Transport w Polsce – system transportu działający na terenie Polski.thumb|upright=1.7|Stan realizacji sieci autostrad i dróg ekspresowych. thumb|upright=1.7|Docelowy układ dróg w Polsce

Historia transportu w Polsce

Transport lądowy Transport lądowy (drogowy, kolejowy, wodny śródlądowy) jest podstawą zintegrowanego systemu transportowego w Polsce, zaspokajającą w ponad 99% potrzeby wewnątrzkrajowego transportu ładunków i osób. Jest on także głównym narzędziem (w ponad 80%) przestrzennej integracji polskiej gospodarki z rynkiem Unii Europejskiej.

Transport drogowy thumb|upright|Dozwolone prędkości na polskich drogach

Transport drogowy odgrywa w Polsce duże znaczenie, ponieważ ponad 85% ładunków przewożonych jest ciężarówkami. Oprócz tego przez Polskę porusza się wiele pojazdów w ruchu tranzytowym między Europą Zachodnią i Południową oraz krajami wschodniej części kontynentu – Estonią, Białorusią, Litwą, Łotwą, Rosją, Ukrainą, Kazachstanem, Azerbejdżanem, Kirgistanem i innymi państwami.

Na koniec 2005 w Polsce zarejestrowanych było 16 mln pojazdów samochodowych, w tym 12 mln samochodów osobowych. W ostatnich latach istnieje coraz większy import używanych samochodów z Europy Zachodniej, co powoduje spadek sprzedaży samochodów nowych (z 632 tys. w 1999 do 235 tys. w 2005) oraz podniesienie wieku samochodów jeżdżących po polskich drogach. 80% transportu po polskich drogach realizowane jest za pomocą samochodów mających ponad 5 lat.

W 2009 uprawnienia do wykonywania krajowych przewozów rzeczy posiadało ok. 62,2 tys. podmiotów, a w 2010 61,2 tys. przedsiębiorców posiadających 181,2 tys. pojazdów ciężarowych. Ponadto 44,1 tys. podmiotów ze 118 tys. pojazdów wykonywało w 2010 przewozy na potrzeby własne. W 2009 przewozy międzynarodowe wykonywało 23865 przedsiębiorstw transportowych i spedycyjnych z siedzibą w Polsce, które dysponowały 128663 pojazdami, a w 2010 liczby te wzrosły do 24895 i 137502. W 2009 międzynarodowy przewóz rzeczy na potrzeby własne wykonywało 6920 przedsiębiorców z 15454 pojazdami, a w 2010 odpowiednio 7196 i 15772. Ogółem polscy przewoźnicy w 2010 dysponowali 137502 pojazdami, w tym 61843 spełniających klasę czystości spalin Euro3, 26229 Euro2, 25223 Euro4 i 16401 Euro5.

Do 2006 było w Polsce 381 tys. km dróg, w tym 253 tys. km dróg o nawierzchni twardej i 127 tys. km o nawierzchni gruntowej. W grudniu 2011 oddanych do użytku było blisko 1100 km autostrad, 476,9 km dróg ekspresowych dwujezdniowych oraz 325,6 km dróg ekspresowych jednojezdniowych. W sierpniu 2014 autostrady liczyły 1520,65 km; natomiast drogi ekspresowe prawie 1400 km.

Według raportu NIK 161/2005 z kontroli funkcjonowania transportu drogowego i kolejowego w latach 1990–2004().: 8% polskich dróg krajowych spełnia wymogi UE dotyczące standardów naciskowych (115 kN/oś), 16,1% dróg posiada pęknięcia nawierzchni, 15,8% dróg posiada nierówną nawierzchnię, 36,8% dróg posiada koleiny, 21,5% dróg ma złe właściwości przeciwpoślizgowe, Na 100 wypadków w Polsce przypada 11 zabitych (dla porównania w UE na 100 wypadków jest 3 zabitych).

+ Zmiany w sieci dróg publicznych i w ich obciążeniu Wyszczególnienie 1990 1995 2000 2005 2010 2015 2020 2021 2022 2023 2024 2025 Drogi publiczne o twardej nawierzchni (w tys. km): 218,4 237,1 249,8 253,7 273,7 290,9 313,5 315,5 317,5 319,9 318,4 — Autostrady (w km): 212 246 358 552 857 1559 1712 1760,5 1801,8 1850,9 1888,3 1894 Drogi ekspresowe (w km): — — — — — — 2548,5 2794,9 3070,2 3243,8 3314,6 3571 Liczba zarejestrowanych samochodów (tys. szt.): 9041 11 186 14 106 16 816 23 037 27 409 25 114 25 870 26 500 27 200 22 900 — Liczba zarejestrowanych samochodów ciężarowych (tys. szt.): 1045 1354 1879 2305 2982 3428 3999 4140 4250 4372 3540 —

thumb|upright=1.7|Dzienny ruch tirów w 2015 Istotne drogi prowadzą: z Jakuszyc na granicy polsko-czeskiej przez Zieloną Górę, Gorzów Wielkopolski i Szczecin na przeprawę promową ze Świnoujścia do Ystad w Szwecji (E65 – droga nr 3); od granicy polsko-niemieckiej w Świecku przez Poznań i Warszawę do granicy z Białorusią w Terespolu i dalej do Mińska i Moskwy (E30 – droga nr 2); od granicy polsko-niemieckiej w Zgorzelcu przez Wrocław, Opole, Gliwice, Katowice, Kraków, Tarnów, Rzeszów i Jarosław do granicy z Ukrainą w Korczowej i dalej do Kijowa (E40 – droga nr 4).

