Pierwsza Kompania Kadrowa – pododdział piechoty utworzony 3 sierpnia 1914 w Krakowie przez Józefa Piłsudskiego z połączenia członków „Strzelca” i Polskich Drużyn Strzeleckich jako zalążek Wojska Polskiego.

Historia kompanii 28 lipca 1914 roku Austro-Węgry wypowiedziały wojnę Serbii, 1 sierpnia Niemcy Rosji, 3 sierpnia Niemcy Francji, 6 sierpnia Austro-Węgry Rosji. Rozpoczęła się I wojna światowa.

29 i 30 lipca Józef Piłsudski zarządził częściową mobilizację i koncentrację strzelców. Dzień później podporządkował sobie Polskie Drużyny Strzeleckie, a 2 sierpnia za zgodą władz austriackich rozpoczął mobilizację i koncentrację wszystkich drużyn z Galicji. Tego samego dnia dowódcą kompanii wyznaczył Tadeusza Kasprzyckiego „Zbigniewa”.

3 sierpnia około godz. 18.00 w Oleandrach z członków ZS i PDS sformowano 1 Kompanię Kadrową. Stworzono ją z wydzielonej większej grupy strzelców, podczas gdy mniejsza grupa z nich miała stanowić kadrę dalszych kompanii. 4 i 5 sierpnia kontynuowano organizację i szkolenie kompanii. W skład kompanii wchodziły cztery plutony, a każdy z nich złożony był z czterech dziesięcioosobowych sekcji. Żołnierze 1 kompanii otrzymali drelichowe mundury, ekwipunek oraz broń (Mannlichery). Czasowo komendę nad 1 kompanią objął Tadeusz Kasprzycki ps. „Zbigniew” (najmłodszy oficer ZS, komendant obwodu w Genewie). Kompania wymaszerowała 6 sierpnia o godzinie 2:42 w stronę Miechowa, w Michałowicach obalając rosyjskie słupy graniczne.

Udział mieszkańców Krakowa w przygotowaniu tego zrywu niepodległościowego był tak decydujący, że zasadnym jest mówienie o tym powstaniu jako krakowskim. 12 sierpnia 1914 pierwsza kompania, razem z kompaniami, które wyruszyły z Krakowa tuż po niej, tj. drugą Stanisława Tessaro ps. „Zosik” i trzecią Wacława Wieczorkiewicza ps. „Scaevola”, zajęła Kielce. Następnie, po bezskutecznej próbie przebicia się do Warszawy w celu wywołania powstania, Pierwsza Kadrowa powróciła do Krakowa, stając się zalążkiem Legionów Polskich.

Według różnych źródeł stan kompanii wynosił 145–168 żołnierzyAdam Judym-Englert, Pierwsza Kompania Kadrowa w: 6 Sierpień 1914-1934, s. 13 podał, że skład etatowy kompanii, ustalony przez szef sztabu Komendy Głównej, Kazimierza Sosnkowskiego wynosił wraz z patrolem sanitarnym i oficerami 164 ludzi.. Do składu 1 kompanii kadrowej należy zaliczyć członków tzw. „siódemki” – patrolu Władysława Prażmowskiego „Beliny”, który w nocy z 1 na 2 sierpnia 1914 roku, jako pierwszy oddział Wojska Polskiego przekroczył granicę zaboru austriackiego z zaborem rosyjskim w Kocmyrzowie i 3 sierpnia wieczorem powrócił do Krakowa, a 6 sierpnia wyruszył wraz z kompanią do Miechowa.

8 sierpnia 1914 w Miechowie nastąpiły pierwsze zmiany personalne. Dotychczasowy dowódca kompanii, Tadeusz Kasprzycki „Zbigniew” odszedł do Komendy Głównej, a jego miejsce zajął Kazimierz Jan Piątek „Herwin”. Dowództwo 1 plutonu objął Modest Słoniowski „Słoń”, oficer PDS, odznaczony „Parasolem”. Tego samego dnia do kompanii przyjęto pierwszych ośmiu ochotników tzw. patrol skautówAdam Judym-Englert, Pierwsza Kompania Kadrowa w: 6 Sierpień 1914-1934, s. 14..

