Wisła (, ) – miasto w południowej Polsce, w województwie śląskim, w powiecie cieszyńskim.

Historycznie leży na Śląsku Cieszyńskim. Jest ważnym ośrodkiem sportowym, wypoczynkowym i turystycznym w Beskidzie Śląskim. Na administracyjnym terenie miasta swoje źródła ma największa polska rzeka o tej samej nazwie – Wisła.

Według danych z 30 czerwca 2024 r. miasto miało 10 552 mieszkańców.

Położenie mały|lewo|Widok ze szlaku prowadzącego z Wisły Głębce na Stożek Położone jest w głębi Beskidu Śląskiego, na północy sąsiaduje z gminą Brenna i Ustroniem, na północnym wschodzie ze Szczyrkiem, na wschodzie z gminami Lipowa, Radziechowy-Wieprz i Milówka, na południu z gminą Istebna, na zachodzie z Czechami.

Najwyższe wzniesienia: Barania Góra (1220 m n.p.m.) i Stożek Wielki (978 m n.p.m.).

Ze źródeł na Baraniej Górze wypływają potoki Czarna i Biała Wisełka, które po połączeniu się i przyjęciu wód potoku Malinka tworzą rzekę Wisłę.

Według danych z 2002 r. Wisła ma obszar 110,26 km², w tym: użytki rolne: 19%, użytki leśne: 74%.

Według danych z 1 stycznia 2011 r. powierzchnia miasta wynosiła 110,17 km². Ze względu na swoją powierzchnię, Wisła jest miejscowością o największym obszarze w powiecie cieszyńskim. Miasto stanowi 15,1% powierzchni powiatu.

Oficjalną maskotką miasta od 2018 roku został Niedźwiadek. Włodarze miasta podjęli decyzję, iż kamienną figurę niedźwiadka można wykorzystać oficjalnie do promocji miasta Wisła – jego walorów przyrodniczych i kulturalnych. W tym samym roku burmistrz Wisły Tomasz Bujok wydał zarządzenie Nr Or.0050.29.2018 w sprawie przyjęcia regulaminu udzielania licencji na wykorzystanie wizerunku niedźwiadka i tworzenia „Szlaku Niedźwiadka”. W 2021 roku Szlak Niedźwiadka składał się z następujących obiektów: Niedźwiadki w Parku Kopczyńskiego, Niedźwiadek przy Pijalni Czekolady Mount Blanc, Niedźwiadek przy agroturystyce Pod Piramidą, Niedźwiadek na deptaku (ul. 1 Maja), Niedźwiadek przy karczmie regionalnej Chata Olimpijczyka, Niedźwiadek przy Centrum Edukacji Ekologicznej Jonidło, Niedźwiadek przy Centrum Przesiadkowym, Niedźwiadek przy górnej stacji kolei linowej Skolnity Ski&Bike, Niedźwiadek przy wodospadzie zwanym Małą Niagarą.

Podział administracyjny mały|lewo|Jednostki pomocniczne miasta Wisła Od 25 stycznia 1991 r. miasto podzielone jest na 7 jednostek pomocniczych – osiedli: Centrum (nr 1) Obłaziec (nr 2) Jawornik (nr 3) Głębce (nr 4) Malinka (nr 5) Czarne (nr 6) Nowa Osada (nr 7)

Ponadto wyróżnia się jednostki strukturalne: Obłaziec (A) Bukowa (B) Jawornik (C) Zdejszy (D) Centrum (E) Partecznik (F) Jarzębata (G) Dziechcinka (H) Jurzyków (I) Łabajów (J) Głębce (K) Kopydło (L) Gościejów (Ł) Nowa Osada (M) Malinka (N) Czarne (O)

Inne: Cieńków, Gahura, Tokarnia.

