Peng Dehuai (ur. 24 października 1898, zm. 29 listopada 1974) – chiński dowódca wojskowy i polityk komunistyczny, marszałek ChRL.
Początkowo żołnierz armii Kuomintangu, a po buncie przeciwko polityce Czang Kaj-szeka i wstąpieniu w 1928 roku do Komunistycznej Partii Chin – Chińskiej Armii Ludowo-Wyzwoleńczej. Jeden z głównych dowódców sił komunistycznych podczas wojny z Japonią i wojny domowej z lat 1946–1949.
Podczas wojny koreańskiej dowódca Chińskich Ochotników Ludowych. Pełnił funkcję ministra obrony i wicepremiera, a od 1954 roku wchodził w skład Biura Politycznego Komitetu Centralnego Komunistycznej Partii Chin. Zwolennik rozbudowy i unowocześnienia chińskiej armii, w oparciu o wzorce radzieckie. W 1955 roku został mianowany jednym z dziesięciu marszałków ChRL.
Usunięty ze wszystkich zajmowanych stanowisk w 1959 roku za krytykę „wielkiego skoku”. Po rozpoczęciu rewolucji kulturalnej szkalowany przez hunwejbinów i tymczasowo aresztowany. Stopniowo stan jego zdrowia pogarszał się; zmarł w 1974. Zrehabilitowany pośmiertnie 22 grudnia 1978 roku.
Życiorys Młodość Dzieciństwo Urodził się w 1898 roku w miejscowości Shixiang w Hunan. Przy narodzinach nadano mu imię Dehua. Rodzina Penga mieszkała w chacie ze strzechą ze słomy i posiadała około 1,5 hektara nawadnianych gruntów rolnych. Rodzina Penga uprawiała na swojej ziemi słodkie ziemniaki, herbatę, bawełnę, bambus i różne warzywa. Gospodarz dorabiał również prowadzając sklep. Peng mieszkał w rodzinnym domu wraz z trzema braćmi, rodzicami, babcią i wujkiem. Sędziwy wujek był niegdyś aktywnym uczestnikiem życia politycznego i aktywistą. W przeszłości wziął udział w powstaniu tajpingów i opowiadał młodemu Pengowi o ideałach powstańców (ziemia powinna być podzielona równo, kobiety nie powinny wiązać nóg i każdy powinien mieć dostęp do wystarczającej ilości żywności). Peng w późniejszym życiu zawsze podkreślał swoje chłopskie pochodzenie klasowe.
W latach 1905–1907 uczęszczał do tradycyjnej konfucjańskiej szkoły podstawowej. W 1908 roku zmienił szkołę na świecką, z której jednak musiał zrezygnować w wieku dziewięciu lat. Rezygnacja wynikała z pogarszającej się sytuacji rodziny spowodowanej suszą. Matka Penga zmarła w 1905 roku, a sześciomiesięczny brat Penga zmarł z głodu. Ojciec został zmuszony do sprzedaży lub zastawienia większości swoich gruntów w celu kupna żywności. Peng wraz z braćmi został wysłany na żebry w rodzinnej wiosce. Już w 1908 roku rozpoczął pierwszą pracę pomagając w hodowli bawołów.
Peng opuścił dom rodzinny po śmierci wujka w 1911 roku. Wyjechał do Xiangtan, gdzie zaciągnął się do pracy w kopalni. Wraz z innymi górnikami pracował po trzynaście godzin dziennie za wynagrodzenie w postaci dziewięciu juanów miesięcznie. W 1912 roku, krótko po utworzeniu Republiki Chińskiej, kopalnia zbankrutowała, a właściciele uciekli kradnąc połowę rocznych zarobków Penga. W tym samym roku wrócił do domu i podjął szereg pracy. W 1913 roku, po kolejnej fali suszy, wziął udział w demonstracjach, które przerodziły się w zajęcie magazynu zboża i redystrybucje ziarna pośród chłopów. Po próbie aresztowania uciekł na północ prowincji Hunan, gdzie przez dwa lata pracował jako robotnik budowlany stawiając zaporę. Kiedy zapora została ukończona w 1916 roku, Peng zakładając, że nie grozi mu już aresztowanie, powrócił do domu. Na miejscu dołączył do wojsk lokalnego watażki Tanga Xiangminga, pozostającego w sojuszu z Kuomintangiem (KMT).