16 sierpnia 1914 1KK przebywała w Rykoszynie. 18 sierpnia 1914 dokonano reorganizacji zgrupowania, tworząc bataliony o numeracji I-V; dotychczasowe kompanie kadrowe 1-4 zostały włączone do batalionu IV, nad którym dowództwo objął Tadeusz Furgalski ps. „Wyrwa” (był to zalążek 1 pułku piechoty Legionów Polskich).

12 sierpnia 1919 roku w Warszawie, z rozkazu Naczelnego Wodza, zarządzona została zbiórka „kadrowców”. Prawo udziału w zbiórce przysługiwało tylko „tym oficerom, podoficerom i żołnierzom, którzy byli w składzie kompanii kadrowej w linii w dniu 6 sierpnia 1914 roku. Nikomu innemu prawo do wzięcia udziału w niej nie przysługuje pod żadnym pozorem”. „Kadrowcy” po przybyciu do Warszawy mieli się meldować u porucznika Stefana Pomarańskiego w Redakcji „Wiarusa” w Zamku KrólewskimDziennik Rozkazów Wojskowych Nr 83 z 6 sierpnia 1919 roku, poz. 2951..

Obsada personalna kompanii

Dowództwo thumb|Pułkownik Józef Piłsudski ze swoim sztabem przed Pałacem Gubernialnym w Kielcach w 1914 Tadeusz Kasprzycki „Zbigniew” – dowódca kompanii Aleksander Litwinowicz „Grubszy” „Władysław” – intendent Michał Wieruszewski „Zagończyk” – szef kompanii Eustachy Jan Karol Dąbrowiecki „Eustachy Wirski” – pomocnik szefa kompanii Franciszek Polniaszek „Karol Nowopolski” – pomocnik szefa kompanii

1 pluton Piątek Kazimierz Jan „Herwin” – dowódca plutonu Almstaedt Hugon „Puchacz” Busler Kazimierz „Karol Magoski” Cupiał Józef „Bukowski” Englert Adam „Judym” „Żołnierz” Ferencowicz Józef Bohdan „Krzesz” Frydrych Marian „Szulc” Głazowski Stanisław „Sokół” Głowacz Eugeniusz „Ostaszewski Zenobi” Goebel Kazimierz „Taternik” Idzikowski Karol „Babinicz” Janiszewski Lucjan „Pluch” Jankowski Stanisław „Ziemowit” Jankowski Stefan „Wernyhora” Jóźwik Stefan „Stefanjusz” Karski Kazimierz „Jur” Karski Mieczysław „Witeź” Kelm Julian „Koperczyński” Kębłowski Stanisław „Kuźnicki” Knobelsdorf Leon „Kruk” Krzymowski Jerzy „Bajka” Kuczerawcew Stefan „Poznańczyk” (później zmienił nazwisko na Łannicki) Kuśnierski Kazimierz „Leonard” Łada Eugeniusz „Potok” Marusiński Mieczysław „Lelum” Misiewicz Jan „Roch” Osiński Tadeusz Michał „Brzęk” Pisarski-Szreniawa Jerzy „Kmicic” Rozmarynowski Stefan „Żarski” Starzyński Józef „Paweł” Szeligowski Bogdan „Ratajko” Witulski Ksawery „Osiecki” Wojewódzki Sylwester „Stefan” Wojtulewicz Walerian „Achilles” Wolski Stefan „Bolesław”

