Tuluza (, ; ) – miasto w południowej Francji, stolica regionu Oksytania i departamentu Górna Garonna. Jest czwartym co do wielkości miastem w kraju, po Paryżu, Marsylii i Lyonie. Miasto w granicach administracyjnych gminy liczy 509 200 mieszkańców, natomiast liczy 1 047 829 mieszkańcówComparateur de territoires. Unité urbaine 2020 de Toulouse (00758) – insee.fr..
Historycznie, położona w krainie Langwedocja, na obszarze rozległej Oksytanii. W latach 418–507 była stolicą Królestwa Wizygotów, natomiast w latach 778–1271 była stolicą . Tuluza leży nad rzeką Garonną, 150 km na zachód od Morza Śródziemnego, 230 km na wschód od Oceanu Atlantyckiego, kilkadziesiąt kilometrów na północ od Pirenejów oraz kilkadziesiąt kilometrów na południowy zachód od Masywu Centralnego. Jest dużym węzłem komunikacyjnym z międzynarodowym portem lotniczym, który obsłużył w 2017 roku 9,3 miliona pasażerów, rozbudowaną siecią autostrad i linii kolejowych. Ponadto, w mieście funkcjonują dwie linie metra. Stanowi również ważny ośrodek akademicki. Obok Paryża i Lyonu zaliczana jest do miast o największej liczbie studentów. Stanowi siedzibę trzech siostrzanych uniwersytetów: Uniwersytet Tuluza I - Capitole, Uniwersytet Toulouse II – Le Mirail oraz Uniwersytet Tuluza III - Paul Sabatier. Główny europejski ośrodek przemysłu lotniczego i kosmicznego (Aerospace Valley). Znajduje się tutaj oraz siedziba koncernu lotniczego Airbus. W rankingu dotyczącego jakości życia, Tuluza w 2023 roku uplasowała się na 33. miejscu na świecie, zaraz po Paryżu, 12 miejsc przed Londynem, 51 miejsc przed Warszawą.
Bazylika św. Saturnina w Tuluzie jest wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO pod punktem Szlaki pielgrzymkowe do Santiago de Compostela. Na liście UNESCO znajduje się również Kanał Południowy, kanał wodny łączący Tuluzę z Morzem Śródziemnym. Miasto zostało wybrane przez UNESCO na 2023.
Gospodarka Miasto ma długą historię związaną z lotnictwem. W latach 1888–1890 opracowano pod kierownictwem inż. Clémenta Adera jeden w pierwszych samolotów w historii – . Wraz z wybuchem pierwszej wojny światowej działalność lotnicza została przeniesiona do Tuluzy, ponieważ miasto było uważane za wystarczająco daleko od linii frontuCapitale DE L'AÉRONAUTIQUE ET DU SPATIAL. W fabryce Sud Aviation w Tuluzie w latach '70 XX wieku produkowano naddźwiękowe samoloty pasażerskie Concorde. Dzisiaj Tuluza to główny ośrodek przemysłu lotniczego i kosmicznego Francji oraz Europy (Aerospace Valley), siedziba koncernu lotniczego Airbus oraz szeregu mniejszych przedsiębiorstw lotniczych np. ATR, (awionetki), (drony), (drony), (drony), Mecachrome, , . Jeden z ośrodków Thales Alenia Space oraz . Znajduje się tutaj , jak również jedna z kilku na świecie stacji naziemnych CNES - służących do komunikacji ze pojazdami kosmicznymi i satelitami. Znajduje się tutaj siedziba Globalstar Europe, firmy odpowiedzialnej za obsługę 25 satelitów oraz , operatora satelitów SPOT. W Tuluzie montuje się część europejskich sond kosmicznych np. Jupiter Icy Moon Explorer. Znajduje się tu również (Instytut Badań Astrofizyki i Planetologii), Institut supérieur de l’aéronautique et de l’espace (Wyższy Instytut Aeronautyki i Kosmosu), Institut polytechnique des sciences avancées (Politechniczny Instytut Nauk Zaawansowanych), (Laboratorium Analizy Architektury Systemów) oraz École nationale de l’aviation civile (Państwowa Szkoła Lotnictwa Cywilnego). Obecnie budowany jest cały kompleks lotniczo-kosmiczny o powierzchni 40 hektarów.
