Dyfuzja kulturowa – proces przenikania elementów między co najmniej dwiema kulturami, lub wewnątrz kulturowo zróżnicowanego społeczeństwa, poprzez kontakty członków kultury dawców i kultury odbiorców. Pojęcie wprowadzone zostało do nauki kulturoznawstwa przez Edwarda Burnetta Tylora.
Możliwa jest ona m.in. dzięki bezpośredniemu kontaktowi poprzez migracje, ale także bez przemieszczania się w przestrzeni grup ludności, np. poprzez media. Sama komunikacja międzykulturowa nie wymusza jednak procesów dyfuzji. Jest ona dwukierunkowa, chociaż niekoniecznie symetryczna. Jej przedmiotem mogą być przedmioty materialne, jak i idee. W ujęciu XIX-wiecznych dyfuzjonistów kultura miała kształtować się przede wszystkim poprzez przenikanie się elementów kulturowych społeczeństw żyjących w bezpośredniej styczności.
Procesy dyfuzji mogą wynikać ze świadomego oddziaływania kultury dawców, zainteresowania się danym elementem lub elementami przez kulturę odbiorców lub też dokonywać się w sposób spontaniczny. Przyjmowany element staje się innowacją dla przyjmującego go społeczeństwa.
Czynniki warunkujące przyjęcie elementu kultury Użyteczność danego elementu lub związane z nim kwestie estetyczne Prestiż społeczeństwa przekazującego i zarazem funkcja prestiżowa przyjmowanego elementu
Zdarzają się przypadki przyjmowania elementów kultury ze względu na prestiż danego elementu bez przyjmowania jego użytkowości. Elementy takie, które w kulturze dawców pełnią określone funkcje użytkowe w kulturze biorców mogą pełnić funkcję ozdoby. W wyniku nadmiernej dyfuzji może dojść do akulturacji.
Rodzaje dyfuzji W badaniach dyfuzji, wyodrębnia się jej następujące dychotomiczne kategorie: bezpośrednia – bezpośrednie przekazanie odbiorcom elementów kultury dawców; pośrednia – za pośrednictwem jednostek należących do kultury trzeciej lub środków masowego przekazu; zamierzona – następuje poprzez presję kultury przekazującej lub planowany odbiór; niezamierzona – przebiega żywiołowo; prosta – przekazany jest pojedynczy element kulturowy (odrzucana przez funkcjonalizm, ponieważ w tym paradygmacie przejęcie elementu przeobraża cały system kultury); złożona – następuje przekazanie całego kompleksu elementów; połączona – kompleks zjawisk funkcjonalnie powiązanych; bodźcowa – niefunkcjonalnie połączony zbiór elementów.
Według Ralpha Lintona na dyfuzję wpływ mają procesy: kulturowej konfrontacji, podczas której kultury "wystawiają" własne elementy na dyfuzję, zapożyczania selektywnego przez kulturę odbiorców wystawionych elementów integrowania elementów z własnym systemem kulturowym
Przypisy
Bibliografia
Zobacz też akulturacja asymilacja innowacja kultura dominująca naśladownictwo
Kategoria:Zmiana kulturowa