thumb|Symboliczna płyta w miejscu pierwotnego grobu Atanazego Raczyńskiego Atanazy Raczyński herbu Nałęcz (ur. 2 maja 1788 w Poznaniu, zm. 21 sierpnia 1874 w Berlinie) – hrabia i ziemianin wielkopolski, polityk, dyplomata, historyk sztuki i kolekcjonerDieter Bingen, Andrzej Kaluza, Basil Kerski, Peter Oliver Loew - Polnische Spuren in Deutschland. Deutsches Polen Institut, Bonn 2018, s. 338, język niemiecki, . Był synem Filipa, młodszym bratem Edwarda, I ordynat na Obrzycku, deputowany ze stanu rycerskiego z powiatu poznańskiego na sejm prowincjonalny Wielkiego Księstwa Poznańskiego w 1827Stanisław Karwowski, Historya Wielkiego Księstwa Poznańskiego t. I 1815-1852, Poznań 1918 s. 78. i w 1830Tamże, s. 96., deputowany z powiatu wrzesińskiego na sejm w 1837Tamże, s. 157., deputowany z głosem wirylnym na sejm w 1841Tamże, s. 190..

Życiorys Wychowywał się w Poznaniu i Rogalinie. W latach młodości studiował we Frankfurcie i Berlinie. W czasie wojen napoleońskich żołnierz armii napoleońskiej i Księstwa Warszawskiego (1806-1809). Odznaczony krzyżem złotym Virtuti Militari. Później związany z dworem Hohenzollernów w Berlinie. Był, między innymi, długoletnim ambasadorem pruskim w Lizbonie i Madrycie oraz dziedzicznym członkiem pruskiej Izby Panów. Powodowało to wzrastającą (i odwzajemnioną) niechęć ze strony patriotycznie usposobionego starszego brata.

W 1816 poślubił Annę Elżbietę Radziwiłł, z którą miał jednego syna, Karola Edwarda Raczyńskiego, urodzonego w 1817.

W 1820 Atanazy otrzymał pruski Order Orła Czerwonego II klasy, a w 1861 ten sam order w I klasie. Od 1824 pruski hrabia, od 1834 z dodatkami w herbie, był też szambelanem i tajnym radcą przy pruskim królu.

Znany był przede wszystkim jako kolekcjoner i koneser malarstwa zachodnioeuropejskiego, autor licznych monografii teoretycznych poświęconych sztuce. W 1853 założył galerię, która miała zbiory, głównie sztuki hiszpańskiej. Atanazy planował umieszczenie swojej kolekcji w specjalnym skrzydle dobudowanym w latach 1829-1830 (według projektu Karla Friedricha Schinkla) do gmachu Biblioteki Raczyńskich w Poznaniu. Jednak narastające nieporozumienia z Edwardem (fundatorem Biblioteki Raczyńskich) spowodowały, że porzucił ten pomysł, a dzieła sztuki ze swej kolekcji eksponował przejściowo w Berlinie, następnie w swoich posiadłościach w Gaju Małym i Zawadzie. Obecnie zbiory Atanazego stanowią trzon kolekcji malarstwa obcego Muzeum Narodowego w Poznaniu. Niewykorzystaną galerię Schinkla przebudowano na hotel („Hotel Drezdeński”), budynek zniszczono całkowicie podczas walk w 1945.

Pierwsza berlińska galeria Atanazego Raczyńskiego mieściła się w okazałym domu arystokraty przy głównym bulwarze Berlina: w pałacu przy ulicy Unter den Linden 21. Polski hrabia kupił go w roku 1834, a dwa lata później umieścił w jego oficynie swoją kolekcje obrazów (tę, która pierwotnie miała trafić do Poznania). W tym okresie lokatorką Atanazego Raczyńskiego była słynna niemiecka pisarka i gospodyni znanego salonu sztuki, Bettina von Arnim: arystokrata wynajął jej górne piętro swego domu.

Niemiecki król, Fryderyk Wilhelm IV Pruski, który niezwykle cenił Raczyńskiego i najchętniej widziałby zgromadzone przez niego zbiory malarstwa w Berlinie na stałe, podarował mu teren w samym centrum miasta pod budowę nowego pałacu i galerii: na dawnym placu ćwiczebnym armii i tuż przy słynnej Bramie Brandenburskiej. Władca postawił jeden warunek: kolekcja Raczyńskiego miała być dostępna dla wszystkich, którzy pragnęli ją oglądać.

