło widoczne w ciemności. Badany minerał nazywano „kamieniem bolońskim”. Cascariolo nieświadomie otrzymał fosforescencyjny siarczek baru.

Niezwykłe „kamienie bolońskie”, dziś określane jako konkrecje barytowe, stanowiły przez długi czas ciekawostkę na miarę europejskąEwa Pasieka, Jacek Lewandowski: Baryt – charakterystyka i zastosowanie w rentgenodiagnostyce [w:] "Inżynier i Fizyk Medyczny", kwiecień 2016 . Temat ten został opisany przez wielu naukowców w XVII-wiecznych Włoszech, takich jak Galileusz, , czy .

Wspomniał o nich również Johann Wolfgang Goethe w swej wydanej w 1774 r. powieści „Cierpienia młodego Wertera”: Opowiadano mi o bolońskim kamieniu, który, jeśli się go położy w słońcu, przyciąga promienie słoneczne i chwilę w nocy świeciJohann Wolfgang Goethe: Cierpienia młodego Wertera, Ksiązka i Wiedza, Warszawa 1986 s. 58. Sam autor zapoznał się osobiście z tym minerałem podczas pobytu w Bolonii w trakcie swej włoskiej podróży w 1786 r.Mirosław J. Barański: Za Goethem do Bolonii [w:] „Na Szlaku. Magazyn turystyczno-krajoznawczy” R. XXXVI, nr e-185 (381), marzec 2022, s. 26-28 W notatkach z tej eskapady, wydanych później pt. „Podróż włoska” (oryg. „Italianische Reise”) pisał: Pojechałem konno do Paderno, gdzie wydobywa się tak zwany szpat boloński. Lepi się z niego małe babki, które po wyprażeniu i wystawieniu na działanie światła świecą w ciemności. Tutejsi mieszkańcy nazywają je po prostu fosfori. (…) Ku mojej wielkiej radości znalazłem tam duże ilości poszukiwanego przeze mnie szpatu (…). Większe i mniejsze okazy, które znalazłem, są jajowate, najmniejsze zaś przybierają niezbyt wyraźną formę kryształów. Najcięższy kawałek, jaki wpadł mi w ręce, waży siedemnaście łutów. W tej samej glinie znalazłem luzem doskonałe kryształy. (…) Spakowałem ponad osiem funtów tego szpatuGoethe: Podróż włoska, tłum. Henryk Krzeczkowski, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1980 , s. 96-97.

Dopiero Humphry Davy w 1808 roku odkrył metaliczny bar, jednak w postaci bardzo zanieczyszczonej. Czysty metaliczny pierwiastek udało się otrzymać dopiero w 1901 rokuAleksander Szpakowski: Baryt, a co w tym takiego ciekawego…? [w:] Interstone .

Zastosowanie thumb|Sproszkowany baryt do sporządzania płuczki wiertniczej Baryt to podstawowy surowiec do produkcji baru metalicznego i jego związków. Bar metaliczny jest wykorzystywany jako reduktor (odtleniacz) metali i silny getter – pochłaniacz gazów niezbędny w produkcji lamp elektronowych. Ze względu na znaczną gęstość i nietoksyczność stosowany jako dodatek obciążający do płuczek wiertniczych. W medycynie sproszkowany baryt, ze względu na pochłanianie przez niego promieniowania rentgenowskiego oraz na fakt, że nie wchłania się z przewodu pokarmowego, znajduje zastosowanie jako składnik środka cieniującego – papki barytowej w diagnostyce radiologicznej przewodu pokarmowego,Jochen Gartz: Woda utleniona od A do Z, wyd. Vital, Białystok 2021 s. 19-20 . BaO stosuje się w przemyśle chemicznym i materiałów ogniotrwałych. BaCO3 – jako trutkę na gryzonie. BaO2 – wykorzystywany jest do otrzymywania tlenu, wody utlenionej i jako zapalnik do aluminiowych materiałów termitowych. Wykorzystywany w przemyśle papierniczym i gumowym jako wypełniacz, w przemyśle włókienniczym, chemicznym, używany przy produkcji farb (biały pigment), w budownictwie – jako dodatek do ciężkiego betonu, barytobetonu, gdzie zastępuje kruszywo, np. żwir; używany do budowy osłon przed promieniowaniem

W jubilerstwie stosowany jest rzadko ze względu na łupliwość i niską twardość. Znane są obrobione kamienie o masie od 50 do 300 ct pozyskiwane w Anglii – (spotykane są kryształy do 1 m długości) i Francji.

Na ogół jest używany w celach dekoracyjnych. ma duże znaczenie kolekcjonerskie.

Galeria

Zobacz też minerał, róża barytowa

Przypisy

Bibliografia H. Sylwestrzak "Baryt – kamień alchemików"

Kategoria:Jubilerstwo Kategoria:Surowce ceramiczne Kategoria:Surowce chemiczne Kategoria:Siarczany (minerały) Kategoria:Bar (pierwiastek)