Grójec – miasto w Polsce położone w województwie mazowieckim, siedziba powiatu grójeckiego i gminy miejsko-wiejskiej Grójec. Leży 45 km na południe od Warszawy, na pograniczu Wysoczyzny Rawskiej i Równiny Warszawskiej. Przez miasto przepływa Molnica, będąca dopływem rzeki Kraski.
Według danych GUS z 31 grudnia 2019 r. Grójec liczył 16 758 mieszkańców.
Historia Grójec był miastem królewskim Korony Królestwa Polskiego. Początkowo jego nazwa brzmiała Grodziec. Grodziec położony był w drugiej połowie XVI wieku w powiecie grójeckim ziemi czerskiej województwa mazowieckiego. Do 1954 roku Grójec był siedzibą wiejskiej gminy Kobylin. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa radomskiego, a przed 1975 do województwa warszawskiego.
Pierwsze ślady osadnictwa datowane są na VII w. p.n.e. W XI-XII wieku Grójec był grodem kasztelańskim. Tytuł przeniesiono około 1250 do Czerska. W latach 1124–1250 Grójec był siedzibą archidiakonatu diecezji poznańskiej, przeniesionego następnie do Czerska. Prawa miejskie Grójec otrzymał w 1419 r. z nadania księcia mazowieckiego Janusza I Starszego. Miasto uzyskało w 1526 r. statut miasta powiatowego. Miasto było zniszczone w 1656 r. podczas potopu szwedzkiego. W latach 1808–1815 Grójec wchodził w skład Księstwa Warszawskiego. W dniach 22–25 I 1863 r. doszło do pierwszych wystąpień powstańczych. W 1863 r. na terenie gminy miały miejsce walki z wojskami rosyjskimi. W trakcie operacji Warszawsko-Iwangorodzkiej podczas pierwszej wojny światowej odbywały się walki pomiędzy wojskami rosyjskimi a niemieckimi na terenie gminy. W okresie międzywojennym na 10500 mieszkańców Grójca 5200 stanowiła ludność żydowska. Na początku 1939 roku, według ankiety zarządów miejskich, której wyniki zawarto Roczniku politycznym i gospodarczym 1939, w Grójcu znajdowało się 12 zakładów przemysłowych zatrudniających 71 robotników. Grójec w czasie II wojny światowej: we wrześniu 1939 stacjonowały tu 211. i 212. eskadra bombowa. 6 września 1939 – nalot Luftwaffe („w wyniku nalotów uległy zniszczeniu domy mieszkalne, młyn, oraz częściowo kościół, na który spadła jedna bomba, a obok dwie następne”). 8 września 1939 – wkroczenie Niemców do Grójca, kwaterą niemieckiego starosty miasta Wernera Zimmermanna zostaje pałacyk w Kobylinie. jesień 1940 – utworzenie getta dla ludności żydowskiej z Grójca oraz innych miejscowości (ok. 6 tys. osób). luty 1941 – wywiezienie Żydów z grójeckiego getta do getta warszawskiego. 9 września 1942 – powieszenie na rynku 4 działaczy PPR w odwet za akcje sabotażowe Gwardii Ludowej (po wojnie na miejscu stracenia postawiono pomnik ku czci pomordowanych). 26 marca 1944 – odbicie więźniów z siedziby gestapo. 15 stycznia 1945 – zajęcie Grójca przez Armię Czerwoną (w obecnym budynku PSP nr 1 w Grójcu zostaje założony szpital polowy).
Demografia
Piramida wieku mieszkańców Grójca w 2014 roku.
690x480px|class=skin-invert-image
Gospodarka Sadownictwo
Okolice Grójca są najważniejszym polskim regionem uprawy i przetwórstwa jabłek.
W regionie znajdują się duże firmy dystrybuujące środki ochrony roślin, firmy przetwórcze (produkujące koncentrat jabłkowy), sklepy zaopatrzenia ogrodniczego.
Tradycja upraw jabłoni sięga XVI w. Długa historia upraw tego owocu w regionie spowodowała wykształcenie się naturalnej marki „jabłka grójeckie”, której istnienie potwierdzają liczne zapisy duchownych i naukowców. Uprawę jabłoni promowała już królowa Bona. Rolę w rozwoju sadownictwa grójeckiego odegrali duchowni, którzy wprowadzali wysoką kulturę upraw sadowniczych. W XIX w. pojawili się pierwsi doradcy sadowniczy. Szczególnie dla rozwoju sadownictwa w regionie grójeckim zasłużył się Tadeusz Morawski, który w swoim majątku w Małej Wsi rozpoczął intensywną uprawę jabłoni, które eksportował do Niemiec.
Od 28 kwietnia 2008 jabłka grójeckie są oficjalnie produktem tradycyjnym, a 27 listopada 2010 uzyskały rejestrację jako chronione oznaczenie geograficzne – produkt regionalny.
Bardzo szybko rozwija się także przetwórstwo tych owoców, które od prostej produkcji koncentratu do soku jabłkowego, przekształca się w kierunku produkcji soków mętnych i cydru.
