Myszopłoch, ruszczyk (Ruscus L.) – rodzaj roślin z rodziny szparagowatych (Asparagaceae), dawniej także klasyfikowany do konwaliowatych (Convallariaceae), myszopłochowatych (Ruscaceae) i liliowatych (Liliaceae). Do rodzaju należy 6 gatunków występujących na obszarze od Makaronezji przez Europę i północną Afrykę do wybrzeży Morza Kaspijskiego. Cechą charakterystyczną roślin zaliczanych do tego rodzaju są przypominające liście gałęziaki, na środku których wyrastają kwiaty; właściwe liście są niepozorne i łuskowate. Ze względu na zawartość saponin sterydowych od czasów starożytnych rośliny te były wykorzystywane jako rośliny lecznicze. Współcześnie znajdują zastosowanie medyczne w terapiach wspomagających leczenie przewlekłej niewydolności żylnej. W krajach o cieplejszym klimacie są też uprawiane jako rośliny okrywowe.
Zasięg geograficzny Myszopłoch kolczasty (Ruscus aculeatus) występuje naturalnie w krajach basenu Morza Śródziemnego i Morza Czarnego oraz w południowo-wschodniej Wielkiej Brytanii. Gatunek ten został introdukowany do Meksyku. W przypadku R. hypoglossum obszar występowania sięga od Włoch do Słowacji na północy i do Turcji, Rumunii i Półwyspu Krymskiego na wschodzie. Z kolei naturalny zasięg występowania R. hypophyllum obejmuje południową i wschodnią Hiszpanię, południowo-wschodnią Sycylię i kraje północno-zachodniej Afryki. Gatunek ten introdukowany został do: Francji, Grecji, Turcji, Libii oraz na Kretę i na Wyspy Kanaryjskie.
Trzy gatunki myszopłocha są endemitami: Ruscus streptophyllus Madery, R. colchicus zachodniego Kaukazu, a R. hyrcanus Gór Tałyskich w południowo-wschodnim Kaukazie i w północnym Iranie.
Morfologia thumb|left|Myszopłoch kolczasty thumb|left|Kwiaty na środku gałęziaków u myszopłocha kolczastego Pokrój Zimozielone, wieloletnie rośliny zielne o wysokości 20–70 cm, a w przypadku dwóch gatunków (myszopłoch kolczasty i Ruscus hypophyllum) do 1–1,25 metra. Niekiedy opisywane jako krzewinki, półkrzewy i krzewy, jednak pędy myszopłochów nie są drewniejące. W miarę rozrostu kłączy tworzą gęste skupiska.
Pędy Podziemne, krótkie kłącze. Główna oś łodygi nierozgałęziona (u większości gatunków) lub w dolnym odcinku rozgałęziona w 1 lub więcej okółkach (u myszopłocha kolczastego). W górnym odcinku głównej osi łodygi, na jej wierzchołku oraz na odgałęzieniach bocznych z kątów zredukowanych liści wyrastają zielone, sercowato-jajowate do lancetowatych gałęziaki, typu fyllokladium, przypominające krótkoogonkowe liście, które pełnią funkcję asymilacyjną. U myszopłocha kolczastego gałęziaki zwieńczone są cierniem, są skórzaste i osiągają długość 2–18 cm i szerokość 1–8 cm, u innych gatunków są mniejsze. U gatunku Ruscus streptophyllum gałęziaki są odwrócone do góry nogami, natomiast u R. aculeatus i R. hyrcanus ułożone są bocznie do osi łodygi.
Liście Zredukowane do drobnych łusek (u myszopłocha kolczastego długości do 5 mm), w dolnym odcinku łodygi często położone okółkowo, wyżej skrętoległe. Liście ogonkowe o nieco zgrubiałej blaszce występują wyłącznie u siewek oraz rzadko wyrastają bezpośrednio z kłącza. Ponadto na gałęziakach pojawiają się podobne do nich, siedzące, wspierające kwiatostan podsadki, których brzegi są u nasady zrośnięte z gałęziakiem.