Pałac Raczyńskich, znany do dziś jako "Palais Raczynski", zaprojektowany przez kolejną sławę berlińskiej architektury, Heinricha Stracka, wybudowano w 1842-1844. Jego południowy pawilon książę udostępnił innemu wielkiemu artyście: Peter von Cornelius, autor olbrzymiego fresku "Sąd Ostateczny" oraz innych malowideł na ścianach kościoła św. Ludwika w Monachium, otworzył w nim swoje atelier (stąd późniejsza nazwa pawilonu, „Cornelius-Haus“). W późniejszym okresie w atelier w południowym pawilonie Pałacu Raczyńskich pracował też, między innymi, Gustav Graef.

Po śmierci Atanazego Raczyńskiego w 1874 roku, został pochowany na cmentarzu w Berlinie (Alter Domfriedhof der St.-Hedwigs-Gemeinde). Jego grób po zbudowaniu Muru Berlińskiego znalazł się w tzw. „strefie śmierci“ i z tego powodu na zlecenie władz NRD został zniszczony. Po „upadku muru“ wstawiono w tym miejscu płytę pamiątkową. Jego syn Karol Edward, sprzedał pałac państwu niemieckiemu, które wybrało ten teren pod budowę nowego budynku pruskiego parlamentu. Dziś na miejscu dawnego Pałacu Raczyńskich stoi niemiecki ReichstagPałac Raczyńskich w Berlinie.

Atanazy Raczyński był twórcą i pierwszym ordynatem Ordynacji Obrzyckiej od 1825, grupującej majątki Raczyńskich na północny zachód od Poznania, która aż do II wojny światowej pozostawała w rękach tzw. niemieckiej linii Raczyńskich. Oprócz tego, poprzez małżeństwo z Anną Radziwiłł (w 1816) wszedł w posiadanie dóbr tzw. "klucza dębickiego" na Podkarpaciu, gdzie mieszkał w pałacu we wsi Zawada, zaś w mieście Dębica wybudowano kaplicę grobową Raczyńskich dla jego żony, syna i synowej.

Wydał przewodniki: „Sztuka portugalska” (wyd. w 1846) oraz „Historia sztuki nowoczesnej Niemiec” (wyd. w Paryżu 1836).

Upamiętnienie

W Ciechocinku znajduje się ulica Braci Raczyńskich.

Zobacz też Raczyńscy herbu Nałęcz

Przypisy

Linki zewnętrzne RACZYNSKI, Athanase (comte), na stronie francuskiego Narodowego Instytutu Historii Sztuki (Institut National d’Histoire de l'Art) Publikacje Atanazego Raczyńskiego w bibliotece Polona

Kategoria:Absolwenci i studenci Uniwersytetu we Frankfurcie nad Odrą Kategoria:Ambasadorowie Prus w Hiszpanii Kategoria:Ambasadorowie Prus w Portugalii Kategoria:Deputowani na sejm prowincjonalny Wielkiego Księstwa Poznańskiego (stan rycerski) Kategoria:Deputowani na sejm prowincjonalny Wielkiego Księstwa Poznańskiego 1827 Kategoria:Deputowani na sejm prowincjonalny Wielkiego Księstwa Poznańskiego 1830 Kategoria:Deputowani na sejm prowincjonalny Wielkiego Księstwa Poznańskiego 1837 Kategoria:Deputowani na sejm prowincjonalny Wielkiego Księstwa Poznańskiego 1841 Kategoria:Ludzie urodzeni w Poznaniu Kategoria:Ludzie związani z Rogalinem Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Złotym Orderu Virtuti Militari (Księstwo Warszawskie) Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Orła Czerwonego Kategoria:Polscy członkowie pruskiej Izby Panów Kategoria:Polscy uczestnicy wojen napoleońskich Kategoria:Pruscy dyplomaci Kategoria:Polscy posłowie do pruskiego Landtagu w Berlinie Kategoria:Polscy hrabiowie Królestwa Prus Kategoria:Polscy kolekcjonerzy sztuki Kategoria:Polscy ziemianie Atanazy Raczyński Kategoria:Szambelanowie Królestwa Prus Kategoria:Tajni radcy (zabór pruski) Kategoria:Urodzeni w 1788 Kategoria:Zmarli w 1874