thumb|180px|Eberhard Medyceusz protoplasta rodu thumb|180px|Córki Piotra Podagryka: Maria Bianka i Lukrecja thumb|180px|Królowa Maria Medycejska thumb|180px|Wielki książę Kosma II jego żona Maria Magdalena i najstarszy syn Ferdynand II Medyceusz thumb|180px|Kardynał Leopold Ferdynand II Medyceusz Medyceusze () – florencki ród kupiecki i bankierski, od 1477 książęcy.
Dzieje rodu Rodzina wywodziła się z wiejskiego regionu Mugello, położonego w górnych partiach rzeki Sieve, prawego dopływu Arno. Wśród legend o początkach rodu jedna z nich wywodzi go od węglarza z Mugello, którego syn został podobno medykiem, skąd nazwisko rodowe Medici i herb – sześć kul (palle), w których dopatrywano się pigułek, a nawet baniek. Według bardziej epickiej wersji protoplasta rodu miał zmierzyć się z olbrzymem, który, nim został pokonany, uderzył z taką siłą nabijaną kamieniami maczugą w tarczę owego pierwszego Medyceusza, że uczynił w niej sześć okrągłych wgłębień.
Nie wiadomo kiedy Medyceusze sprowadzili się do Florencji, ale w roku 1201 w kręgach bogatego mieszczaństwa pojawił się Sylwester Medyceusz zwany Chiarissimo, właściciel kilku domów przy Mercato Vecchio. W roku 1251 inny przedstawiciel rodu, Jan Medyceusz , brał udział w działaniach wojennych przeciw Lombardii. Nie była to jednak rodzina zbyt zamożna. W roku 1400 szacowano jej majątek na 304 floreny, podczas gdy np. Strozzich na 2062 floreny.
Wybił się dopiero Vieri Medyceusz , który ze swym wspólnikiem Jakubem Venturim założył filię swego przedsiębiorstwa w Wenecji. W roku 1382 przyjął do spółki kuzyna Franciszka , a w trzy lata później jego brata, Jana , który miał być znany w historii rodu jako Jan Bicci . Bicci, a następnie jego syn Kosma , stali się twórcami wielkiej fortuny rodu Medyceuszy, którą zapoczątkował bank z kapitałem początkowym 10 000 florenów, ale już w roku 1429 majątek sięgnął 180 000, bowiem zarządzał pośrednio pożyczkami udzielanymi papiestwu, ciągnąc zyski z prałatur, opactw i przeorstw w całej Europie.
Między wielkimi rodami Florencji trwała rywalizacja. Rodziny Albizzich, Strozzich i Uzzano nieprzychylnie spoglądały na dawny pałac Bardich, w którym obecnie zamieszkiwali Medyceusze. Po przegranej wojnie z Lukką i Mediolanem, która spowodowała gwałtowny wzrost podatków, przeciwnicy zdołali doprowadzić do uwięzienia Kosmy, a następnie, w 1433 roku, wygnania. Nie minął jednak rok, gdy Kosma powrócił triumfalnie do Florencji i zdobył władzę oraz wpływy. Przez kolejne trzydzieści lat był faktycznym, chociaż nie tytularnym, przywódcą Florencji. Po śmierci w roku 1464 Kosma Medyceusz (Starszy) otrzymał tytuł Pater Patriae (Ojca Ojczyzny).
Syn Kosmy – Piotr Medyceusz (ur. 1416, zm. 1469) musiał walczyć z zakusami ambitnej oligarchii, ciesząc się poparciem ludu. Miejsce jego zajęli synowie – Wawrzyniec Wspaniały (ur. 1449, zm. 1492) i Julian Medici , który w 1478 padł ofiarą spisku. 26 kwietnia 1478 r. Juliana zakłuto w kościele, a Wawrzyńca zraniono w szyję. Lud stał po stronie Medyceuszy. Rodzinę Pazzich zniszczono, arcybiskupa powieszono. Papież jak pisał Bazylow usiłował robić dobrą minę do złej gry. Rzucił klątwę na Florencję. Chciał z nią wojny. Wawrzyniec Wspaniały marzył o książęcej godności. Wydawał pieniądze zarówno na kulturę jak i na wystawne życie. Był podobno „nienasyconym mistrzem w kunszcie miłości”. Wawrzyniec, wychowany niezwykle starannie, poeta i mówca, zrobił z Florencji stolicę uczonych i artystów (m.in. Poliziano, Pico della Mirandola, Marsilio Ficino i Michał Anioł), wzbogacił znacznie założoną przez dziadka bibliotekę medycejską.
