thumb|Rhaphidophora foraminifera Rafidofora (Rhaphidophora Hassk.) – rodzaj wieloletnich i wiecznie zielonych roślin z rodziny obrazkowatych, obejmujący 97 gatunków, występujących w tropikalnej Afryce, Chinach, wschodniej Azji, na Subkontynencie Indyjskim, w Indochinach, Azji Południowo-Wschodniej, Australii oraz na wyspach zachodniego Pacyfiku, gdzie zasiedlają subtropikalne i tropikalne lasy wilgotne i deszczowe. Nazwa rodzaju pochodzi od greckich słów (rhaphidos – igła) i (phero – nosić) i odnosi się do obecności w tkankach tych roślin makroskopowych, igłowatych, jednokomórkowych trichosklereidów.
Rodzaj posiada homonim w taksonomii zoologicznej: Rhaphidophora Serville – rodzaj owadów z rodziny śpieszkowatych.
Morfologia Pokrój Średniej wielkości do ogromnych, smukłe do rozłożystych, lepto- lub pachykauliczne, jednako- lub różnolistne (niektóre populacje R. beccarii są neoteniczne) liany, bardzo rzadko rośliny płożące lub reofity (R. beccarii). Po uszkodzeniu tkanki wydzielają przezroczysty, pozbawiony zapachu, klejący sok, wysychający, koagulujący do postaci żółtawego żelu lub twardniejący. Tkanki rafidofor zawierają jednocentymetrowe, jednokomórkowymi trichosklereidy.
Łodyga U dorosłych roślin z tego rodzaju można wyróżnić trzy typy łodygi: nierozgałęzioną, czepną, ukorzeniającą się na całej długości, tworzącą boczne pędy kwiatostanowe (np. R. lobbii, R. puberula), nierozgałęzioną, czepną i kwitnącą (np. R. korthalsii), nierozgałęziony pęd główny i boczne pędy czepne i kwitnące (np. R. foraminifera). W każdym przypadku łodygi dzielą się na różnej długości międzywęźla oddzielone widocznymi bliznami liściowymi. Starsze pędy drewniejące, skorkowaciałe lub o papierowatej skórce. U niektórych gatunków obecne są wąsowate, bardzo długie pędy czepne, które ukorzeniają się po osiągnięciu podłoża.
Korzenie Z węzłów lub międzywęźli wyrasta rzadko lub gęsto wiele korzeni czepnych. Korzenie powietrzne bądź bardzo rzadkie bądź liczne, smukłe, włoskowate lub łuskowate, często drewniejące.
Liście Ulistnienie naprzeciwległe. Rośliny tworzą wiele liści właściwych na kolankowatych wierzchołkowo ogonkach, tworzących długą pochwę. Blaszki liściowe lancetowate lub podłużne, mniej więcej skośne, całobrzegie i perforowane lub pierzastodzielne do pierzastosiecznych, często bardzo duże. Nerwacja pierwszorzędowa pierzasta, zbiegająca do żyłki marginalnej. Użyłkowanie drugorzędowe poprzeczne, mniej więcej równoległo-pierzaste, dalsze siatkowate.
Kwiaty Rośliny tworzą pojedynczy (bardzo rzadko więcej) kwiatostan typu kolbiastego pseudancjum na krótkim pędzie kwiatostanowym. Pochwa kwiatostanu łódkokształtna. Kolba cylindryczna lub stożkowata, zgrubiała, często bardzo gruba, siedząca lub osadzona na krótkiej szypule, krótsza od pochwy. Kwiaty obupłciowe, pozbawione okwiatu, zbudowane z 4 wolnych pręcików i pojedynczej zalążni. Pręciki o podłużno-równowąskich nitkach i krótszych od nich główkach zbudowanych z eliptycznych pylników otwierających się przez podłużną szczelinę. Zalążnia odwrotnie stożkowato-pryzmatyczna, ścięta, 1-komorowa lub 2-komorowa, o nie w pełni zrośniętych przegrodach, wielozalążkowa. Zalążki anatropowe, powstające ze ściennego lub bazalnego łożyska. Szyjka słupka zwykle szersza od zalążni, zakończona szerokim, eliptycznym, podłużnym lub punktowym znamieniem.
Owoce Czerwone lub żółte jagody, zwykle wielonasienne. Nasiona podłużne, o cienkiej, gładkiej, lśniącej i czarnej łupinie. Bielmo obfite.
Gatunki podobne Przedstawiciele rodzaju epipremnum. Różnice obejmują liczbę i położenie zalążków oraz kształt i wielkość nasion.
Genetyka Liczba chromosomów 2n = 60, 120 (42, 54, 56).
Systematyka Pozycja rodzaju według Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG IV z 2016) Należy do plemienia Monstereae, podrodziny Monsteroideae, rodziny obrazkowatych (Araceae), rzędu żabieńcowców (Alismatales) w kladzie jednoliściennych (ang. monocots).
