thumb|Herb Hohenstaufów sycylijskich thumb|Pocztówka z 1905 roku przedstawiająca zamek Hohenstaufen Hohenstaufowie − dynastia niemieckich władców, w większości również cesarzy Świętego Cesarstwa Rzymskiego i książąt Szwabii. Niemiecka nazwa dynastii Staufer pochodzi od nazwy zamku Hohenstaufen na górze o tej samej nazwie w pobliżu dzisiejszego Göppingen w Badenii-Wirtembergii. Dynastia panowała w okresie 1079–1266.
Dzieje Założycielem dynastii był Fryderyk I (zm. 1105), książę Szwabii (stąd używana jest także nazwa dynastia szwabska), ożeniony z Agnieszką, siostrą cesarza Henryka V. Ich młodszy syn Konrad został w 1127 wybrany na króla niemieckiego jako Konrad III (zm. 1152). Do 1135 był antykrólem wobec wybranego wcześniej Lotara Saskiego z Supplinburga. Dopiero po jego śmierci w 1138 objął pełną władzę.
Fryderyk I Barbarossa (zm. 1190, od 1155 cesarz) prowadził aktywną politykę w całej Europie. W 1157 na podstawie układu w Krzyszkowie złożył mu hołd polski książę-princeps Bolesław IV Kędzierzawy. Dzięki małżeństwu jego syna Henryka VI z Konstancją, c. Rogera II króla sycylijskiego Hohenstaufowie przejęli również od 1194 władzę nad południowymi Włochami.
Od końca XII wieku Hohenstaufowie musieli rywalizować o koronę cesarską z dynastią Welfów. Śmierć Konrada IV w 1254 rozpoczęła tzw. okres Wielkiego Bezkrólewia w Niemczech. Okres ten zakończył się dopiero w 1273 wybraniem Rudolfa I hrabiego Habsburga. Dynastia wygasła wraz ze śmiercią syna Konrada IV, księcia Szwabii i króla Sycylii Konradyna. Zginął w 1268 ścięty na rozkaz Karola I Andegaweńskiego, nowego władcy Sycylii i Neapolu.
Władcy Niemiec Konrad III król 1138–1152 Henryk (VI) Berengar koregent i król 1147–1150 Fryderyk I Barbarossa, król i cesarz 1155–1190 Henryk VI, król 1190–1197, cesarz 1191–1197 Filip Szwabski, król 1198–1208 Fryderyk II, król 1208–1250, cesarz 1220–1250 Konrad IV Hohenstauf, król 1237–1254 (w tym czasie jego ojciec Fryderyk II był cesarzem)
Książęta Szwabii Fryderyk I, panował w latach 1079–1105 Fryderyk II Jednooki panował w latach 1105–1147 Fryderyk I Barbarossa panował w latach 1147–1152 Fryderyk IV panował w latach 1152–1167 Fryderyk (V) panował w latach 1167–1170 Fryderyk V panował w latach 1170–1191 Konrad II panował w latach 1191–1196 Filip Szwabski panował w latach 1196–1208 Fryderyk II panował w latach 1212–1216 Henryk II panował w latach 1216–1235 Konrad IV panował w latach 1235–1254 Konrad V panował w latach 1254–1268
Palatyni Renu do 1095/97 Ludwik (syn Fryderyka z Buren) 1156–1195 Konrad (syn Fryderyka II)
Książęta Frankonii 1115–1138 Konrad III (syn Fryderyka I)
Książęta na Rotenburgu 1152–1167 Fryderyk IV (syn Konrada III) 1188–1196 Konrad (syn Fryderyka I Barbarossy)
Królowie Sycylii 1194–1197 Henryk VI (syn Fryderyka I Barbarossy; król Niemiec) 1197–1250 Fryderyk II (syn; król Niemiec) 1212–1235 Henryk (VII) (syn; zm. 1242) 1250–1254 Konrad IV (brat) 1254–1258 Konradyn (syn) 1258–1266 Manfred (syn Fryderyka II)
Książęta Spoleto 1195–1208 Filip Szwabski (syn Fryderyka I Barbarossy; król Niemiec)
Palatynii Burgundii do 1200 Otto (syn Fryderyka I Barbarossy)
Królowie Torre i Galura na Sardynii do 1272 Enzio (syn Fryderyka II)
Królowie Jerozolimy 1225–1228 Fryderyk II (syn Henryka VI cesarza; zm. 1250) 1228–1254 Konrad II (IV) (syn, król Niemiec) 1254–1268 Konradyn (syn)
Zobacz też Władcy Niemiec
Przypisy
Bibliografia Genealogia dynastii w: M.Marek, Genealogy.Eu W. Dworzaczek, Genealogia, cz.2: Tablice, Warszawa 1959, tabl.45.
!