2 pluton thumb|Strzelcy na kwaterze w Oleandrach thumb|300px|Ostatnia defilada Pierwszej Kadrowej na Błoniach krakowskich 6 sierpnia 1939 r. Naczele: Tadeusz Kasprzycki, a na prawym skrzydle Bolesław Wieniawa-Długoszowski. Paszkowski Henryk „Krok” – dowódca 2 plutonu Augustyniak Mieczysław „Czarnecki” Baszkiewicz Władysław „Baśka” Boerner Ignacy „Emil” Bystrzyński Brunon „Wiktor”, „Skrzetuski” Caspaeri-Chraszczewski Tadeusz „Lech” Dłużniakiewicz Janusz „Sęp” Dobrowolski Henryk „Sęk” Dziembowski Kazimierz „Huragan” Gliński Jerzy „Eustachy” Grzybowski Franciszek „Kruk Biały” Horoszkiewicz Roman „Woynicz” Kamieński Kazimierz „Luboń” Kowalewicz Jan „Tadeusz Kaszubski” Maciszewski Seweryn „Wład” Mansperl Bronisław „Haber” Mierzejewski Bolesław „Strzecha” Orzechowski Marian „Burkacki” Ostrowski Tadeusz „Oster” Pawłowski Janusz „Józef” Platonoff Zygmunt Antoni „Plater” Pomarański Stefan „Borowicz” (brat Zygmunta z 3 plutonu) Przepałkowski Zygmunt „Młot” Rettinger Wacław „Graba” (w 1922 zmienił nazwisko na Graba-Łęcki) Smoleński Marian Józef „Kolec” Spitzbarth Artur „Jerzy” Strzelecki Kazimierz „Kazik” Sujkowski Zbigniew „Bolko” Szymański Roman „Tebański” Wagner Adolf "Werner"

(+) Zembrzuski Konrad „Bury”

3 pluton thumb|Przemarsz Pierwszej Kompanii Kadrowej przez Kielce w 1914 Burhardt Stanisław „Bukacki” – dowódca 3 plutonu Boba Edward „Żbik” Ciecierzyński Zbigniew „Zbych” Dąbkowski Zygmunt „Korczak” Ferencowicz Józef „Krzesz” Ferencowicz Władysław „Graf” Gajewski Stanisław „Chłop”, „Mokrski” Gieysztor Stanisław „Szachowski” Głodowski Tadeusz „Boruta” Hegedeusz-Woronicz Brunon Aleksander „Jerzy” Kamiński Mieczysław „Obotrycki” Kuczyński Jan „Zygmunt” Malinowski Jan „Rudzki” Morris-Malcolm Jerzy „Poraj” Pomarański Zygmunt „Brzózka” (brat Stefana z 2 plutonu) Radomski Jerzy „Niemira” Staszewski Józef „Krowajtys” Szczepanowski Józef „Wojno” Szubert Franciszek „Moździnski” Tarnasiewicz Edmund Wacław „Heldut” Trąbiński Jerzy „Czarny” Woźniak Józef „Sokołowski”

4 pluton Jan Kazimierz Kruszewski „Kruk” – dowódca 4 plutonu Bąkowski Leon „Kirkor” Bryzek Aleksander „Kłos” Chmielewski Czesław „Rafał” Czaykowski Eugeniusz „Jastrzębski Tomasz” Długoszowski Bolesław „Wieniawa” Doleżko Franciszek „Bogdanowicz” Hiller Stanisław „Ignacy Nowak” Jabłoński Konstanty „Kostek” Jachimowski Stanisław „Czarny” Jasiński Ignacy „Zawisza” Kowalski Wincenty „Huk” Łęgowski Czesław „Srednicki” Molenda Andrzej „Olszewski” Momot Wiktor „Brawura” Nowak Aleksander „Hauke” Oberg Jan „Borgjasz” Ogoniewski Kacper „Kosiński” Parczyński Stanisław „Młot” Pągowski Bolesław „Orwicz” Romański Tadeusz „Taro”Według ustaleń pp. Witek, Tadeusz Romański opuścił Kraków 10 sierpnia i do kompanii dołączył sześć dni później. Stachlewski Bohdan „Dan” Stachlewski Bronisław „Wiesław” Tarnowski Jan „Winicjusz” Wiśniewski Tadeusz „Szabelski” Woźniakowski Jan „Czywar” Zalewski Marcin „Nałęcz” Zieleniewski Tadeusz „Kalina”

Patrol konny thumb|Ułańska siódemka na ganku w Goszycach

Prażmowski Władysław „Belina” – dowódca patrolu konnego Głuchowski Janusz „Janusz” Jabłoński Antoni „Zdzisław” Kulesza Stefan „Hanka” Skotnicki Stanisław „Grzmot” Skrzyński Ludwik „Kmicic” Karwacki Zygmunt „Bończa” Krak Stefan „Dudzieniec”W drugim patrolu zastąpił Zygmunta Karwackiego „Bończa”. Kleszczyński Edward „Dzik”Dołączył do patrolu 4 sierpnia.