Inne gałęzie gospodarki thumb|W latach 1993–2001 w Zakładzie Tapicerki Samochodowej produkowano nadwozia Polonezów Ambulansów W Grójcu mają swoje fabryki i siedziby międzynarodowe koncerny: Faurecia Automotive Polska S.A. Peter Renz Ltd. Cukiernicza Spółdzielnia Inwalidów „Jedność”
Stopa bezrobocia w powiecie grójeckim w czerwcu 2007 wynosiła 6,9%, we wrześniu 2012 8,0%, a w styczniu 2017 3,6%.
Infrastruktura Ochrona zdrowia Na terenie miasta i gminy Grójec prowadzą działalność medyczną następujące podmioty opieki medycznej: Powiatowe Centrum Medyczne Sp. z o.o. w Grójcu, w którym mieści się m.in. SOR z poradniami specjalistycznymi. Niepubliczne punkty opieki zdrowotnej o różnym charakterze.
Transport mały|Budynek dworca Grójeckiej Kolei Dojazdowej mały|Publiczna Szkoła Podstawowa nr 3 im. ks. Piotra Skargi
W Grójcu krzyżują się S7 i DK50 stanowiące zachodnią obwodnicę miasta (oddaną do użytku w 1980 roku) oraz droga krajowa nr 50, stanowiąca część tranzytowej obwodnicy Warszawy, tutaj również mają swój początek drogi wojewódzkie – 722 do Piaseczna i 728 do Jędrzejowa. Grójecki PKS Sp. z o.o. obsługuje sieć podmiejską Grójca i trasy do Warszawy, Białobrzegów, Radomia, Góry Kalwarii, Warki, Białej Rawskiej, Nowego Miasta nad Pilicą, Mszczonowa i innych.
Architektura Zabytki
Ratusz w Grójcu – wybudowany w 1821 roku według projektu Hilarego Szpilowskiego w stylu klasycystycznym. Został wpisany do rejestru zabytków 23 marca 1962 roku oraz 12 lutego 1982. Znajduje się przy Rynku (Plac Wolności). Obecnie siedziba Urzędu Stanu Cywilnego. Kościół św. Mikołaja Biskupa – wybudowany w stylu późnogotyckim w latach 1520-30. Obok drewniana dzwonnica z roku 1889. Wewnątrz - datowana na rok 1482 chrzcielnica, w której ochrzczono ks. Piotra Skargę, na terenie przykościelnym znajduje się również jego pomnik. Pomnik ks. Piotra Skargi przy kościele św. Mikołaja Biskupa z 1996 r. Budynek Poczty Polskiej w stylu klasycystycznym, dawny zajazd dla dyliżansów. Budynek dawnego szpitala im. ks. Piotra Skargi – pierwszy murowany szpital w Grójcu, wybudowany w latach 1855–1857. Już pod koniec XIX w. przestał wystarczać potrzebom chorych i pracowników. Pełnił funkcje mieszkalne dla pracowników szpitala, przytułku dla bezdomnych, a po 1965 roku, szpitalne. Jatki miejskie Budynek Szkoły Podstawowej nr 3 im. ks. Piotra Skargi – budowla klasycystyczna. Dawniej carskie koszary wojskowe, miejsce walk w okresie powstania styczniowego 1863 roku. Budynek Starostwa Powiatowego Zespół dworca Grójeckiej Kolei Dojazdowej, obejmujący m.in. dworzec i wieżę ciśnień Cmentarz Stary (rzymskokatolicki) Cmentarz ewangelicki Cmentarz żydowski
Oświata i nauka W Grójcu znajdują się: 4 przedszkola publiczne i 2 niepubliczne, 3 szkoły podstawowe oraz 3 szkoły podstawowe z oddziałami przedszkolnymi na terenie wiejskim 2 szkoły ponadpodstawowe (LO i ZS), 1 szkoła specjalna
Religia mały|Kościół Miłosierdzia Bożego Kościół rzymskokatolicki parafia św. Mikołaja Biskupa parafia Miłosierdzia Bożego Kościół greckokatolicki: placówka duszpasterska w Grójcu Świadkowie Jehowy: zbór Grójec (w tym grupa ukraińskojęzyczna), Sala Królestwa.