Ponadto na terenie Polski budowane są odcinki następujących dróg europejskich: trasa E75 od granicy polsko-czeskiej w Cieszynie przez Bielsko-Białą, Katowice, Toruń i Łódź na przeprawę promową z Gdańska do Helsinek, czyli budowana autostrada A1 oraz E67 (droga nr 8) przebiegająca przez całą Polskę – od granicy z Litwą w Budzisku do granicy czeskiej w Kudowie-Zdroju. Ta 790-kilometrowa (polski odcinek) trasa ma się stać częścią tzw. arterii Via Baltica łączącej Finlandię, Estonię, Łotwę i Litwę z Europą Południową i Zachodnią.

Transport autobusowy Przewozy osób transportem drogowym (bez przewozów komunikacją indywidualną) w roku 2015 wynosiły 416,8 mln pasażerów, natomiast praca przewozowa liczyła 21 570 mln pasażerokilometrów. Liczba podróżujących autobusami zmniejszyła się w stosunku do roku 2005 42,7% (728,0 mln osób), a w stosunku do roku 2014 o 3,4% (431,5 mln osób)Obwieszczenie Ministra Infrastruktury z dnia 28 marca 2018 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej w sprawie planu zrównoważonego rozwoju publicznego transportu zbiorowego w zakresie sieci komunikacyjnej w międzywojewódzkich i międzynarodowych przewozach pasażerskich w transporcie kolejowym (), s. 44. Rozporządzenie to zostało zastąpione przez rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 4 grudnia 2020 r. w sprawie planu zrównoważonego rozwoju publicznego transportu zbiorowego w międzywojewódzkich i międzynarodowych przewozach pasażerskich oraz w wojewódzkich przewozach pasażerskich w transporcie kolejowym ()..

Porównując wielkość pracy przewozowej w roku 2005 (29 314,1 mln paskm), w roku 2015 była ona na poziomie 73,6%, zaś w stosunku do roku 2014 wzrosła o 0,6%.

Transport kolejowy thumb|upright=1.8|Sieć kolejowa w Polsce

Zarządcą większości linii kolejowych jest należące do państwowych Polskich Kolei Państwowych przedsiębiorstwo PKP Polskie Linie Kolejowe, a głównymi przewoźnikami pasażerskimi wchodzące również w skład Grupy PKP – PKP Intercity oraz należące do samorządów województw Polregio. Istotnym uzupełnieniem ruchu aglomeracyjnego jest sieć szybkiej kolei miejskiej (SKM) w większych miastach m.in.: Szybka Kolej Miejska w Warszawie, Warszawska Kolej Dojazdowa, PKP Szybka Kolej Miejska w Trójmieście oraz Szybka Kolej Regionalna. Według stanu na dzień 31 grudnia 2009 długość czynnych linii kolejowych należących do systemu transportu kolejowego na terenie Polski, wynosiła 19 336 km, w tym 11 830,6 km zelektryfikowanych. W 2012 czas najszybszych połączeń kolejowych, między dużymi polskimi miastami wynosił: Wrocław – Poznań (2:30), Poznań – Gdańsk (3:30), Gdańsk – Warszawa (5:00), Warszawa – Wrocław (5:00).

Infrastruktura kolejowa

Zdecydowana większość infrastruktury kolejowej w Polsce znajduje się pod zarządem PLK S.A. Za dostęp do niej pobierane są od poszczególnych przewoźników opłaty.

Łączna długość linii kolejowych wynosi 20 665 km.

Dworce kolejowe są zarządzane przez spółki celowe i zostały sklasyfikowane w czterostopniowej skali, uzależnionej m.in. od: posiadania monitoringu, przystosowania dla osób niepełnosprawnych, funkcjonowania czynnych toalet i kas biletowych.

Istotne linie kolejowe z punktu widzenia ruchu międzynarodowego to m.in.: E30: granica z Niemcami – Legnica – Wrocław – Katowice – Kraków – granica z Ukrainą; E20: granica z Niemcami – Poznań – Warszawa – granica z Białorusią; E65: granica z Czechami – Katowice – Warszawa – Gdynia.

Przewoźnicy kolejowi

Największym przedsiębiorstwem kolejowym w Polsce jest grupa PKP S.A., w skład której wchodzi wiele spółek m.in.: PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. – odpowiedzialna za zarządzanie infrastrukturą, PKP Cargo S.A. – odpowiedzialna za przewozy towarowe, PKP Intercity Sp. z o.o. – obsługująca połączenia „kwalifikowane”, tj. pociągi EC, IC, EIP oraz pasażerskie przewozy międzyregionalne dotowane z budżetu państwa (TLKDo 1 grudnia 2008 międzywojewódzkie pociągi pospieszne obsługiwane były przez PKP Przewozy Regionalne.).

