thumb|200px|Położenie Wysp Świętego Tomasza i Książęcej thumb|200px|Wyspy Świętego Tomasza i Książęca – zdjęcie satelitarne thumb|200px|Wyspy Świętego Tomasza i Książęca thumb|200px|Mapa topograficzna wysp Geografia Wysp Świętego Tomasza i Książęcej – dziedzina nauki zajmująca się badaniem Wysp Świętego Tomasza i Książęcej pod względem geograficznym.
Demokratyczna Republika Wysp Świętego Tomasza i Książęcej to niewielkie państwo wyspiarskie obejmujące dwie główne wyspy i małe skaliste wyspy przybrzeżne położonych na obszarze wód Zatoki Gwinejskiej, należącej do Oceanu Atlantyckiego. Jest to drugie po Seszelach najmniejsze państwo Afryki.
Położenie i powierzchnia Demokratyczna Republika Wysp Świętego Tomasza i Książęcej jest państwem wyspiarskim leżącym na obszarze wód Zatoki Gwinejskiej, należącej do Oceanu Atlantyckiego, na północ od równika i na zachód od Gabonu.
Powierzchnia kraju wynosi 964 km² – jest to drugie po Seszelach najmniejsze państwo Afryki. Długość linii brzegowej to 209 km.
Obejmuje dwie większe wyspy – Wyspę Świętego Tomasza (845 km²) i Wyspę Książęcą (134 km²) oraz małe skaliste wyspy przybrzeżne (wyspy podane za Komisją Standaryzacji Nazw Geograficznych): Ilhéu das Rôlas – na południe od Wyspy Świętego Tomasza, pow. 3 km² (dł. 2700 m, szer. 2200 m, wys. 81 m n.p.m.), 200 mieszkańców, Pedras Tinhosas: Tinhosa Grande – pow. 0,2 km², niezamieszkana, Tinhosa Pequena – pow. 0,03 km², niezamieszkana, Ilhéu das Cabras – dł. 1050 m, szer. 250 m, wys. 53 m n.p.m., niezamieszkana, Ilhéu Bombom – dł. 650 m, szer. 330 m, wys. 55 m n.p.m., zamieszkana, Ilhéu Caroço – niezamieszkana
Wyspy Świętego Tomasza i Książęca poprzez wody terytorialne graniczą z Gabonem i Gwineą Równikową.
Budowa geologiczna i rzeźba Wyspy są pochodzenia wulkanicznego, brak jednak na nich czynnych wulkanów. Wyspy powstały w okresie od połowy do późnego trzeciorzędu, wzdłuż liniowej strefy ryftowej ciągnącej się z Kamerunu w głąb Atlantyku w kierunku południowo-zachodnim.
Wnętrza wysp zajmują masywy wulkaniczne – ich krajobraz jest górzysty; wokół nich są położone obszary nizinne. Najwyższym wzniesieniem jest leżący na Wyspie Świętego Tomasza szczyt Pico de São Tomé (2024 m n.p.m.). Najwyższym szczytem Wyspy Książęcej jest Pico de Príncipe (948 m n.p.m.).
Klimat Kraj leży w strefie klimatu równikowego wilgotnego, a z uwagi na warunki topograficzne wykształciły się tu mikroklimaty.
Średnie opady w ciągu roku to ok. 1100 mm. W południowo-zachodniej, górzystej części Wyspy Świętego Tomasza średnie roczne opady wynoszą 7000 mm, a w części północno-wschodniej dochodzą do 760 mm. Pora deszczowa trwa od października do maja, a pora sucha w okresie lipca i sierpnia. Cechą charakterystyczną klimatu wysp jest duża wilgotność – 80%.
Średnie temperatury miesięczne wahają się od 25 °C w lipcu do 27 °C w marcu i kwietniu. Średnie roczne temperatury spadają wraz z wysokością – na terenach powyżej 700 m n.p.m. poniżej 10 °C w nocy. Powyżej 1000 m n.p.m. utrzymują się mgliste mżawki; mróz i śnieg nie występuje.
Wody thumb|200px|Wybrzeże Wyspy Świętego Tomasza Górzyste obszary wysp poprzecinane są licznymi, wartko płynącymi potokami, spływającymi promieniście z gór do Oceanu Atlantyckiego.
Gleby Gleby na wyspach są pochodzenia wulkanicznego, przeważnie są to andosole posiadające duży zapas niezwietrzałych minerałów. Pokrywa glebowa Wysp Świętego Tomasza i Książęcej w połączeniu z ciepłym wilgotnym klimatem sprzyja wegetacji, a co za tym idzie rolnictwu, które jest poza turystyką główną gałęzią gospodarki.
Flora i fauna Pierwotnie wyspy porośnięte były lasem tropikalnym, który ostał się na zachodzie i na południu wysp. Z uwagi na izolację wysp występuje tu wiele gatunków endemicznych.
Flora thumb|200px|Wnętrze Wyspy Świętego Tomasza W wilgotnych lasach równikowych odnotowano największą w Afryce różnorodność paproci. Występuje tu wiele gatunków endemicznych, m.in. storczykowatych, wilczomleczy i kawowców.
Fauna Fauna charakteryzuje się bogactwem gatunków endemicznych – endemity to 80% wszystkich gatunków ślimaków, 29 gatunków ptaków, 4 gatunki żab na Wyspie Świętego Tomasza i 4 na Wyspie Książęcej. Jedynymi rodzimymi ssakami na wyspach są nietoperze. Osadnicy przywieźli m.in. szczury, koty, psy, świnie i małpy.
Demografia Liczba ludności Demokratycznej Republiki Wysp Świętego Tomasza i Książęcej szacowana jest na 213 948 (stan na 2021). Większość to Forro – potomkowie osadników europejskich i afrykańskich niewolników, oraz Angolares – potomkowie niewolników z Angoli. Jedna trzecia mieszkańców kraju żyje w stolicy São Tomé. Populacja wysp jest relatywnie młoda – ponad 60% ludności ma mniej niż 25 lat.
98,4% populacji posługuje się językiem portugalskim, który jest językiem urzędowym, przy czym 36,2% – (także) językiem forro (dane szacunkowe na 2012).
Prawie 56% mieszkańców deklaruje wiarę katolicką, 4,1% adwentyzm, 3,4% pentekostalizm, 2,9% przynależność do Kościoła Nowoapostolskiego, 2,3% mana, 2% należy do Uniwersalnego Kościoła Królestwa Bożego, 1,2% to Świadkowie Jehowy, 6,2% jest innego wyznania, a 21,2% nie deklaruje żadnej religii (dane szacunkowe na 2012).
Gospodarka Podstawą gospodarki jest rolnictwo i eksport ziarna kakaowego. Większość terenów rolniczych należy do państwa – do 1993 roku funkcjonowało 15 wielkich plantacji państwowych, które zostały podzielone między mniejsze przedsiębiorstwa na zasadzie użytkowania.
Wyspy uzależnione są od importu żywności, paliw i wszelakich dóbr konsumpcyjnych. Dalszy rozwój gospodarczy upatrywany jest w rozwoju usług turystycznych.
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
Encyklopedia Geograficzna Świata: Afryka. Wydawnictwo OPRESS Kraków 1997 .
Kategoria:Geografia Wysp Świętego Tomasza i Książęcej