Demografia Dane z 31 grudnia 2006: Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni Jednostka osób % osób % osób % Populacja 11 410 100 5914 51,9 5496 48,1 Gęstość zaludnienia[mieszk./km²] 104 53,9 49,9

Piramida wieku mieszkańców Wisły w 2014: 690x480px

Transport Drogowy Przez centrum Wisły przebiega droga wojewódzka nr 941, łącząca DK81 i S52 w Harbutowiacach, z DW943 we wsi Jaworzynka. Droga biegnie przez miejscowości: Harbutowice – Ustroń – Wisła – Istebna – Jaworzynka. W Wiśle biegnie ulicami: Ustrońską, 1 maja, Towarową, Kopydło oraz Głębiec.

W centrum Wisły na rondzie z DW941, kończy się droga wojewódzka nr 942, rozpoczynająca swój bieg na węźle drogowym Bielsko Biała-Wapienica z E462 oraz S52. Droga przebiega przez miejscowości: Bielsko-Biała – Wilkowice – Buczkowice – Szczyrk – Wisła. W mieście tym biegnie ulicami: Malinka i Wyzwolenia.

Przez Wisłę przejeżdżają następujące drogi powiatowe:

2670S Wisła (ul. Bukowa) 2671S Wisła (ul. Jawornik) 2672S Wisła (ul. Dziechcianka) 2673S Wisła (ul. Turystyczna) 2674S Wisła (ul. Zameczek) 2675S Wisła (ul. Czarne) 2676S Wisła (ul. Gościejów) 2678S Wisła (ul. Górnośląska) 2682S Wisła (ul. Dworcowa)

Kolejowy Przez Wisłę przebiega linia kolejowa nr 191, relacji Goleszów – Wisła Głębce o długości 20 km. Wisła posiada w jej ciągu następujące stacje kolejowe: +Nazwa Dzielnica/OsiedleStatusPrzypisWisła ObłaziecObłazieczlikwidowanyWisła JawornikJawornikw eksploatacjiWisła UzdrowiskoCentrumw eksploatacjiWisła DziechcinkaDziechcinkaw eksploatacjiWisła KopydłoKopydłow eksploatacjiWisła GłębceGłębcew eksploatacji

Historia Historia wsi Historia dzisiejszej Wisły sięga przełomu XVI i XVII w., kiedy to pojawili się tu pierwsi osadnicy. Byli to drwale pracujący na rzecz książąt cieszyńskich, dostarczający drewna opałowego i gontów na potrzeby zamku w Cieszynie. Prawie równocześnie osiedlali się tu Wołosi (zwani tutaj Wałachami), przynosząc ze sobą kulturę pasterską, a szałaśnictwo stało się wkrótce podstawą życia miejscowej ludności. Wisła od chwili ukształtowania się jako wieś feudalna związana była z Cieszynem. Pierwszy dokument wspominający wieś pochodzi z 1615 r. Nakazuje on wójtowi z Cisownicy, by dostarczył od młynarza z Wisły 32 kopy gontów na folwark w Bobrku koło Cieszyna.

W 1643 r., z polecenia księżnej cieszyńskiej Elżbiety Lukrecji, nowa wieś została wpisana do urbarza Księstwa Cieszyńskiego. Liczyła wtedy 30 osadników, którym określono powinności na rzecz dworu w Cieszynie. Najstarsza księga gruntowa Wisły z 1644 r. przynosi informację o zamknięciu drewnianego kościoła ewangelickiego, co świadczyć może o tym, że od samego początku Wisła była wsią protestancką.