Z grupy PKP S.A. wydzielono i przekazano samorządom województw spółkę Przewozy Regionalne Sp. z o.o., obsługującą głównie pasażerski ruch regionalny i w mniejszym stopniu ruch międzyregionalny. Przewozy Regionalne są aktualnie największym przewoźnikiem pasażerskim w kraju.

W województwie mazowieckim pasażerski ruch regionalny realizują Koleje Mazowieckie, Warszawska Kolej Dojazdowa i warszawska Szybka Kolej Miejska. W odróżnieniu od spółek grupy PKP, są one własnością samorządów.

W Trójmieście i Warszawie istnieją koleje aglomeracyjne poruszające się po torach PLK (SKM).

Na Śląsku obsługę linii przejęły Koleje Śląskie.

Istnieje także wielu przewoźników nie powiązanych z grupą PKP (w tym wielu prywatnych), obsługujących głównie transport towarowy. Kilku przewoźników posiada także licencję na przewóz osób.

Tabor kolejowy

Transport wodny śródlądowy

Żegluga śródlądowa jest w Polsce stosunkowo dobrze rozwinięta. Korzystne warunki przyrodnicze i dostęp do wielu zbiorników wodnych (Morze Bałtyckie, żeglowne rzeki; Wisła, Odra, Warta i Noteć, Zalew Szczeciński, Zalew Wiślany i inne) umożliwiają dalszy rozwój żeglugi i żeglarstwa.

Długość polskich śródlądowych dróg wodnych w 2010 r. wynosiła 3660 km. Faktycznie eksploatowanych było około 91% całkowitej ich długości (3347 km), a stopień eksploatacji był różny w zależności od klasy żeglowności. Sieć ta jest niejednorodna i nie tworzy jednolitego systemu komunikacyjnego, stanowiąc zbiór odrębnych i różnych jakościowo szlaków żeglugowych. Śródlądowe drogi wodne o znaczeniu międzynarodowym (parametry klasy IV i V) stanowiły zaledwie 5,5% długości wszystkich szlaków wodnych. Udział żeglugi śródlądowej w całkowitej wielkości pracy przewozowej ładunków w 2010 r. wynosił 0,3%. Najsprawniejszym wodnym ciągiem komunikacyjnym w Polsce jest Odrzańska Droga Wodna (wraz z kanałami Gliwickim i Kędzierzyńskim).

Porty śródlądowe Najważniejszymi eksploatowanymi portami śródlądowymi na terenie Polski w 2010 r. były: na Odrze i kanale Gliwickim: Gliwice, Kędzierzyn-Koźle, Wrocław, Głogów; na drodze wodnej Wisła-Odra: Kostrzyn, Krzyż, Ujście, Czarnkowo i Bydgoszcz; na Wiśle: Chełmno, Grudziądz, Toruń i Tczew; na Warcie: Poznań; na Nogacie: Malbork.

Transport lotniczy thumb|upright=1.6|Porty lotnicze w Polsce i liczba pasażerów odprawionych w 2016 Cywilny transport lotniczy w Polsce zapoczątkowany został w 1919 r. pierwszym przelotem z pasażerami na trasie z Poznania do Warszawy. W 1923 r. uruchomiono regularne linie lotnicze z Warszawy do Gdańska i Lwowa, a w 1929 r. powstało przedsiębiorstwo Polskie Linie Lotnicze LOT.

Liczba pasażerów na polskich lotniskach w 2015 r. wyniosła 7 287 565 osób, natomiast w ruchu krajowym: 1 196 457 osób, co stanowiło 16,4%. W stosunku do roku 2014 nastąpił spadek liczby podróżnych, w ruchu krajowym o 6,6%, natomiast w ruchu międzynarodowym o 6,4%.

Linie lotnicze

Polskie linie lotnicze to: PLL LOT i Enter Air. Na polskich lotniskach lądują również samoloty linii zagranicznych, m.in.: Aer Lingus, Aerofłot, Aerosvit, Air France, Alitalia, Austrian Airlines, Belavia, Blue1, British Airways, Brussels Airlines, Czech Airlines, easyJet, El Al, Finnair, Germanwings, Jet2.com, KLM, Lufthansa, Norwegian, Ryanair, Scandinavian Airlines System, Swiss International Air Lines, Turkish Airlines, Wizz Air i szereg mniejszych.

Polskie linie lotnicze posiadają samoloty: Airbus Airbus A319, Airbus A320, Saab 340, ATR (42 i 72), Embraer (145, 195 170, 175) oraz Boeing (737, 767, oraz PLL LOT operuje Dreamlinera) na zasadzie leasing, zresztą, jak większość o ile nie całość pozostałej floty (stan na 2014).

Lotniska