Cieśnina Dampiera – cieśnina w północno-wschodniej Oceanii, oddzielająca Nową Brytanię od wyspy Umboi.
Została odkryta i skartowana przez Williama Dampiera w 1700 roku. Łączy Morze Nowogwinejskie na północy z Morzem Salomona na południu. Od położonej bardziej na zachód cieśniny Vitiaz oddziela ją szereg wysp i wysepek.
W roku 1883 rząd Wielkiej Brytanii odmówił władzom Queenslandu uznania ich roszczeń do Nowej Gwinei na wschód od południka 141° E, czyli istniejącej kolonii Nowa Gwinea Holenderska. W roku 1884 Niemcy anektowały północne wybrzeża Nowej Gwinei od holenderskiej granicy do Cieśniny Dampiera i zajęły terytorium teoretycznie do centralnego pasma górskiego wyspyWilliam Churchill: Germany's Lost Pacific Empire, „Geographical Review” 10/1920(2), s.87, przy czym zmieniono nazwę z Archipelag Nowa Britannia na Archipelag BismarckaWilliam Churchill Germany's Lost Pacific Empire, „Geographical Review” 10/1920 (2), s.84.
Po wybuchu I wojny światowej w roku 1914, australijskie siły zbrojne zajęły, obok innych posiadłości niemieckich, Archipelag Bismarcka i – po kilku miesiącach walk – Nową Gwineę NiemieckąWilliam Churchill: Germany's Lost Pacific Empire, „Geographical Review” 10/1920 (2), s.89. Traktat wersalski utworzył na tych terenach mandat Ligi Narodów, a administrację powierzył Australii.
W czasie walk na Nowej Gwinei (1942–1945) w trakcie trwania II wojny światowej, cieśnina nabrała ogromnego znaczenia strategicznego. 8 marca 1942 roku w Lae i Salamaua nad zatoką Huon wylądowały dwa bataliony armii japońskiej, co dało Japończykom kontrolę nad cieśninami Vitiaz i DampieraJerzy Lipiński: Druga wojna światowa na morzu, Wydawnictwo Morskie, Gdańsk 1976, s.482, jednak utracili ją gdy w październiku wojska australijskie zdobyły Finschhafen, zaś siły US Army dokonały lądowania na Nowej Brytanii w grudniu 1943 rokuJerzy Lipiński: Druga wojna światowa na morzu, s.540. Generał Douglas MacArthur 12 lutego 1944 roku ogłosił, że wojska amerykańskie zajęły niebronioną Rooke Island (Umboi)U.S. Troops Seize Vitiaz Strait Isle, "New York Times" 15 lutego 1944, s.6Frank Dexter: Rooke Island Occupied, "The Argus" (Melbourne, Victoria), 16 lutego 1944, s.16.
Przypisy
Kategoria:Cieśniny Papui-Nowej Gwinei Kategoria:Cieśniny Morza Salomona Kategoria:Cieśniny Morza Nowogwinejskiego Kategoria:Nowa Brytania