thumb|Mistrz z Wyższego Brodu: Boże Narodzenie, ok. 1350 Mistrz Ołtarza z Wyższego Brodu (cz. Mistr vyšebrodského oltáře, niem. Meister von Hohenfurth) – anonimowy malarz związany z dworem Karola IV Luksemburskiego. Swój przydomek zawdzięcza cyklowi dziewięciu obrazów namalowanych około 1350, który niegdyś zdobił retabulum w dawnym kościele klasztornym Cystersów w Wyższym Brodzie (Vyšší Brod) w południowych Czechach.
Na temat życia i pochodzenia artysty nic nie wiadomo. Urodził się prawdopodobnie między 1320 a 1320 r. Był jednym z pierwszych artystów działających na dworze Karola IV, którego jednym z przedstawicieli był Petr I z Rožemberka komornik i dostojnik królewski. Petr przed 1347 zlecił artyście wykonanie ołtarza dla opactwa w Wyższym Brodzie, składającego się z dziewięciu kwater ukazujących Dzieciństwo, Pasję i Triumf Chrystusa. Zleceniodawca dzieła został uwieczniony w scenie Bożego Narodzenia jako donator; obok jego wizerunku widnieje herb Rožemberków. Obecnie wszystkie dziewięć kwater znajduje się w klasztorze św. Agnieszki, który jest oddziałem Galerii Narodowej w Pradze.
Nie jest znany pierwotny wygląd retabulum. Najprawdopodobniej kwatery były ułożone po trzy w trzech strefach. Cykl ten wyraźnie dzieli się na trzy podgrupy. Pierwszą tworzą sceny z dzieciństwa Chrystusa - Zwiastowanie, Boże Narodzenie i Pokłon Trzech Króli. Przedstawienia kwater drugiej podgrupy mają charakter pasyjny – Modlitwy w Ogrojcu, Ukrzyżowania oraz Opłakiwania Chrystusa. Tematem ostatniej z podgrup, zawierającej kwatery ze scenami Zmartwychwstania, Wniebowstąpienia i Zesłania Ducha Świętego, jest boskość Zbawiciela. Wszystkie kwatery charakteryzują się zarówno podobieństwami, jak i różnicami pod względem stylu, formy i jakości wykonania. Badacze zauważają w trzech pierwszych kwaterach najwyższą jakość wykonania, a w kolejnych stopniową zmianę jakości: uproszczenia w kształtowaniu kostiumów, postaci i kompozycji.
Styl Mistrza poświadcza znajomość malarstwa włoskiego trecenta oraz czeskiego malarstwa książkowego. Zaważyły o tym kontakty artysty z dworem Karola IV (władca dobrze znał kulturę i sztukę Italii, kilkakrotnie odwiedził Półwysep Apeniński).
Dyskusyjna jest kwestia związku malowideł Mistrza z Wyższego Brodu z innymi dziełami czeskiego malarstwa tablicowego połowy XIV stulecia, którymi są m.in.: popiersiowe wizerunki Madonny z Dzieciątkiem o genezie italo-bizantyjskiej – Madonna z Veveří, Madonna z Mostu, tzw. Madonna Rzymska (wszystkie w zbiorach praskiej Galerii Narodowej w klasztorze Świętej Agnieszki). Pomimo odmienności tych dzieł, które widoczne są w głównie w treści, kompozycji oraz funkcji, dostrzegalne są pewne analogie w stylu, stąd historycy sztuki przypuszczają udział Mistrza i jego uczniów w powyższych malowidłach. Do tego kręgu zalicza się także dzieła związane ze Śląskiem, Madonnę Kłodzką i Trójcę Świętą ze Świerzawy. Zbliżoną konwencję stylistyczną mają również ścienne malowidła w zakrystii praskiego kościoła Augustianów św. Tomasza na Małej Stranie oraz miniatury z Kodeksu Lubińskiego przedstawiającego Legendę Świętej Jadwigi.
Bibliografia Jiří Fajt, Čechy a Střední Evropa 1200-1550, Praha 2006. Volker Gebhardt, Kunstgeschichte deutsche Kunst, Köln 2002. Hans H. Hofstätter, Kunst im Bild. Spätes Mittelalter, München 1980. Albert Kutal, Gothic Art in Bohemia and Moravia, London 1971. Antonín Matějček, Jaroslav Pešina, Czech Gothic painting, Praha 1950. Jaroslav Pešina, Mistr Vysebrodského cyklu, Praha 1982
Linki zewnętrzne
Art Museum (w języku czeskim)
Kategoria:Czescy malarze gotyku Kategoria:Anonimowi malarze