Początek kariery wojskowej W wojsku początkowo zarabiał miesięcznie 5,5 juana, z czego 2 juany wysyłał rodzinie. W ciągu siedmiu miesięcy awansował, zwiększając swoje zarobki do 6 juanów (3 juany wysyłał rodzinie). Jednym z oficerów stojących nad Pengiem był idealistycznie nastawiony nacjonalista, który wcześniej uczestniczył w rewolucji Xinhai 1911 roku. Oficer ten wpłynął na Penga i skłonił go do sympatyzowania z reformami społecznymi oraz zjednoczeniem narodowym postulowanym przez KMT. Po wybuchu kolejnej wojny domowej w 1917 roku, pułk do którego należał, zjednoczył się z siłami Sun Jat-sena i Tana Yankaia z KMT w celu zlikwidowania wojsk militarysty Wu Peifu. W trakcie kampanii Peng ukończył szkolenie z zakresu taktyki. W lipcu 1918 roku został schwytany podczas misji zwiadowczej za liniami wroga, lecz zwolniono go z niewoli po dwóch tygodniach. W kwietniu 1919 roku został awansowany na starszego sierżanta. W lipcu 1920 roku wojska Tanga Shenghzi, który stał się przełożonym Penga, zdobyły miasto Changsha, stolicę prowincji.
Peng wziął udział w nieudanym buncie żołnierzy domagających się podwyżek. Bunt okazał się porażką, jednak sam Peng został ułaskawiony przez dowódców. W sierpniu 1921 roku otrzymał awans do stopnia podporucznika, a kilka tygodni później został dowódcą kompanii. W trakcie stacjonowania w jednej z wiosek założył stowarzyszenie pomocy biedocie, którego celem była pomóc i organizacja biednych mieszkańców uciskanych przez miejscowego właściciela ziemskiego. Kiedy działalność stowarzyszenia nie odniosła rezultatów, Peng nakazał swoim żołnierzom aresztować właściciela i stracić go. Peng został za to ukarany przez przełożonych. Choć nie zdegradowano ani nie przeniesiono go, Peng zaczął poważnie myśleć o opuszczeniu służby w oddziałach militarysty. W lutym 1922 roku po złożeniu wniosku o przedłużenie bezpłatnego urlopu, wraz z kilkoma innymi oficerami udał się do prowincji Guangdong celem podjęcia służby w armii KMT.
Pierwsze zetknięcie się z wojskiem Kuomintangu w 1922 roku było dla Penga nieudane. Opuścił region celem osiedlenia się w Hunan i rozpoczęcia pracy rolnika. Powrócił do rodzinnej wsi przez Szanghaj. Przez trzy miesiące pracował na roli wraz z ojcem. Obydwaj pracowali na gruntach kupionych przez ojca Penga za wysłane przez niego pieniądze. Ponownie opuścił miejscowość po tym, gdy dawny towarzysz z armii zasugerował mu udanie się do Akademii Wojskowej Hunan. Peng został dopuszczony do edukacji w Akademii w sierpniu 1922 roku. Wtedy użył po raz pierwszy imienia Dehuai. W sierpniu 1923 roku po dziewięciu miesiącach nauki ukończył uczelnię i powrócił do starego pułku w randze kapitana. W kwietniu 1924 roku został dowódcą batalionu. Po zajęciu prowincji przez KMT, armia Hunan została zreorganizowana, a Peng awansowany do stopnia majora oddziałów KMT – Narodowej Armii Rewolucyjnej. On sam w 1925 roku dołączył do Kuomintangu, gdzie po raz pierwszy usłyszał o działalności Komunistycznej Partii Chin (w tamtych czasach była ona sojusznikiem KMT).
Służba w armii KMT W okresie od lipca 1926 do marca 1927 Peng walczył w kampanii hunańskiej. Uczestniczył w zdobyciu Czangshy i Wuhanu z rąk militarystów (ekspedycja północna). Pod dowództwem generała Ho Chiena starł się w bitwie pod Fentgai z siłami Wu Peifa. Bitwa zakończyła się zdecydowanym zwycięstwem Kuomintangu. Gdy w 1927 roku Wang Jingwei próbował utworzyć lewicowy rząd opozycyjny względem Czang Kaj-szeka, Peng opowiedział się za partyjną lewicą, dlatego dzięki protekcji lewicowych oficerów został podpułkownikiem. W tym samym roku kilkukrotnie na prośbę starych przyjaciół działających w partii komunistycznych wziął udział w spotkaniach środowisk komunistycznych. Pod ich wpływem zaczął studiować podstawowe teorie komunistyczne i w lutym 1928 roku potajemnie wstąpił do partii komunistycznej (pozostając nadal członkiem KMT).
W lutym 1928 roku został awansowany do stopnia pułkownika. Po przejściu jego przełożonych na stronę Czanga, został on odesłany na górzyste obszary Pingjiang celem likwidacji lokalnych grup komunistycznej partyzantki, które uciekły na ten obszar po masakrze szanghajskiej z ubiegłego roku. Peng jako członek KPCh zaczął organizować lokalne oddziały partii komunistycznej i uchylał się od walki z partyzantami, podejmując współpracę z miejscowymi liderami bojówek. 18 lipca 1928 roku wydał oświadczenie, w którym oficjalnie przeszedł na stronę komunistycznej Armii Czerwonej.