Współpraca zagraniczna Grójec współpracuje z trzema miastami partnerskimi: Canosa di Puglia (Włochy) Strumica (Macedonia) Nowa Wieś Spiska (Słowacja)
thumb|Pomnik „Gloria Victis”
Urodzeni w Grójcu Piotr Skarga herbu Pawęza, SJ, inna forma nazwiska: Piotr Powęski, mylnie: Pawęski (1536-1612) – jezuita, teolog, pisarz i kaznodzieja, czołowy polski przedstawiciel kontrreformacji, kaznodzieja nadworny Zygmunta III Wazy, rektor Kolegium Jezuitów w Wilnie, pierwszy rektor Uniwersytetu Wileńskiego. Sługa Boży, proboszcz kapituły katedralnej lwowskiej w 1564 roku, kanclerz kapituły katedralnej lwowskiej. Autor Żywotów świętych i Kazań sejmowych. Jechiel Danziger (1828-1894) – rabin, pierwszy cadyk chasydzkiej dynastii Aleksander. Jan Bojankowski (1832-1870) – pierwszy (od 1864) architekt miejski Łodzi. Tadeusz Olszewski 1898-1944 - ostatni przedwojenny burmistrz Grójca, Honorowy Obywatel Miasta. Czesław Olszewski (1894-1969) – fotograf, dokumentalista. Współzałożyciel Syndykatu Fotoreporterów Rzeczypospolitej Polskiej. Jan Jagmin-Sadowski (1895-1977) – generał brygady Wojska Polskiego. Łukasz Kralczyński (1896-1940) – kapitan intendent Wojska Polskiego, kawaler Orderu Virtuti Militari, ofiara zbrodni katyńskiej. Leonard Pękalski (1896-1944) – malarz, ilustrator. Henryk Jasiorowski (1926-2017) – przedstawiciel nauk rolniczych, zootechnik, specjalizujący się w genetyce, hodowli i produkcji zwierzęcej na świecie, w latach 1975–81 rektor Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie. Zygmunt Olesiewicz (1929-1993) – koszykarz, trener i działacz. Edyta Wojtczak (1936) – w latach 1957–1996 spikerka Telewizji Polskiej; laureatka „Superwiktora”. Maria Wiłun (1943) – kostiumograf. Absolwentka Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie. Nominowana do Polskiej Nagrody Filmowej Orzeł w 2001 za kostiumy do filmu Syzyfowe prace. Waldemar Rebinin (1944-1970) – pracownik Wojewódzkiej Kolumny Transportu Sanitarnego w Gdańsku, zastrzelony w czasie wydarzeń grudniowych 1970. Anna Karbowiak (1950) – wioślarka, medalistka mistrzostw Europy, olimpijka z Montrealu 1976. Leszek Suski (1957) – strażak, generał brygadier w stanie spoczynku, I zastępca komendanta głównego Państwowej Straży Pożarnej w latach 2005–2007, komendant główny Państwowej Straży Pożarnej i szef Obrony Cywilnej Kraju w latach 2015–2019. Marek Suski (1958) – polityk, poseł na Sejm IV, V, VI, VII, VIII, IX i X kadencji, w latach 2017–2019 szef Gabinetu Politycznego Prezesa Rady Ministrów. Magdalena Gnatowska (1968) – aktorka teatralna, filmowa i dubbingowa. Reżyser dubbingu, współpracująca ze Studiem Sonica. Tomasz Borowski (1970) – bokser, olimpijczyk z Atlanty 1996. Mariusz Klimek (1974) – wokalista popowo-jazzowy, śpiewak, kompozytor i nauczyciel akademicki. Andrzej Stankiewicz (1974) – dziennikarz, publicysta, zastępca redaktora naczelnego Onetu. Monika Zawadzka (1977) – artystka wizualna. Realizuje instalacje przestrzenne, rzeźby, wideo oraz teksty. Absolwentka Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie. Justyna Kozdryk (1980) – sztangistka, medalistka igrzysk paraolimpijskich, mistrzostw świata i Europy.
Sebastian Przyrowski (1981) – piłkarz grający na pozycji bramkarza, reprezentant Polski, wychowanek Pilicy Białobrzegi. Bartłomiej Niedziela (1985) – piłkarz występujący na pozycji pomocnika.
Burmistrzowie Grójca Andrzej Osiński (1990-1992) Witold Rak (1992-1993) Jacek Stolarski (1993-1998) Piotr Papaj (1998-2002) Jacek Stolarski (2002-2018) Dariusz Gwiazda (2018 - obecnie)
Zobacz też Obwód Grójec Armii Krajowej Mazowsze Grójec Grójec (krater marsjański)
Przypisy Adolf Pawiński, Mazowsze, Warszawa 1895, s. 37.
Mazowsze w drugiej połowie XVI wieku ; Cz.1, Mapa, plany, Warszawa 1973, k. 4.
Rada Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939–1945. Sport i Turystyka 1988, , s. 605.
Bibliografia Gród, w: Encyklopedia staropolska, t. 2, oprac. A. Brückner, K. Estreicher, Warszawa 1990, s. 215-217. Grójec, w: Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. II, red. F. Sulimierski, B. Chlebowski, W. Walewski, Warszawa 1986, s. 845. Kąkol R., Kacewicz E., Polskie miasta i miasteczka: niezwykły przewodnik po największych, najmniejszych, najstarszych, najmłodszych, najciekawszych, najdziwniejszych miastach i miasteczkach, Warszawa 2010. () Kępka A., Dzieje Grójca do 1945 roku, Grójec 2006. () Laskowski W. S., Grójec: w 500-letnią rocznicę wyniesienia do godności miasta, red. Z. Szeląg, Grójec 2004. ()