250px|thumb|Muchówka zapylająca kwiat thumb|250px|Pszczoła oblepiona pyłkiem kwiatowym Owadopylność (entomogamia, entomofilia) – jeden z zoogamicznych sposobów zapylania oznaczający zapylanie kwiatów przez owady przenoszące pyłek. Owadopylność jest zależnością mutualistyczną, powstała na drodze koewolucji.
Przystosowania roślin do owadopylności
Kwiaty roślin wykazują szereg przystosowań zwabiających owady i umożliwiających zapylenie: barwne, duże kwiaty lub drobne kwiaty zebrane w duże kwiatostany, zapach okwiatu, ukryte w głębi kwiatu miodniki – owad, chcąc się do nich dostać, musi otrzeć się o pylniki lub znamię słupka, produkowanie dużej ilości pyłku, wykształcenie pyłku o dużych, lepkich ziarnach, bogatych w substancje odżywcze.
Kolorowe plamy i lśniące włoski wskazują owadom drogę do ukrytych w głębi kwiatu miodników. Jeżeli kwiaty są małe, zebrane są w duży, widoczny z daleka kwiatostan. Tak jest np. u słonecznika i u innych roślin z rodziny astrowatych i innych rodzin. Kwiaty niektórych roślin np. berberysu, mają specjalną budowę, dzięki której pod ciężarem owada pręcik przegina się, obsypując go pyłkiem. Niektóre kwiaty stanowią dla owadów pułapkę. Np. u obuwika pospolitego kwiaty zamykają się, uniemożliwiając owadowi wyjście przez długi czas, co daje pewność zapylenia kwiatu przez wiercącego się w środku owada.
Przystosowania owadów thumb|250px|Owad z rodziny pszczołowatych podczas zapylania kwiatu orlika pospolitego. Widoczny aparat gębowy, służący do zlizywania nektaru Owady korzystają z pobieranego nektaru i pyłku, jednocześnie zapylają kwiaty. Do owadów zapylających kwiaty należą głównie: błonkówki, muchówki, motyle, chrząszcze. Największą rolę odgrywają należące do błonkówek pszczoły (Apoidea), szczególnie pszczoła miodna. Owady specjalizujące się w odżywianiu nektarem i pyłkiem kwiatów posiadają specjalne przystosowania, np. aparat gębowy typu ssącego (u motyli długa zwijana trąbka). Pszczoła miodna na odnóżach posiada specjalne koszyczki do zbierania pyłku.
Specjalizacja w zapylaniu Niektóre owady wykazują specjalizację – przystosowanie do zapylania tylko określonych gatunków roślin. Szczególnym przykładem są tu np. bleskotki, które zapylając kwiaty figowca składają w nich jaja, a rozwijający się z zapłodnionych kwiatów owoc stanowi inkubator i pożywienie dla niewielkich larw bleskotki. Innym przykładem specjalizacji do zapylania tylko przez wąska grupę owadów są kwiaty zapylane przez muchy – wydzielają woń podobną do zapachu padliny.
W zależności od taksonu zapylacza wyróżniane są odmiany entomogamii, m.in. kantarogamia (kantarofilia), gdzie zapylaczami są chrząszcze, melitofilia – pszczoły.
Owady monolektyczne Owady monolektyczne wykorzystują pyłek z jednego gatunku lub rodzaju rośliny.
Przykłady owadów monolektycznych: Hoplitis anthocopoides odwiedzają żmijowiec zwyczajny, Macropis europaea – tojeść, Melitta haemorrhoidalis i Melitta wankowiczi – dzwonki, Melitta nigricans – krwawnicę pospolitą, Melitta tricincta – zagorzałek późny. Owady oligolektyczne Owady oligolektyczne to takie, których wszystkie samice żyjące na tym samym obszarze zbierają pyłek z kilku blisko spokrewnionych roślin jednego gatunku lub rodzaju, nawet jeżeli mają do dyspozycji pyłek innych roślin.
Przykłady owadów oligolektycznych: Dasypoda braccata – zapylają szczeciowate, spójnica lucernowa i Melitta udmurtica – rośliny motylkowe. Owady polilektyczne Owady polilektyczne nie wykazują specjalizacji w zbieraniu pyłku z określonych roślin.
Przykłady owadów polilektycznych: żyjące w Europie pszczoły miodne, większość smuklikowatych, niektóre miesiarkowate.
Zobacz też Anemogamia Biochemia zapylania roślin Hydrogamia Zoogamia
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Zapylanie Kategoria:Ekologia owadów Kategoria:Pszczelarstwo