Ponadto w mieście rozwinięty jest przemysł elektrotechniczny, elektroniczny, chemiczny, odzieżowy i spożywczy. W mieście i na przedmieściach znajduje się tu m.in. przedsiębiorstwo obróbki aluminium , przedsiębiorstwa komputerowe i , (elektronika dla przemysłu kosmicznego), (pianina), (pirotechnika), , (robotyka rolnicza), (systemy elektryczne dla sektora lotniczego, kosmicznego i obronnego).
W mieście znajduje się niewielka dzielnica biznesowa .
W rankingu dotyczącego jakości życia, Tuluza w 2023 roku uplasowała się na 33. miejscu na świecie, zaraz po Paryżu, 12 miejsc przed Londynem, 51 miejsc przed Warszawą.
Transport
Transport drogowy Miasto jest otoczone przez autostradową (Périphérique de Toulouse), która łączy się z szeregiem autostrad: Autostrada A61 w kierunku wschodnim, do Narbonne i Morza Śródziemnego (w ciągu trasy europejskiej E80) Autostrada A62 w kierunku północno-zachodnim, do Bordeaux (w ciągu tras europejskich E9 oraz E72) w kierunku południowym, w stronę Saint-Girons i Bagnères-de-Luchon w Pirenejach, później zachodnim - do Bayonne, Oceanu Atlantyckiego i granicy z Hiszpanią (w ciągu trasy europejskiej E80) w kierunku wschodnim, do Albi w kierunku zachodnim, do portu lotniczego Tuluza-Blagnac / N124 w kierunku zachodnim, do Saint-Geours-de-Maremne i Oceanu Atlantyckiego
Transport kolejowy Głównym dworcem kolejowym jest Gare de Toulouse-Matabiau. Obsługuje on kolej wysokich prędkości na trasie Tuluza - Bordeaux - Paryż, choć prędkości 300 km /h osiągane są dopiero od Bordeaux. W budowie jest linia dużych prędkości . Funkcjonują tutaj również tanie linie kolejowe do Paryża i system kolei regionalnej .
Innymi stacjami kolejowymi są: Gare de Toulouse-Saint-Agne, Gare de Toulouse-Montaudran, Gare de Route-de-Launaguet, Gare de Toulouse-Lalande-Église, , , , , .
Transport morski W mieście funkcjonują dwa małe rzeczne porty: połączony Kanałem Południowym z Morzem Śródziemnym oraz .
Transport lotniczy Miasto obsługiwane jest przez międzynarodowy port lotniczy Tuluza-Blagnac, który obsłużył w 2017 roku 9,3 miliona pasażerów i obsługuje loty do Polski (Kraków-Balice).
Komunikacja miejska Komunikacja miejska obejmuje autobusy (miejskie oraz częściowo regionalne ), metro w Tuluzie oraz tramwaje w Tuluzie. Operatorem ich jest . Dodatkowo część połączeń regionalnych funkcjonuje jako kolej aglomeracyjna.
W 2007 roku wprowadzono publiczny system wypożyczania rowerów o nazwie V'l'Toulouse.
Działa tutaj również miejska kolej linowa (Téléo).
Geografia Położenie Historycznie, położona w krainie Langwedocja, na obszarze rozległej Oksytanii. Tuluza leży nad rzeką Garonną, 150 km na zachód od Morza Śródziemnego, 230 km na wschód od Oceanu Atlantyckiego, kilkadziesiąt kilometrów na północ od Pirenejów oraz kilkadziesiąt kilometrów na południowy zachód od Masywu Centralnego.
Klimat
Historia W starożytności zostało założone przez Rzymian miasto Tolosa, które później (w V wieku) było stolicą państwa Wizygotów. W 507 roku została zdobyta przez Franków. Od IX wieku była stolicą hrabstwa Tuluza. W 1227 roku powstały statuty regulujące sukiennictwo. W średniowiecznej Tuluzie odbywały się od Wielkiego postu do początków grudnia popularne jarmarki. 7 maja 1463 roku miasto zostało doszczętnie zniszczone w pożarze.
Architektura Tuluza zwana jest różowym miastem (la ville rose) z powodu charakterystycznej lekko różowej cegły widocznej na elewacjach wielu budynków miasta.