Gatunki Rhaphidophora acuminata Merr. Rhaphidophora africana N.E.Br. Rhaphidophora angustata Schott Rhaphidophora araea P.C.Boyce Rhaphidophora australasica F.M.Bailey Rhaphidophora balgooyi P.C.Boyce Rhaphidophora banosensis P.C.Boyce Rhaphidophora beccarii (Engl.) Engl. Rhaphidophora bonii Engl. & K.Krause Rhaphidophora brevispathacea Engl. & K.Krause Rhaphidophora calophylla Schott Rhaphidophora chevalieri Gagnep. Rhaphidophora conica Engl. Rhaphidophora conocephala Alderw. Rhaphidophora corneri P.C.Boyce Rhaphidophora crassicaulis Engl. & K.Krause Rhaphidophora crassifolia Hook.f. Rhaphidophora cravenschoddeana P.C.Boyce Rhaphidophora cretosa P.C.Boyce Rhaphidophora cryptantha P.C.Boyce & C.M.Allen Rhaphidophora cylindrosperma Engl. & K.Krause Rhaphidophora dahlii Engl. Rhaphidophora decursiva (Roxb.) Schott Rhaphidophora discolor Engl. & K.Krause Rhaphidophora dulongensis H.Li Rhaphidophora elliptica Ridl. Rhaphidophora elliptifolia Merr. Rhaphidophora elmeri Engl. & K.Krause Rhaphidophora falcata Ridl. Rhaphidophora floresensis P.C.Boyce Rhaphidophora foraminifera (Engl.) Engl. Rhaphidophora formosana Engl. Rhaphidophora fortis P.C.Boyce Rhaphidophora geniculata Engl. Rhaphidophora glauca (Wall.) Schott Rhaphidophora gorokensis P.C.Boyce Rhaphidophora guamensis P.C.Boyce Rhaphidophora hayi P.C.Boyce & Bogner Rhaphidophora honkongensis Schott Rhaphidophora hookeri Schott Rhaphidophora intonsa P.C.Boyce Rhaphidophora intrusa P.C.Boyce Rhaphidophora jubata P.C.Boyce Rhaphidophora kokodensis P.C.Boyce Rhaphidophora koordersii Engl. Rhaphidophora korthalsii Schott Rhaphidophora laichauensis Gagnep. Rhaphidophora latevaginata M.Hotta Rhaphidophora lobbii Schott Rhaphidophora luchunensis H.Li Rhaphidophora maingayi Hook.f. Rhaphidophora manipurensis Engl. & K.Krause Rhaphidophora megaphylla H.Li Rhaphidophora megasperma Engl. Rhaphidophora megastigma Engl. Rhaphidophora microspadix K.Krause Rhaphidophora mima P.C.Boyce Rhaphidophora minor Hook.f. Rhaphidophora moluccensis Engl. & K.Krause Rhaphidophora montana (Blume) Schott Rhaphidophora monticola K.Krause Rhaphidophora neoguineensis Engl. Rhaphidophora nicolsonii P.C.Boyce Rhaphidophora okapensis P.C.Boyce & Bogner Rhaphidophora oligosperma Alderw. Rhaphidophora ovoidea A.Chev. Rhaphidophora pachyphylla K.Krause Rhaphidophora parvifolia Alderw. Rhaphidophora peepla (Roxb.) Schott Rhaphidophora peeploides Engl. Rhaphidophora perkinsiae Engl. Rhaphidophora pertusa (Roxb.) Schott Rhaphidophora petrieana A.Hay Rhaphidophora philippinensis Engl. & K.Krause Rhaphidophora pilosa P.C.Boyce Rhaphidophora puberula Engl. Rhaphidophora sabit P.C.Boyce Rhaphidophora sarasinorum Engl. Rhaphidophora schlechteri K.Krause Rhaphidophora schottii Hook.f. Rhaphidophora spathacea Schott Rhaphidophora spuria (Schott) Nicolson Rhaphidophora stenophylla K.Krause Rhaphidophora stolleana Engl. & K.Krause Rhaphidophora sulcata Gagnep. Rhaphidophora sylvestris (Blume) Engl. Rhaphidophora talamauana Alderw. Rhaphidophora tenuis Engl. Rhaphidophora ternatensis Alderw. Rhaphidophora tetrasperma Hook.f. Rhaphidophora teysmanniana Engl. & K.Krause Rhaphidophora todayensis K.Krause Rhaphidophora tonkinensis Engl. & K.Krause Rhaphidophora typha P.C.Boyce Rhaphidophora ustulata P.C.Boyce Rhaphidophora versteegii Engl. & K.Krause Rhaphidophora waria P.C.Boyce
Zagrożenie i ochrona thumb|Rhaphidophora korthalsii Rhaphidophora pusilla została uwzględniona w Czerwonej księdze gatunków zagrożonych jako gatunek narażony na wyginięcie (Vulnerable D2), występujący w dwóch lokalizacjach: na górze Crystal w Gabonie i górze Bakossi w Kamerunie. Zgodnie z World Checklist and Bibliography of Araceae (and Acoraceae) takson ten uznawany jest za synonim Rhaphidophora africana.
Zastosowania Rośliny lecznicze Rhaphidophora pertusa w medycynie tradycyjnej jest stosowana jako remedium na jad węży po ukąszeniach. Badania przeprowadzone w 2010 roku wykazały, że części naziemne roślin tego gatunku wykazują silne działanie przeciwzapalne i przeciwbólowe oraz hamują peroksydację lipidów. Nepalczycy stosują pastę z roślin gatunku R. glauca zewnętrznie na rany. Z suszu liści i łodyg roślin gatunku R. decursiva wydorębiono 6 związków chemicznych o działaniu antymalarycznym.
Rośliny ozdobne W przeszłości do rodzaju rafidofora należała popularna roślina pokojowa Rhaphidophora aurea (pol. rafidofora złota), obecnie zaliczana do rodzaju epipremnum (epipremnum złociste).
Przypisy
Linki zewnętrzne Zdjęcia wybranych gatunków na stronie International Aroid Society (ang.)
Kategoria:Rafidofora