Kwiaty Rośliny jednopienne (Ruscus streptophyllum i R. hypophyllum) lub dwupienne (pozostałe gatunki, przy czym u myszopłocha kolczastego w uprawie na osobnikach męskich zaobserwowano pojawianie się samopylnych kwiatów obupłciowych). Kwiaty jednopłciowe, zebrane w grono o silnie skróconej osi głównej (opisywane także jako pęczek), niekiedy pojedyncze, wyrastające centralnie na powierzchni gałęziaka (rzadko wyrastają dwa kwiatostany). U R. hypophyllum odnotowano przesunięcie kwiatostanu w stronę brzegu gałęziaka, co wiąże się jednak ze zmianą jego budowy, w tym zagięciem dystalnego fragmentu pod kątem prostym (u tego gatunku gałęziaki są odwrócone do góry nogami, więc kwiatostany występują na ich dolnej powierzchni). W przypadku tego gatunku przysadki tworzące osłonkę pąku (prophyll) otaczają oś kwiatostanu i mają zachodzące na siebie brzegi i kapturkowaty wierzchołek, a każda przysadka osłania kwiat, który wspiera, a także wszystkie kwiaty położone wyżej na osi kwiatostanu. Szypułki krótkie, członowane u nasady okwiatu lub nieco poniżej. Okwiat sześciolistkowy, gwiaździsty. Listki okwiatu wolne, wewnętrzne mniejsze od zewnętrznych, żółtawe, zielone z fioletowymi pasmami lub kropkami. Nitki pręcików zrośnięte są w mięsistą rurkę (u niektórych gatunków fioletową, beczkowatą, butelkowatą lub maczugowatą), a trzy główki, tworzone przez 12 komór pyłkowych, osadzone są bezpośrednio na jej krawędzi, tworząc dwa koncentryczne pierścienie. Pylniki pękają do góry (nie na zewnątrz i nie do wewnątrz). U kwiatów żeńskich rurka pręcikowa jest taka sama, jak w przypadku kwiatów męskich, jednak główki pręcików są szczątkowe, papierzaste i zapadnięte. Zalążnia jest krótkoszypułkowa, jednokomorowa, elipsoidalna do wrzecionowatej (u R. hypoglossum i R. hypophyllum), otoczona rurką pręcikową. Miodniki nieobecne. Zalążki są anatropowe. U R. hypophyllum i R. hypoglossum występują dwa zalążki osadzone parietalnie. U R. colchicus występuje zazwyczaj pojedyczny zalążek, osadzony wierzchołkowo. U R. streptophyllum występuje od 2 do 4 zalążków, a u R. aculeatus od 1 do 4, obokleżnych. Szyjka słupka skrócona. Znamię jest nabrzmiałe, miseczkowate lub kulistawe, gładkie i kleiste. W kwiatach męskich słupkowie jest obecne, ale słabo rozwinięte i płonne.
Owoce Czerwone jagody o twardym egzokarpie i cienkim, soczystym i pozbawionym smaku mezokarpie. U myszopłocha kolczastego o średnicy 8–14 mm. Nasiona duże, kulistawe, jeśli występują pojedynczo, lub spłaszczone, twarde, białawe, z cienką, rozpadającą się łupiną i małym zarodkiem. Bielmo jest helobialne, nie magazynuje skrobi, lecz hemicelulozy, ziarno aleuronowe i tłuszcze.
Biologia thumb|left|Przekrój poprzeczny łodygi myszopłocha kolczastego Anatomia W korzeniach obecny jest welamen oraz styloidy. W pędach naziemnych nieobecne są naczynia, co odróżnia je od spokrewnionych rodzajów. Aparaty szparkowe w łodydze są anomocytyczne. W tkankach występują rafidy szczawianiu wapnia. W plastydach rurek sitowych obecne są klinowate białka. W liściu właściwym u siewek wiązki przewodzące leżą zorientowane normalnie, z drewnem po stronie odosiowej. W gałęziakach na przekroju nie da się odróżnić powierzchni górnej i dolnej. Skórkę pokrywa gruba warstwa kutykuli. Skórkę budują komórki prostokątne, relatywnie długie, a niekiedy u myszopłocha kolczastego kwadratowe. Na obu powierzchniach występują liczne paracytyczne aparaty szparkowe. Pod górną i dolną epidermą znajduje się od 2 do 5 warstw okrągłych lub owalnych komórek miękiszu asymilacyjnego, zawierających chloroplasty. Między tymi warstwami obecne są jedna lub dwie warstwy dużych, bezbarwnych komórek miękiszowych, różniących się w zależności od gatunku. W warstwie tej obecne są liczne przestrzenie międzykomórkowe. W mezofilu nie zaobserwowano komórek miękiszu palisadowego i gąbczastego. Gałęziaki mają jeden lub więcej okrągłych lub nieco spłaszczonych walców osiowych, na zewnątrz których biegną wiązki przewodzące, zorientowane przeciwlegle do tych, które obecne są w liściu. Walce są lepiej rozwinięte w gałęziakach niosących kwiatostan, przy czym powyżej niego zmniejszają się i niekiedy dzielą. Wiązki przewodzące otacza sklerenchyma. Ich liczba różni się między gatunkami. U R. aculeatus występuje jedna wiązka, u R. colchicus 6–7 wiązek, a u R. hypoglossum i R. hypophyllum 10–11 (rzadziej do 13) wiązek przewodzących. Na górnej powierzchni wiązek przewodzących innych niż te przy walcu osiowym występuje łyko. Gałęziaki powstają z korpusu, a łuskowate liście z tuniki. Ziarna pyłku są bruzdowane. Mikrosporogeneza przebiega sukcesywnie. Tapetum jest gruczołowate. Ziarna pyłku są dwu- lub trzykomórkowe. Zalążki mają duży sznureczek i dwie osłonki. Osłonka wewnętrzna tworzy okienko. Woreczek zalążkowy jest długi, a u myszopłocha kolczastego jego chalazalny koniec zwęża się do guzka zawierającego trzy antypody i otoczonego grupą komórek o zdrewniałych ścianach (hipostaza). Egzokarp owocni pokrywa kutykula. Komórki endokarpu są większe niż komórki egzokapru, wydłużone i ziarniste. Wiązki naczyniowe rozgałęziają się w warstwie dużych i cienkościennych komórek wewnętrznej owocni.