Zabytki i atrakcje turystyczne Kościół pielgrzymkowy St-Sernin (budowany od 1080 roku do XII wieku) wybudowany według „reguły kluniackiej”. Ważny przystanek na popularnej w średniowieczu drodze pielgrzymkowej do Santiago de Compostela Katedra Saint-Étienne Kaplica szpitalna Saint-Joseph Klasztor des Jacobins Kościół Notre-Dame du Taur , kapitol , deptak w centrum miasta , deptak w centrum miasta
Kultura thumb|Cité de l’espace, muzeum kosmiczne Aeroscopia, muzeum lotnictwa L’Envol des pionniers, muzeum lotnictwa Cité de l’espace, muzeum kosmiczne Les Abattoirs, muzeum sztuki współczesnej , muzeum sztuk pięknych , muzeum archeologiczne , muzeum archeologiczne (głównie starożytny Egipt i Daleki Wschód) , muzeum historii miasta
Airexpo, pokazy lotnicze , stanowisko archeologiczne (willa rzymska)
Edukacja thumb|ENAC thumb|IPSA Toulouse Uniwersytet w Tuluzie Uniwersytet Tuluza I – Capitole Uniwersytet Tuluza II – Le Mirail Uniwersytet Tuluza III - Paul Sabatier École nationale de l’aviation civile Institut polytechnique des sciences avancées Institut supérieur de l’aéronautique et de l’espace Institut national des sciences appliquées de Toulouse
Toulouse Business School
Sport thumb|Stadium de Toulouse oraz budynek basenu Piscine municipale Alfred-Nakache (po lewej stronie) Kluby sportowe Toulouse FC – klub piłkarski występujący we francuskiej ekstraklasie, jednokrotny zdobywca Puchar Francji Stade Toulousain – klub rugby (rugby union), 23-krotny Mistrz Francji, 6-krotny Mistrz Europy – klub rugby (rugby league), 6-krotny Mistrz Francji Fenix Toulouse Handball – klub piłki ręcznej, jednokrotny zdobywca Puchar Francji Spacer’s de Toulouse – klub siatkarski – klub koszykarski kobiet
Obiekty sportowe Stadium de Toulouse, stadion o pojemności 33 150 widzów , stadion o pojemności 19 000 widzów , hala sportowa o pojemności 4397 widzów , kompleks sportowy wraz z basenami publicznymi , basen publiczny , stadion do wyścigów konnych , pole golfowe
Imprezy sportowe Odbyły się tutaj imprezy sportowe o znaczeniu międzynarodowym, m.in.: Mistrzostwa Europy w Piłce Siatkowej Mężczyzn 1979, 1986, 1990, Mistrzostwa Świata U-19 w Rugby Union Mężczyzn 1991, Mistrzostwa świata U-17 w koszykówce kobiet 2010, Mistrzostwa świata w hokeju in-line 2014, (Mistrzostwa Europy w koszykówce na wózkach) 2012, 2014, 2017, Światowe kwalifikacje do IO 2020 we wspinaczce sportowej, France Women’s Sevens 2022.
Jedna z aren m.in.: Mistrzostw Świata w Piłce Nożnej 1938 oraz Mistrzostw Świata w Piłce Nożnej 1998, Mistrzostw Świata B w Piłce Ręcznej Mężczyzn 1981, Pucharu Świata w Rugby 2007, Mistrzostw Europy w Piłce Nożnej 2016.
Odbywały się tutaj turnieje tenisowe: Grand Prix de Tennis de Toulouse w latach 1982–2000 i 2008, 2009 oraz turniej golfowy w latach 2003–2012.
Przez Tuluzę przebiegała trasa wyścigu kolarskiego Tour de France.
Co roku odbywa się tu maraton z 24 303 uczestnikami.
Miasta partnerskie Atlanta (USA) Bolonia (Włochy) Buenos Aires (Argentyna) Bydgoszcz (Polska) Chongqing (Chiny) Elx (Hiszpania) Kijów (Ukraina) Tel Awiw-Jafa (Izrael)
Ludzie związani z Tuluzą
Zobacz też władcy Tuluzy , centrum wystawiennicze i kongresowe Akademia Igrzysk Kwietnych w Tuluzie
Przypisy
Kategoria:Miejscowości w departamencie Górna Garonna Kategoria:Miasta w regionie Oksytania