22 lipca 1928 roku siły Penga w liczbie około 20 000 żołnierzy zajęły Pingjiang, dokonując następnie aresztowań około 100 właścicieli ziemskich i lokalnych dowódców milicji. 23 lipca Peng ogłosił utworzenie Rządu Radzieckiego Prowincji Hunan formalnie podporządkowując się Mao Zedongowi i Zhu De. Już 29 lipca siły Czanga zaatakowały komunistów Penga zadając im ciężkie straty. Do września siły Penga wycofały się w góry, pozostawiając w Pingjiang jedynie kilkuset ludzi. W październiku wraz z żołnierzami porzucił bazę i połączył się z oddziałami Mao i Zhu w górach Jinggang. Kilku podwładnych Penga zostało w późniejszym czasie ważnymi dowódcami chińskiej Armii Czerwonej, w tej liczbie znaleźli się generałowie Huang Kecheng i Peng Shaohui.
Dowódca Armii Czerwonej thumb|230px|Peng jako dowódca chińskiej Armii Czerwonej Po dotarciu do Jinggang stanął na czele wojsk komunistów, które złamały okrążenie KMT. Swoją bazę utworzył w pobliżu rolniczej miejscowości Ruijin, z której musiał się wycofać po ataku 25 tysięcy żołnierzy KMT. Zhu i Mao skrytykowali go za decyzję o ucieczce. Peng powrócił do regionu jeszcze w tym samym roku, odbijając obszar z rąk KMT. W połowie 1929 roku siły Penga połączyły się z dwiema lokalnymi grupami bojowymi, które w lipcu 1929 roku zbuntowały się przeciwko komunistom, ze względu na konflikty powstałe w zakresie dowodzenia i podziału zaopatrzenia. Buntownicy zostali pokonani, a ich liderzy zginęli. Pozostali przy życiu rebelianci dołączyli do jednostki Penga. Liczba żołnierzy oddziału wzrosła tym samym z 800 do 2000. Peng zorganizował serię coraz bardziej ambitnych ataków w południowej prowincji Hunan, zdobywając coraz większą ilość zaopatrzenia i przyciągając znaczną liczbę rekrutów.
13 lipca 1930 roku lider KPCh, Li Lisan zalecił zajęcie jednej ze stolicy prowincji, co miało być sygnałem dla ogólnokrajowej rewolucji. Peng wziął to zalecenie na poważnie i 25 lipca przeprowadził atak na Changshę, będącą stolicą Hunan. Wraz z 17 tysiącami żołnierzy i 10 tysiącami partyzantów 30 lipca przełamał obronę miasta. 1 sierpnia komuniści Penga ogłosili utworzenie Rządu Radzieckiego Prowincji Hunan. 5 sierpnia nastąpiła kontrofensywa KMT w sile 35 tysięcy żołnierzy. Oddziały komunistów straciły w bitwie 7500 żołnierzy i zostały zmuszone do wycofania się do Jinggang. Do ponownej próby zajęcia stolicy prowincji doszło w następnym miesiącu, co jednak nie udało się, a Peng pod koniec roku wycofał się swoje siły na prokomunistyczne tereny w Jiangxi.
Peng był jednym z najważniejszych generałów uczestniczących w obronie Jiangxi. Jego sukcesy dowódcze przyćmiewał jedynie Lin Biao. 7 listopada 1931 roku Peng został wybrany do Centralnej Komisji Wojskowej i Centralnego Komitetu Wykonawczego partii. Był to pierwszy tak wysoki awans tego dowódcy w ruchu komunistycznym. Gdy władzę w Jiangxi przejęła przeszkolona w ZSRR grupa 28 bolszewików, dalsza kariera Penga została zahamowana. Sytuacja zmieniła się w sierpniu 1933 roku, gdy został on wybrany wiceprzewodniczącym Centralnej Komisji Wojskowej, a w styczniu kolejnego roku został mianowany zastępcą członka Komitetu Centralnego KPCh. W sierpniu 1933 roku przedarł linię obrony KMT, zajmując duży obszar zachodniej prowincji Fujian i przejmując pokaźne składy broni i amunicji.
Długi Marsz
W październiku 1933 roku siły Czang Kaj-szeka w liczbie 800 tysięcy żołnierzy okrążyły liczącą 150 tysięcy chińską Armię Czerwoną. Jednostki Penga poniosły ciężkie straty, kurcząc się do 20-35 tysięcy ludzi. 20 października 1934 roku komuniści zadecydowali o rozpoczęciu odwrotu z okrążonych terenów (Długi Marsz). Siły Armii Czerwonej swój cel, jakim było Shaanxi, osiągnęły dopiero 20 października 1935 roku. Długi Marsz przeżyło tylko około trzech tysięcy żołnierzy Penga.