Młodszy syn Wawrzyńca Jan Medyceusz w 1513 został papieżem jako Leon X. Drugim Medyceuszem, który w XVI wieku zasiadł na tronie papieskim, był Juliusz Medici (w 1523 jako Klemens VII). Z władców Florencji wyróżnili się Kosma I Medyceusz (ur. 1519, zm. 1574), bardzo wykształcony, rządził samowładnie (od 1537), w kwietniu 1555 zdobył Sienę, założył galerię słynnych mistrzów, próbował sił jako literat w Viaggio per l’alta Italia. W 1569 papież Pius V mianował go wielkim księciem Toskanii. Kosma II Medyceusz (ur. 1590, zm. 1621), zapewnił fladze toskańskiej poważanie na całym Morzu Śródziemnym. Z kobiet dwie zasiadły na tronie francuskim: Katarzyna Medycejska, żona Henryka II, i Maria Medycejska, żona Henryka IV. Ród Medyceuszy w linii panującej wygasł w 1737. Do naszych czasów przetrwały boczne gałęzie dynastii.
Medyceusze odegrali wybitną rolę polityczną i kulturalną w dziejach Włoch. Posiadali największy w średniowiecznych Włoszech dom bankowy (założony w 1397 we Florencji) z filiami w Rzymie, Mediolanie i wielu miastach zachodniej Europy. Byli bankierami władców europejskich, m.in. królów angielskich. Ród wydał trzech papieży (Leon X, Leon XI, Klemens VII) oraz dwie królowe francuskie (Katarzyna Medycejska i Maria Medycejska).
Medyceusze wznieśli bazylikę San Lorenzo, wiele pałaców i willi.
Zestawienie władców Florencji i Toskanii z rodu Medyceuszy
Władcy Florencji # Wizerunek Imię Urodzony Zmarł Czas rządów Rodzice 1 100px Kosma ICosimo I 27 września 1389Florencja 1 sierpnia 1464Carregio 1434–1464 Jan MedyceuszPiccarda de Bueri 2 100px Piotr I PodagrykPiero I il Gottoso 1416Florencja 2 grudnia 1469Florencja 1464–1469 Kosma I MedyceuszContessina de Bardi 3 100px Wawrzyniec I WspaniałyLorenzo I il Magnifico 1 stycznia 1449Florencja 9 kwietnia 1492Carregio 1469–1492 Piotr Medyceusz (Podagryk)Lukrecja Tornabuoni 4 100px JulianGiuliano 1453Florencja 26 kwietnia 1478Florencja 1469–1478 Piotr Medyceusz (Podagryk)Lukrecja Tornabuoni 5 100px Piotr II NieszczęśliwyPiero II il Fatuo 15 lutego 1471Florencja 28 grudnia 1503rzeka Garigliano 1492–1494 Wawrzyniec WspaniałyClarissa Orsini
1494–1512 Republika # Wizerunek Imię Urodzony Zmarł Czas rządów Rodzice 6 100px JulianGiuliano 12 marca 1479Florencja 17 marca 1516Florencja 1512–1516 Wawrzyniec WspaniałyClarissa Orsini 7 100px Wawrzyniec IILorenzo II 12 września 1492Florencja 4 maja 1519Florencja 1516–1519 Piotr II MedyceuszAlfonsina Orsini 8 100px JuliuszGiulio 26 maja 1478Florencja 25 września 1534Watykan 1519–1523 Julian MedyceuszFioretta Gorini 9 100px HipolitIppolito 1511Florencja 10 sierpnia 1535Itri 1523–1527 Julian Medyceusz???
1527–1530 Republika thumb|180px|Ostatnia z rodu Medyceuszy – Anna Maria Medycejska # Wizerunek Imię Urodzony Zmarł Czas rządów Rodzice 10 100px AleksanderAlessandro 22 lipca 1510Florencja 6 stycznia 1537Florencja 1530–1537 Wawrzyniec II MedyceuszNiektórzy historycy uważają, że był tak naprawdę synem papieża Klemensa VII.Simonetta da Collavechio 11 100px Kosma ICosimo I 12 czerwca 1519Florencja 21 kwietnia 1574Villa di Castello 1537–1569 Giovanni dalle Bande NereMaria Salviati
