Wendigo

Wendigo (również Windigo, Witiko) – w wierzeniach plemion algonkińskich (m.in. Odżibwejów, Kri, Mikmaków) potężny, złośliwy duch leśny lub demoniczna istota, będąca uosobieniem nienasyconego głodu, zimy, egoizmu oraz tabu kanibalizmu. W tradycyjnych wierzeniach rdzennych mieszkańców Ameryki Północnej wendigo nie jest fizyczną kryptydą ani zwierzęciem, lecz symbolem duchowego i moralnego zepsucia.

Pierwsza znana pisemna wzmianka o Wendigo pojawia się w pismach z 1636 roku autorstwa – francuskiego misjonarza jezuickiego mieszkającego wśród Algonkinów na terenie dzisiejszego Quebecu. Le Jeune opisał kobietę, która ostrzegała przed atchen'em, który zjadł kilku członków plemienia.

Wierzenia i opis W oryginalnych przekazach ustnych wendigo jest opisywany jako przerażająca, humanoidalna istota o gigantycznym wzroście (często przekraczającym 4 metry). Charakteryzuje go skrajne wychudzenie – skóra jest szara, rozkładająca się i opięta ciasno na kościach, oczy są głęboko osadzone, a usta zniszczone przez odmrożenia (często pozbawione warg z powodu ich samookaleczenia). Istota ta rośnie proporcjonalnie do każdego zjedzonego człowieka, przez co nigdy nie potrafi zaspokoić głodu.

Dla ludów algonkińskich wendigo stanowiło przede wszystkim mitologiczną przestrogę przed izolacją, chciwością i zatraceniem człowieczeństwa. Według wierzeń, człowiek mógł „stać się” wendigo (zostać opętanym przez jego ducha) poprzez akt kanibalizmu w czasie surowych, zimowych głodów, a także poprzez skrajnie samolubne zachowanie, przedkładające własne korzyści nad dobro wspólnoty. Mit ten pełnił funkcję silnego spoiwa społecznego, wymuszającego współpracę i dzielenie się zapasami w ekstremalnych warunkach klimatycznych.

Współczesny wizerunek wendigo jako potwora z porożem jelenia, gęstym futrem lub czaszką zwierzęcia zamiast głowy jest całkowicie fikcyjnym tworem zachodniej popkultury. Obraz ten zakorzenił się w masowej świadomości m.in. za sprawą opowiadania Algernona Blackwooda The Wendigo (1910) oraz późniejszych amerykańskich filmów grozy i gier komputerowych, które bezpodstawnie połączyły wendigo z wierzeniami o nawajskich skinwalkerach lub europejskich wilkołakach.

Psychoza Wendigo

Do zespołów zaburzeń psychicznych z dominującą symptomatologią depresyjną należy przede wszystkim windigo (lub whitico), spotykane u koczujących kanadyjskich Indian Ojibwa (rzadko u Inuitów i Cree) głodujących w okresie zimy. Zaburzenia zaczynają się depresją, tendencją do odosobnienia, silnym lękiem, brakiem łaknienia, nudnościami, wymiotami i biegunką. Później chory nabiera przekonania urojeniowego, że pod wpływem czarów został zamieniony w Windigo, tj. zimowego potwora w postaci olbrzymiego szkieletu z lodu, pożerającego ludzi. Identyfikując się z nim, odczuwa przymusową potrzebę jedzenia ludzkiego mięsa i czasem rzeczywiście rzuca się na kogoś z bliskich krewnych, zabija go i zjada. Uważany w tym stanie za niebezpiecznego dla szczepu, bywa leczony przez szamana, ale najczęściej zostaje wypędzony lub nawet zabity. Przez niektórych badaczy windigo jest traktowane jako zespół histeryczny, jednak większość wyraża opinię, że stanowi uwarunkowaną kulturowo formę schizofrenii paranoidalnej.

thumb|170px|Swift Runner w Forcie Saskatchewan, po jego aresztowaniu (1879). Jeden z przypadków „Psychozy Wendigo” miał miejsce w Kanadzie zimą 1878–1879 roku w dzisiejszej prowincji Alberta. Wtedy to miejscowy traper Indianin Cree znany jako Swift Runner (Katist Chen) zamordował i zjadł swoją matkę, żonę, brata i sześcioro dzieci. Podczas rozprawy sądowej utrzymywał on, że wszyscy zmarli z głodu, jednak sąd nie dał temu wiary i skazał go na powieszenie. Tuż przed wykonaniem wyroku powiedział księdzu, iż podczas łowieckiej wyprawy spotkał Wendigo, który go opętał i za jego sprawą zamordował i zjadł swoją rodzinę. Ponadto twierdził, iż przyznał się tak późno, ponieważ Wendigo odwiedzał go w więzieniu i zmuszał go do składania fałszywych zeznań. Został powieszony w Forcie Saskatchewan w 1879 roku.

