Pancernik dziewięciopaskowy, pancernik długoogonowy, peba, tatusja (Dasypus novemcinctus) – gatunek ssaka lądowego z rodziny pancernikowatych (Dasypodidae). Prowadzi nocny tryb życia. Występuje na obszarze obu Ameryk. Zamieszkuje nory różnorodnych terenów.
Jest jednym z trzymaczy herbu Grenady.
Taksonomia Gatunek po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego opisał w 1758 roku szwedzki przyrodnik Karol Linneusz, nadając mu nazwę Dasypus novemcinctus. Miejsce typowe według oryginalnego opisu to „Ameryka Południowa” (w oryg. ), ograniczone w 1958 roku do Pernambuco w Brazylii. W 2018 roku na okaz typowy (lektotyp) wyznaczono rycinę Georga Marggrafa, którego cytował Linneusz w swoim oryginalnym opisie.
Istnieją sprzeczne doniesienia dotyczące liczby podgatunków; tylko cztery z sześciu podgatunków zostały poparte analizami przeprowadzonymi w XXI wieku. Dane molekularne sugerują, że D. novemcinctus prawdopodobnie reprezentuje wiele ukrytych gatunków, ponieważ nie jest monofiletyczny i utworzył trzy główne klady z Gujany, Ameryki Północnej i Środkowej oraz Ameryki Południowej (który jest parafiletyczny w odniesieniu do D. mazzai i D. sabanicola). Potrzebna jest kompleksowa rewizja taksonomiczna w obrębie gatunku.
Autorzy Illustrated Checklist of the Mammals of the World rozpoznają sześć podgatunków. Podstawowe dane taksonomiczne podgatunków (oprócz nominatywnego) przedstawia poniższa tabelka:
Podgatunek Oryginalna nazwa Autor i rok opisu Miejsce typowe HolotypD. n. aequatorialisDasypus novemcinctus aequatorialisLönnberg, 1913Peruchu, na wysokości – , Pichincha, Ekwador.Dorosły samiec.D. n. davisiDasypus novemcinctus davisiRussell, 1953Huitzilac, na wysokości , Morelos, Meksyk.Skóra i czaszka dorosłego samca (sygnatura TCWC 4952) ze zbiorów Biodiversity Research and Teaching Collections; okaz zebrany 3 sierpnia 1949 roku przez Williama Davisa.D. n. fenestratusDasypus fenestratusW. Peters, 1864„Kostaryka”; ograniczone do San José, Kostaryka.D. n. mexianaeTatusia novemcincta var. mexianaeHagmann, 1908„Mexiana”, tj. Pará, Brazylia.6 czaszek (2 należące do osobników dorosłych, 4 osobników młodocianych).D. n. mexicanusDasypus novemcinctus var. mexicanusW. Peters, 1864„Meksyk”; ograniczone do Colima, Meksyk.
Etymologia Dasypus: dasupous „włochato-nogi”, od δασυς dasus „włochaty, kudłaty”; πους pous, ποδος podos „stopa”. novemcinctus: „dziewięć”; cinctus „opasany, paskowany”, od cingere „otaczać”. aequatorialis: późnołac. aequatorialis „równikowy”, od aequator „równik”, od łac. aequare „zrównać się”, od aequus „równy”. davisi: William Bennoni Davis (1902–1995), amerykański zoolog. fenestratus: łac. fenestratus „okienny”, od fenestra „okno”. mexianae: Ilha Mexiana, ujście Amazonki, Pará, Brazylia. mexicanus: Meksyk.
Zasięg występowania Pancernik dziewięciopaskowy występuje w Ameryce, zamieszkując w zależności od podgatunku: D. novemcinctus novemcinctus – wschodnia Kolumbia, wschodnia i południowa Wenezuela, Gujana, większa część Brazylii, wschodni Ekwador, wschodnie Peru, Boliwia, Paragwaj, Urugwaj oraz północna i środkowo-wschodnia Argentyna; także na wyspach Margarita, Trynidad, Tobago i Grenada. D. novemcinctus aequatorialis – zachodnie stoki kolumbijskich Andów do północno-zachodniego Peru. D. novemcinctus davisi – zachodni Meksyk, od północnej części stanu Sinaloa na południe do stanu Guerrero. D. novemcinctus fenestratus – od Hondurasu na południowy wschód do Panamy (w tym wyspa Barro Colorado) i północnego krańca Ameryki Południowej w północno-wschodniej Kolumbii i północno-zachodniej Wenezueli. D. novemcinctus mexianae – delta Amazonki, Pará, Brazylia. D. novemcinctus mexicanus – środkowe, południowe i południowo-wschodnie Stany Zjednoczone, wschodni i południowy Meksyk, Belize i Gwatemala. Występuje również w Salwadorze, lecz nie wiadomo, do którego podgatunku należy.
Charakterystyka Długość ciała (bez ogona) 360–570 mm, długość ogona (~70% długości ciała) 260–450 mm, długość ucha 25–57 mm, długość tylnej stopy 80–110 mm; masa ciała 3–6 kg.
Status zagrożenia W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody i Jej Zasobów został zaliczony do kategorii LC ( ‘najmniejszej troski’).
Uwagi
Przypisy Nazwy polskie za:
Bibliografia
Kategoria:Pancernikowate Kategoria:Ssaki Ameryki Południowej Kategoria:Ssaki Ameryki Północnej Kategoria:Taksony opisane przez Karola Linneusza