W połowie XVII w. szybko wzrastała liczba osadników, szukających tu schronienia przed prześladowaniami religijnymi kontrreformacji i uciskiem ekonomicznym, który wzmagał się na nizinnych terenach Księstwa Cieszyńskiego od momentu przejęcia tych ziem przez Habsburgów w 1653 r. Pewną ulgę przyniósł dopiero tzw. patent urbarialny cesarzowej Marii Teresy Habsburg z 1771 r., który ograniczył pańszczyznę i poprawił pozycję prawną chłopów. Patent religijny cesarza Józefa II z 1783 r. nadał równe prawa religijne protestantom, co w późniejszym okresie pozwoliło im na wystawienie kościoła. W tymże 1783 r. powstała pierwsza szkoła we wsi; pierwszym nauczycielem został Paweł Welszar. mały|lewo|Henryk Jastrzembski: „Góral z Wisły” (1840 r.) W tym okresie działało w Wiśle 15 spółek sałaszniczych, zajmujących się wypasem (głównie owiec). Jednak najbliższe stulecie miało przynieść znaczący regres sałasznictwa w Beskidzie Śląskim. XIX w. to stopniowy rozwój Wisły. W 1824 r. wzniesiono nowy, już murowany budynek szkolny, istniejący do dziś. Wybudowano drogę łączącą Wisłę z Ustroniem (1837 r.). W 1838 r. oddano do użytku murowany kościół ewangelicki, do którego w latach 1861–1863 dobudowano wieżę. W 1856 roku zaś swój kościół otworzyli także katolicy. W 1859 r. została założona pierwsza biblioteka w WiśleRenata Czyż, Rękopisy i starodruki z wiślańskiej biblioteki Jana Śniegonia, w: Książka i szkoła w Wiśle w XIX wieku. 150 lat biblioteki Jana Śniegonia, pod red. Renaty Czyż i Danuty Szczypki, Wisła 2009, s. 39..

Już od początku wieku zjeżdżali się w okolicę miłośnicy wypraw turystycznych, udający się do źródeł rzeki Wisły. 14 sierpnia 1810 r. pierwszą udokumentowaną wycieczkę na szczyt Baraniej Góry odbył późniejszy książę pszczyński Ludwig von Anhalt-Köthen-Pless. W 1843 r. źródła Wisły zwiedził Wincenty Pol – geograf i poeta w jednej osobie. Wycieczki tego typu stały się jeszcze bardziej popularne w drugiej połowie wieku.

Przez cały XIX w. postępował upadek gospodarki pasterskiej w Beskidach. Wiązało się to z uruchomieniem pod koniec XVIII wieku hut na terenie Śląska Cieszyńskiego (w Ustroniu i Trzyńcu), które potrzebowały do swej produkcji wielkich ilości drewna bukowego. Z kolei rozwój górnictwa węgla kamiennego spowodował wielkie zapotrzebowanie na drewno iglaste (świerk). Książę Albert Sasko-Cieszyński zapoczątkował nowy okres gospodarki leśnej w Beskidzie Śląskim. Z Saksonii sprowadził służbę leśną oraz rozpoczął ograniczanie dotychczasowych swobód góralskich. Stopniowo usuwano górali ze śródleśnych łąk i pastwisk lub utrudniano im dostęp do nich. Intensywny proces zalesiania doprowadził do upadku pasterstwa. W 1913 r. na terenie Wisły funkcjonowało wprawdzie jeszcze siedem szałasów, ale trzydziestu kilku wspólników trzymało na nich tylko ok. 600 owiec i niespełna 50 krów. Tradycyjne szałaśnictwo w Wiśle dotrwało w formie szczątkowej do połowy XX w.

Wisła jako miejscowość wypoczynkowa Od drugiej połowy XIX w., okolice Wisły odwiedzane są przez coraz większą liczbę podróżników. Za odkrywcę Wisły na szeroką skalę trzeba uznać pochodzącego z Radomia Bogumiła Hoffa. Ten badacz kultury ludowej, współpracownik Oskara Kolberga, odwiedził wieś w 1882 r. i zachwycony jej urokiem zaczął propagować jej walory w prasie i wśród przyjaciół. W 1885 r. na gruncie, który ze względu na niską cenę, za jaką go nabył, nazwał „Bożym Darem”, wybudował pierwszą willę wypoczynkową „Warszawa”. Nieco później powstały wille "Jasna" i Janina". Wkrótce dzieło Hoffa przejął znany warszawski uczony, filozof i psycholog – dr hab. Julian Ochorowicz. Wybudował on kilka następnych drewnianych pensjonatów, np.: „Maja” i „Sokół” oraz „Placówka”, które zaprojektował architekt syn Bogumiła Hoffa – Bogdan. Jego murowana „Ochorowiczówka” istnieje do dziś na ul. Ochorowicza (na Dzielnicach).