Rozwój Geofity ryzomowe. Liczba osobników męskich przewyższa liczbę osobników żeńskich. Myszopłochy kwitną zimą (np. myszopłoch kolczasty kwitnie od września do kwietnia, przy czym szczyt kwitnienia przypada na październik i listopad, podobnie jak u Ruscus streptophyllum), przez co najmniej dwa miesiące, a rozwój owoców trwa od 6 (R. colchicus i R. hypoglossum) do nawet 12 miesięcy (R. aculeatus i R. streptophyllum). U R. hypophyllum rozwój owoców spowalnia w czasie lata, po czym raptownie przyspiesza jesienią, a owoce dojrzewają w połowie zimy. Biologia zapylania nie została poznana, jednak kontrastowe ubarwienie kolumny pręcikowej i listków okwiatu sugeruje, że kwiaty zapylane są przez owady. Pod koniec XX wieku zaobserwowano, że myszopłoch kolczasty bardzo rzadko zawiązuje owoce w warunkach naturalnych. Przeprowadzone badania nie wykazały problemów z żywotnością pyłku, a dzięki eksperymentom z ręcznym zapylaniem stwierdzono, że kwiaty są potencjalnie zdolne do zapłodnienia przez cały okres kwitnienia. Obniżona skuteczność rozmnażania płciowego wynika więc z ograniczonego zapylania kwiatów. Analiza znamion kwiatów żeńskich oraz owadów znalezionych w ich pobliżu nie wykazała obecności na nich pyłku. Według jednej z hipotez myszopłochy wyewoluowały w okresie trzeciorzędu, stanowiąc element trzeciorzędowej flory sklerofilnej klimatu tropikalnego. Zmiany klimatyczne w okresie czwartorzędu, głównie ochłodzenie, wpłynęły niekorzystnie na naturalnych zapylaczy myszopłochów, a w konsekwencji na proces zapylania tych roślin. Rośliny te mogą być współcześnie wiatropylne lub rozprzestrzeniają się głównie wegetatywnie (przez rozrost kłączy). Nasiona prawdopodobnie rozprzestrzeniane są przez ptaki. Okres uśpienia nasion wynosi 12 miesięcy.
Cechy fitochemiczne W myszopłochach, szczególnie w ich organach podziemnych, obecne są saponiny sterydowe, takie jak spirostanole (ruskogenina, neuruskogenina, ruscyna, aculeozyd i ich pochodne), furostanole (ruskozyd i jego pochodne) i cholestanole. Podstawowymi substancjami czynnymi obecnymi w roślinach z tego rodzaju znajdującymi zastosowanie lecznicze są ruskogenina i neoruskogenina. Barwnikiem owoców są antocyjany pelargonidynowe.
Myszopłoch kolczasty zawiera saponiny sterydowe: spirostanole ruskogeninowe i neoruskogeninowe, furostanole ruskozydowe, inne sapogeniny sterydowe, sterole, flawonoidy, kumaryny, alkaloidy (sparteina), benzofurany (euparon), tyraminę i kwas glikolowy. Stężenie tych związków jest znacznie wyższe w kłączach, części rośliny tradycyjnie używanej leczniczo.
Obecność saponin spirostanolowych stwierdzono w gałęziakach R. colchicus, w gałęziakach i kłączach R. hypoglossum, kłączach R. hypophyllum oraz w naziemnych i podziemnych organach R. hyrcanum. Saponiny furostanolowe wyizolowano z kłączy i gałęziaków R. colchicus, kłączy R. hypoglossum i kłączy R. hypophyllum. Obecność saponin cholestanowych w postaci glikozydów stwierdzono w kłączach R. hypophyllum i gałęziakach R. colchicus.
Organy podziemne i nadziemne Ruscus hyrcanus są bogate w nienasycone kwasy tłuszczowe, takie jak kwas linolowy (13–25%) i kwas linolenowy (23–44%). Zawierają też znaczną ilość kwasu palmitynowego (19–57%).
Genetyka Liczba chromosomów 2n = 40. Kariotyp składa się z 6 dużych i 14 małych chromosomów submetacentrycznych.
Ekologia thumb|Krzaczasty pokrój myszopłocha kolczastego thumb|R. colchicus w runie buczyny w Parku Narodowym Mtirala w Gruzji thumb|Gałęziaki z kwiatostanami u Ruscus hypophyllum thumb|Jagody wsparte podsadkami na środku gałęziaków u R. hypoglossum