Wielcy książęta Toskanii thumb|180px|Apoteoza Medyceuszy # Wizerunek Imię Urodzony Zmarł Czas rządów Rodzice 1 100px Kosma ICosimo I 12 czerwca 1519Florencja 21 kwietnia 1574Villa di Castello 1569–1574 Giovanni dalle Bande NereMaria Salviati 2 100px Franciszek IFrancesco I 25 marca 1541Florencja 17 października 1587 1574–1587 Kosma IEleonora di Toledo 3 100px Ferdynand IFerdinando I 30 lipca 1549Florencja 17 lutego 1609Florencja 1587–1609 Kosma IEleonora di Toledo 4 100px Kosma IICosimo II 12 maja 1590Florencja 28 lutego 1621Florencja 1609–1621 Ferdynand I MedyceuszKrystyna Lotaryńska 5 100px Ferdynand IIFerdinando II 14 lipca 1610Florencja 23 maja 1670Florencja 1621–1670 Kosma II MedyceuszMaria Magdalena Habsburg 6 100px Kosma IIICosimo III 14 sierpnia 1642Florencja 31 października 1723Florencja 1670–1723 Ferdynand II MedyceuszVittoria della Rovere 7 100px Jan GastonGian Gastone 24 maja 1671Florencja 9 lipca 1737Florencja 1723–1737 Kosma III MedyceuszMałgorzata Ludwika Orleańska
Drzewo genealogiczne 30px – papieże 30px – królowie Francji 30px – królowie Hiszpanii 30px – królowie Anglii i Szkocji 30px – władcy Niemiec
Drzewo genealogiczne (wielcy książęta Toskanii)
Medyceusze, linie boczne Potrone Medici (1046–1102) │ Potrone Bono Medici (1069–1123) │ Potrone Bernard Medici (1099–1147) │ Giambuono Medici (1131–1192) │ └ ─ Chiarissimo Medici (zm. po 1210) │ └ ─ Filip Lippo de 'Medici │ ├ ─ Averardo de’ Medici (zm. po 1280) │ │ │ └ ─ Averardo de 'Medici (zm. przed 1319) │ │ │ ├─Salvestro zwany Chiarissimo │ │ │ │ │ Averardo Bicci de 'Medici (zm. po 1357) │ │ │ │ │ └─ →Jan Bicci de 'Medici główna linia Rodu wymarła w 1743 roku) │ │ │ └─Giovenco de 'Medici │ │ │ Julian detto Giovenco de 'Medici │ │ │ │ │ Julian de 'Medici │ │ │ │ │ │ │ └─[3 pokolenia...] │ │ │ │ │ │ │ Raffael de 'Medici │ │ │ │ │ │ │ ├─Franciszek de 'Medici │ │ │ │ │ │ │ │ │ └─Raffael de 'Medici (zmarł w 1628 r.), markiz Castellina od 1628, potomkowie wymarli w 1705 r. │ │ │ │ │ │ │ │ │ └─Julian de 'Medici (1574–1636), arcybiskup │ │ │ │ │ │ │ └─Juliusz de 'Medici │ │ │ │ │ │ │ └─[4 pokolenia...] │ │ │ │ │ │ │ └─Franciszek Józef de 'Medici, markiz Castellina, ożenił się z Małgorzatą Tornaquinci │ │ │ │ │ │ │ └─→ Ród Medici-Tornaquinci linia wciąż istnieje │ │ │ │ │ └─Antoni de 'Medici │ │ │ │ │ └─[2 pokolenia...] │ │ │ │ │ Oktawian de 'Medici (1484–1546), mąż Bartlomei Giugni, a później Franciszki Salviati │ │ │ │ │ ├─Bernard de 'Medici (zm. po 1576), mąż Julii de’ Medici, zakupił Ottaiano │ │ │ │ │ │ │ └─Aleksander de 'Medici (zm. 1606), generał milicji papieskiej │ │ │ │ │ │ │ ├─(3) Bernard de 'Medici (zmarł przed 1620), książę Ottaiano, tytuł przyznany przez króla Hiszpanii │ │ │ │ gałąź książąt Ottaiano │ │ │ │ │ │ │ └─→ Oktawian de 'Medici, książę Ottaiano │ │ │ │ │ │ │ ├─→ gałąź nadal istnieje │ │ │ │ │ │ │ └─[6 pokoleń...] │ │ │ │ │ │ │ └→ Franciszek de 'Medici (1808–1857), kardynał │ │ │ │ │ └─→ papież Leon XI, kardynał Alessandro de 'Medici (1536–1605) │ │ │ └─→ Francesco de 'Medici – (2) ród wymarł w 1820 roku │ └─Chiarissimo de 'Medici (XIII w.) │ ├─Lippo de 'Medici │ │ │ ├─Alamanno de 'Medici (zm. 1355) │ │ │ │ │ └─Salvestro de 'Medici de 'Medici (zm. 1381), pierwszy polityk z rodziny │ │ │ │ │ └─ → (4) ród wymarł w 1742 r. │ │ │ ├─Henryk de 'Medici (zm. 1348) → ród wymarł w 1670 roku │ │ │ ├─Bonino de 'Medici → ród wymarł wymarły w 1749 r. │ │ │ └─Cambio de 'Medici (zm. po 1356) │ │ │ └─Vieri de 'Medici (zm. 1395) │ │ │ └─→ (5) ród wymarł w 1732 r. │ └─Giambuono de 'Medici → ród wymarły w 1771 r. ? (6) ─ Bernardyn Medici │ └ ─ Jan Jakub Medici (1498/55) │ └ ─ papież Pius IV (Giovanni Angelo Medici, Mediolan 1499 – Rzym, 1565)
Herby Medyceuszy
Wille Medyceuszy
Medyceusze w kulturze * Assassin’s Creed 2 – gra akcji Ubisoftu z 2009 roku
Zobacz też Władcy Florencji Galeria Uffizi we Florencji Żyrafa Medyceuszy
Przypisy
Linki zewnętrzne Drzewo genealogiczne Medyceuszy
! Kategoria:Historia gospodarcza średniowiecza Kategoria:Ludzie związani z Florencją