Do Wisły zaczęli zjeżdżać letnicy. W lipcu 1896 r. dzięki Julianowi Ochorowiczowi który prowadził praktykę psychologiczną, odwiedziła Wisłę – na jeden dzień – Maria Konopnicka, która zatrzymała się wówczas nie rzucając podejrzeń w Jaworzu szukając niby pokoju na dłuższy pobyt. Zniechęciły ją jednak prymitywne warunki, jakie panowały ówcześnie, skoro w liście do córki z 17 lipca pisała: „...pierwsza rzecz, mimo wszystko, do Wisły, bo tania. I prawda, tania zupełnie, ale pokoiki zupełnie pod dachem, bez podbitek, tak że żywica od gorąca topnieje na belkach (...)”. Kilka lat później, w 1902 r., Konopnicka, zauroczona beskidzkim krajobrazem, zaakceptowała projekt ofiarowania jej przez naród polski domu właśnie w Wiśle. Jednak willa Ochorowicza, którą planowano zakupić dla poetki, nie spełniła przyjętych wymagań.

W czerwcu i lipcu 1900 r. przebywał w Wiśle Bolesław Prus, który zamieszkał w drewnianej willi Ochorowicza, nazwanej na pamiątkę tego wydarzenia „Placówką”. Rok później, jesienią 1901 r., bawił tu Władysław Reymont, który w willi Ochorowicza (w „Placówce” lub „Jaskółce”) pisał fragmenty swoich „Chłopów”. Sam Ochorowicz osiadł w Wiśle w 1899 r. i mieszkał z przerwami do 1913 r., prowadząc tu m.in. swe eksperymenty parapsychologiczne. W latach 1909–1912 mieszkała tu również Stanisława Tomczykówna – słynne „medium” Ochorowicza. mały|Dawny Pałacyk Myśliwski Habsburgów z końca XIX w. Według austriackiego spisu ludności z 1900 r. w 555 budynkach w Wiśle na obszarze 11 002 hektarów mieszkało 4685 osób, co dawało gęstość zaludnienia równą 42,6 os. /km², z tego 248 (5,3%) mieszkańców było katolikami, 4422 (94,4%) ewangelikami a 15 (0,3%) wyznawcami judaizmu, 4622 (98,7%) było polsko-, 60 (1,3%) niemiecko- a 1 czeskojęzycznymi. Do 1910 r. liczba budynków wzrosła do 645 a mieszkańców do 4688 osób.

W 1911 r. za namową Juliana Ochorowicza oraz dzięki zabiegom Bogdana Hoffa uruchomiono w centrum wsi nowoczesny zakład kąpielowy. Latem 1911 r. przebywało w Wiśle około 300 gości i z tego względu Rząd Krajowy w Opawie oficjalnie uznał wieś za letnisko. Wkrótce oddano do użytku wodociąg grawitacyjny i kanalizację, a przeprowadzone badania wykazały niezwykłą czystość miejscowego powietrza i wody.

W 1914 r. Mieczysław Orłowicz w swoim słynnym przewodniku tak opisywał WisłęM. Orłowicz, Ilustrowany przewodnik po Galicyi, Bukowinie, Spiszu, Orawie i Śląsku Cieszyńskim, Lwów 1914, reprint Krosno 1998, , s. 476.:

mały|lewo|Wisła – Zamek Prezydencki

12 listopada 1918 roku pałacyk myśliwski Habsburgów został splądrowany przez miejscową ludnośćDariusz Zalega „Gdy zmiotło trony” „Le Monde diplomatique” listopad 2016, s. 37..