Kolejny przypadek miał miejsce w 1907 roku w społeczności w Northern Ontario. Szaman plemienny i jego brat Joseph Fiddler zostali oskarżeni o zabójstwo synowej Josepha, którą udusili, aby uchronić ją przed opętaniem przez Wendigo. Po aresztowaniu braci, Jack Fiddler uciekł policji i popełnił samobójstwo, a Joseph Fiddler zmarł na gruźlicę w więzieniu w 1909 roku.

Wendigo w kulturze masowej mały|Wyobrażenie Wendigo, które utrwaliło się w kulturze masowej. Postać Wendigo pojawiła się m.in. w powieściach Grahama Mastertona. Występuje również jako bliżej nieokreślone źródło zła w powieści Stephena Kinga Cmętarz dla zwierzaków (oryg. Pet Cematary). Według Kinga Wendigo to ok. 20-metrowe stworzenie o baranich rogach i żółtych ślepiach. Jego dotyk czyni z ludzi kanibali, a ziemia skalana przez potwora wskrzesza martwe istoty, gdy się je tam pochowa. Występuje jako ucieleśnienie zła, które na tak wiele sposobów potrafi sparafrazować autor.

Wendigo pojawił się także w takich serialach telewizyjnych jak Nie z tego świata, Czarodziejki, Teen Wolf: Nastoletni wilkołak, Hannibal, Grimm oraz Jeździec bez głowy.

Wendigo pojawia się w grze komputerowej Diablo II jako „Monstrualna Bestia” z Płonących Piekieł.

W grze Until Dawn wydanej w 2015 roku wendigo pojawiają się, jako rzeczywiste i oficjalne zagrożenie dla wszystkich żyjących postaci w Blackwood Pines. Choć ich obecność naznacza się przez całą grę to cała ich historia zostaje wyjaśniona przez człowieka z miotaczem, nazywanego Nieznajomym - to ludzie, którzy zostali opętani przez duchy wendigo i zmienieni w potężne potwory, których jedynym celem jest pożerać nieustannie ludzkie mięso i mają skórę potężną niczym pancerz, a jedynym sposobem na ich pokonanie jest ogień. Jest to obecnie najwierniejsze przedstawienie istoty wendigo w popkulturze.

Wendigo pojawiły się również w serialu My Little Pony, gdzie według mitologii są stworzeniami karmiącymi się niezgodą wśród kucyków i sprowadzającymi wieczną zimę na ich krainę. Pokonane zostały przez uczennicę Star Swirlla Brodatego, w momencie, gdy trzy plemiona zaprzestały walki i kłótni, łącząc się w przyjaźni.

Wendigo pojawił się także w komiksie Spider-man autorstwa Todda McFalaine’a (w Polsce wydane przez TM-Semic jako The amazing Spider-man 1-3/1995).

W filmie „Jeździec znikąd” z 2013 roku Indianin Tonto nazywa mianem „Wendigo” mordercę, Butcha Cavendisha.

Wendigo pojawił się w jednym z odcinków serialu Niesamowity świat Gumballa.

W 2021 roku powstał film „Poroże” w którym Wendigo jest główną postacią.

Zespoły prawdopodobnie pokrewne amok (Malezja) hsieh-ping (Chiny, Tajwan) zar (Egipt, Etiopia, Sudan)

Przypisy TOP 20 by TM-Semic.

Bibliografia

Wallace, 1970: Wittkower i Prince, cyt. Jakubik, 1989 Al.-Issa, I. (ed.) (1982). Culture and Psychopathology. Baltimore: University Park Press. Bastide, R. (1972). Socjologia chorób psychicznych. Warszawa: PWN. Constantine N., Historia kanibalizmu, Warszawa 2007

Linki zewnętrzne

Kategoria:Kryptydy Kategoria:Diabły i demony Kategoria:Mitologia Indian Kategoria:Istoty i stworzenia folklorystyczne Kategoria:Folklor amerykański Kategoria:Zaburzenia psychotyczne