Patrol sanitarny Stryjeński Władysław Jan Augustyn „Bystram” – komendant patrolu sanitarnegoAdam Judym-Englert, Pierwsza Kompania Kadrowa w: 6 Sierpień 1914-1934, s. 13. Rouppert Stanisław „Teodor” Rajs Mieczysław Zenon „Dewajtis” Grodecki Miłosz Gabriel Tadeusz „Oskierko” Buczma Adam Bekrycht Zenon „Głowiński” Oberhard Izydor – komendant patrolu sanitarnego

Pozostali Fabiszewski Stefan „Tadeusz” (pluton 1 lub 2) Hapiczuk Jan „Michał” (pluton 2 lub 4) Jarema Józef „Ziętek” Jakubowski Andrzej „Łokietek” (pluton 3 lub 4) Jakubowski Antoni „Sabin” Kilich Jan „Kufel” Klimek Piotr „Rola” Konarski Aleksander „Wyrwicz” Kowalczewski Ignacy „Sępiński” Kowalski Czesław Krysiński Alfons „Walenty” (pluton 2 lub 4) Manicki Bronisław „Łamigława” (pluton 3) Napiórkowski Aleksander „Kordian” (pluton 1 lub 4) Nodzeński Michał „Jastrzębiec” Palkij Stanisław Renik Józef „Kiryłło” Sarnowski Wacław „Głowacki” Stefański Mieczysław „Bojanek” Świderski Jan „Leszek” Kosiński Kowalczuk Leon „Lew” Lazarini de Colonna Edward „Powiślak” Makowski Wincenty Franciszek (Wacław?) „Wilk” Szapelski Feliks Tomczyk Leopold „Glinka-Gliniecki” Wendorff Stefan „Konopka” Winiarz Jerzy Edward „Orsza” Worosz Henryk Adolf „Dolek” Zadworny Adam „Zamorski” NN „Walgierz” NN NN

Patrol skautów thumb|12 sierpnia 1914 roku w Kielcach Józef Piłsudski przyjmuje raport skauta Czesława Bankiewicza Bankiewicz Czesław „Skaut” (1896–1915) Bartel Zygfryd Alfons Piotr „Hasling” (1899–1972) – w marcu 1939, w stopniu majora uzbrojenia, w Inspektoracie Obrony Powietrznej Państwa Białowiejski Stanisław „Jastrzębiec” (1899–1967) – w marcu 1939, w stopniu kapitana, w 1 pułku lotniczym, major Polskich Sił Powietrznych w Wielkiej Brytanii Borkowski Zygmunt „Zielony Brat” – w 1934 rotmistrz rezerwy, osadnik wojskowy w Wierzchni koło Dzisny Ciołkowski Kazimierz „Ciołek” – poległ Duszek Antoni „Bohun”, w 1934 urzędnik Sądu Powiatowego w Czeladzi Kietliński Franciszek Gabriel „Odrowąż” † 1919 Krubski Jerzy „Czerwony Brat”, w 1934 w stopniu majora, II oficer sztabu inspektora armii gen. Sosnkowskiego, później pułkownik dyplomowany Wszyscy członkowie patrolu skautów zostali odznaczeni przez Józefa Piłsudskiego odznaką pamiątkową Pierwszej Kompanii Kadrowej6 Sierpień 1914-1934, s. 18..

Pieśń thumb|Tablica upamiętniająca wymarsz I Kompanii Kadrowej na dzwonnicy kościoła farnego św. Wojciecha i św. Stanisława w Rzeszowie Pieśń pierwszej kompanii kadrowej, określana też jako „Pierwsza Kadrowa” bądź „Kadrówka”, powstała podczas marszu 1KK od 6 do dnia 12 sierpnia 1914, gdy o godz. 13 oddział wszedł do Kielc (jest śpiewana w tempo di marcia).

Słowa: Tadeusz Ostrowski „Oster”, Kazimierz Łęcki „Graba”W: Marsze i piosenki Brygady Piłsudskiego zebrał Wacław Biernacki, Kraków 1915 s. 4. wersja elektroniczna

Raduje się serce, raduje się dusza, Gdy pierwsza kadrowa na Moskala rusza. Oj da, oj da dana, kompanio kochana, Nie masz to jak pierwsza, nie! Chociaż do Warszawy mamy długą drogę,