mały|Grób prof. Wilhelminy Iwanowskiej na cmentarzu św. Jerzego Wilhelmina Iwanowska (ur. 2 września 1905 w Wilnie, zm. 16 maja 1999 w Toruniu) – polska astronomka, profesor w Instytucie Astronomii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu.
Życiorys Była córką Jana i Konstancji (z domu Wasilewskiej), pochodzących ze zubożałej szlachty kresowej. Miała starszą siostrę – Janinę Jastrzębowską. Maturę zdała w Gimnazjum Sióstr Nazaretanek w Wilnie w 1923. Ukończyła studia na Wydziale Astronomii Uniwersytetu Stefana Batorego (USB) w Wilnie. Od 1 stycznia 1927 pracowała w Obserwatorium Astronomicznym USB kierowanym przez Władysława Dziewulskiego (jeden etat zastępcy asystenta dzieliła z Jerzym Jacyną i Włodzimierzem Zonnem; od następnego roku każde z nich miało swoje zatrudnienie). W 1933 roku obroniła pracę doktorską z astronomii. Staż podoktorski odbyła w Obserwatorium Sztokholmskim w latach 1934/35 pod kierunkiem prof. Bertila Lindblada (finansowanie z Funduszu Kultury Narodowej). W 1937 roku uzyskała habilitację. Była członkiem zarządu Oddziału Wileńskiego Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego.
14 lipca 1945 została przesiedlona wraz z grupą 200 pracowników Uniwersytetu Stefana Batorego do Torunia. 26 sierpnia 1945 Krajowa Rada Narodowa powołała, aktem erekcyjnym, do życia Uniwersytet Mikołaja Kopernika (UMK) w Toruniu. Wilhelmina Iwanowska otrzymała nominację rektorską na profesora nadzwyczajnego UMK w katedrze astrofizyki 8 października 1945, a oficjalną nominację 22 maja 1946. Wykłady astrofizyki rozpoczęła 3 grudnia 1945.
Brała udział w badaniach na temat między innymi ruchu gwiazd w przestrzeni, fotometrii fotograficznej, gwiazd zmiennych, widm gwiazdowych oraz ewolucji galaktyk. Jej największym osiągnięciem było ustalenie nowej skali odległości we Wszechświecie. Była zapraszana na wykłady na europejskich i na amerykańskich uniwersytetach. Od listopada 1948 roku do maja 1949 prof. Iwanowska przebywała na stażu naukowym w USA w kilku tamtejszych obserwatoriach, zrezygnowała jednak z kontynuowania kariery naukowej w Stanach i powróciła do kraju. Została też wiceprezesem Międzynarodowej Unii Astronomicznej (byłą pierwszą kobietą w zarządzie IAU) oraz członkiem korespondentem (od 1956) i członkiem rzeczywistym (od 1976) Polskiej Akademii NaukCzłonkowie PAN: Skorowidz. Była założycielką Toruńskiego Centrum Astronomicznego PAN w Piwnicach k. Torunia. Toruńskim obserwatorium kierowała od grudnia 1952 roku aż do przejścia na emeryturę w październiku 1976. Na jej prośbę, za pośrednictwem prof. Lindblada, prof. Harlow Shapley, dyrektor Obserwatorium Harwardzkiego, zgodził się przekazać na 100 lat 20-cm teleskop Henry'ego Drapera. Przybył on do Piwnic w 1947 roku, a pierwszych obserwacji dokonano w roku 1949. W czasie wykładów w USA pozyskała fundusze na zakup największego polskiego radioteleskopu. W 1962 roku w obserwatorium UMK zainstalowano do dziś największy w Polsce teleskop optyczny o średnicy lustra 90 cm.
W czerwcu 1968 roku weszła w skład Komitetu Honorowego oraz Komitetu Przygotowawczego obchodów 500 rocznicy urodzin Mikołaja Kopernika"Urania", miesięcznik Polskiego Towarzystwa Miłośników Astronomii, nr 3, marzec 1969, str. 84-85.
Profesor Iwanowska wypromowała 19 doktorów, a 8 z nich uzyskało tytuł profesora. Wszystkich wysyłała na staże podoktorskie. Na emeryturę przeszła w 1976 roku.
Nie była zamężna i nie miała dzieci.
Nagrody i wyróżnienia Otrzymała tytuł doktora honoris causa trzech uczelni wyższych: University of Leicester (Wielka Brytania), University of Manitoba w Winnipeg (Kanada), Uniwersytetu Mikołaja Kopernika Toruniu.
Otrzymała honorowe obywatelstwo miasta Winnipeg, a 31 lipca 1997 roku również Torunia.
W 1995 roku, w uznaniu wybitnych osiągnięć naukowych w dziedzinie astronomii, została odznaczona Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia PolskiPostanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 4 maja 1995 r. o nadaniu orderów ().. W tym samym roku zorganizowano sesję naukową z okazji jej dziewięćdziesiątych urodzin.
Upamiętnienie Na cześć Wilhelminy Iwanowskiej nazwano jedną z ulic Torunia w dzielnicy Podgórz i planetoidę (198820) Iwanowska.
W 2018 roku została patronką nowego programu wyjazdowego dla doktorantów, organizowanego przez Narodową Agencję Wymiany Akademickiej. Dla uhonorowania jej zasług miasto Toruń ogłosiło ją patronką 2025 roku.
Jest patronką toruńskiego tramwaju Pesa Swing o numerze 308.
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne Film
Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie Kategoria:Polscy astronomowie XX wieku Kategoria:Członkowie rzeczywiści PAN Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Doktorzy honoris causa Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu Kategoria:Honorowi obywatele Torunia Kategoria:Pochowani na Cmentarzu św. Jerzego w Toruniu Kategoria:Urodzeni w 1905 Kategoria:Zmarli w 1999 Kategoria:Osoby upamiętnione nazwami planetoid Kategoria:Stypendyści Funduszu Kultury Narodowej