Krasnobród – miasto w województwie lubelskim, w powiecie zamojskim, nad Wieprzem, na terenie Krasnobrodzkiego Parku Krajobrazowego, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Krasnobród. Według danych GUS z 31 grudnia 2019 Krasnobród liczył 3101 mieszkańców.
Położone historycznie w dawnej ziemi chełmskiejIrena Rolska-Boruch: Siedziby szlacheckie i magnackie na ziemiach zwanych Lubelszczyzną 1500–1700: założenia przestrzenne, architektura, funkcje. Redakcja Wydawnictw KUL, Lublin 1999, s. 191. .. Prywatne miasto szlacheckie lokowane w 1572 położone było w XVI wieku w województwie ruskimZenon Guldon, Jacek Wijaczka, Skupiska i gminy żydowskie w Polsce do końca XVI wieku, w: Czasy Nowożytne, 21, 2008, s. 168..
Prawa miejskie posiadał do 1869, przywrócone 30 grudnia 1994.
W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa zamojskiego.
Opis miasta Krasnobród to lokalny ośrodek usługowy, uzdrowiskowy i popularny ośrodek turystyczno-wypoczynkowy na Roztoczu Środkowym. Latem najpopularniejszą formą wypoczynku jest plażowanie i kąpiel w zalewie położonym nad rzeką Wieprz.
Atrakcyjny punkt widokowy w mieście to położony dość wysoko kamieniołom, na północ od zalewu, gdzie od niedawna znajduje się niewielka wieża (baszta).
Wśród zabytków znajduje się tu pałac Leszczyńskich z XVII–XIX wieku. W tym zespole pałacowo-parkowym funkcjonuje Sanatorium Rehabilitacyjne dla Dzieci im. Janusza Korczaka (osiedle Podzamek), gdzie leczone są choroby górnych dróg oddechowych oraz schorzenia narządów ruchu.
Historia Pierwszymi znanymi właścicielami Krasnobrodu byli Lipscy. W ciągu wieków zmieniali się właściciele miejscowości: Leszczyńscy, Zamoyscy, Tarnowscy i Jackowscy. Od 1880 mieszkali w Krasnobrodzie Fudakowscy. Z powodu dużego oddalenia od głównych szlaków handlowych oraz nieurodzajnych, piaszczystych gleb nigdy nie stanowił dużego i zamożnego ośrodka miejskiegoW 1683 r. w Krasnobrodzie było 98 domów; w 1716 r.: 46; w 1810 r. miasto liczyło 780 mieszkańców; w 1827 r.: 116 domów i 973 mieszkańców, w 1860 r.: 10 domów murowanych i 153 drewnianych oraz 1268 mieszkańców, w 2 poł. XIX w. – 1602 mieszkańców; w 1890 r.: 2109 mieszkańców; w 1910 r.: 3370 mieszkańców; w 1921 r.: 304 domów i 2036 mieszkańców; Józef Niedźwiedź, Leksykon historyczny..., Zamość 2003, s. 244–245..
Do czasów II wojny światowej, struktura etniczno-wyznaniowa miasta była zróżnicowana. W 2 poł. XIX wieku społeczność współtworzyli głównie Polacy (katolicy) oraz Żydzi, którzy zaczęli się osiedlać już w 2 poł. XVI wieku. Niewielki odsetek ludności miasta i okolicznych miejscowości stanowili RusiniPod koniec XIX wieku w Krasnobrodzie mieszkało 558 katolików, 1039 Żydów i 5 prawosławnych..
Parafia rzymskokatolicka została erygowana prawdopodobnie w II poł. XVI wieku. W 1595 świątynię parafialną przejęli wierni wyznania kalwińskiego na skutek przejścia na to wyznanie właścicieli miasta, Leszczyńskich. W 1647 miejscowość przeszła na własność Zamoyskich i sytuacja religijna uległa zmianie. W miejscu objawień Matki Bożej, w latach: 1648-64, postawiono kościół. Wojewoda sandomierski Jan Zamoyski, 23 listopada 1664, wystawił dokument będący podstawą do założenia klasztoru dominikańskiego w Krasnobrodzie.
Miasto mocno ucierpiało w czasie powstania Chmielnickiego. W drugiej połowie XVII wieku Krasnobród kilkakrotnie plądrowali Tatarzy. Podczas jednego z najazdów miejscowość spłonęła, a wraz z nią okazały kościół drewniany. W 1763 król August III na nowo nadał Krasnobrodowi prawa miejskie.
W wyniku I rozbioru Polski w 1772 Krasnobród wszedł w skład zaboru austriackiego, a w 1809 do departamentu lubelskiego Księstwa Warszawskiego. Po kongresie wiedeńskim wszedł w skład obwodu zamojskiego Królestwa Polskiego.
24 marca 1863 pod miastem miała miejsce bitwa oddziałów Marcina Borelowskiego z wojskiem armii carskiej mjr Ogalina. Upamiętnia ten fakt Pomnik Powstańców Styczniowych, znajdujący się na miejscowym cmentarzu. Za udział w powstaniu Krasnobród utracił prawa miejskie. thumb|left|Pomnik Powstańców styczniowych z 1863
Na przełomie XVIII i XIX wieku Krasnobród stał się ośrodkiem garncarstwa i meblarstwa. Produkowano tu gonty, kafle porcelanowe, patyczki do zapałek oraz tzw. „skrzynie krasnobrodzkie”. Pod koniec XIX wieku Krasnobród stał się znany dzięki jednemu z pierwszych w Europie sanatoriów przeciwgruźliczych, założonemu przez dr Alfreda Rose, w którym gruźlicę leczono kumysem, jednakże brak dobrych połączeń komunikacyjnych przyczynił się do upadku placówki.
Podczas I wojny światowej, w czerwcu 1915, bili się tu wojska armii carskiej z wojskami armii austro-węgierskiej. Polegli żołnierze spoczywają na miejscowym cmentarzu.
W czasie agresji niemieckiej na Polskę w 1939 miejsce potyczek cofających się armii polskich z wojskami niemieckimi. Na miejscowym cmentarzu leży 500 poległych żołnierzy polskich. W zabudowaniach klasztoru mieścił się szpital dla żołnierzy polskich i niemieckich. 23 września 1939 miała tu miejsce szarża 25 Pułku Ułanów Wielkopolskich podpułkownika Stachlewskiego, którzy w okolicy Kaplicy „Na Wodzie” stoczyli zwycięską bitwę z kawalerią niemiecką, opanowując miasteczko (to prawdopodobnie arena ostatniej bitwy między oddziałami konnymi w historii II wojny światowej). Przez pewien czas Krasnobród był okupowany przez wojska sowieckie.
Podczas okupacji niemieckiej okolica była terenem działań oddziałów partyzanckich Armii Krajowej i Batalionów Chłopskich. Działał tu również oddział Gwardii Ludowej im. Kotowskiego składający się w większości ze zbiegłych z obozów jenieckich żołnierzy radzieckich. Oddział dowodzony był przez Michaiła Atamanowa ps. „Miszka Tatar”. Oddział ten 16 maja 1943 zaatakował tartak w Krasnobrodzie i zniszczył stację kolejowąJózef Bolesław Gargas „Oddziały Gwardii Ludowej i Armii Ludowej 1942–1945” Wydawnictwo MON 1971 str. 157.. Krasnobród został spacyfikowany w lutym i marcu 1943, krasnobrod.pl. [dostęp 2018-05-05]. a wysiedlony przez Niemców 5 lipca 1943. Miejscowa ludność żydowska została wymordowana w 1942 rokuW dniach 4–12 lutego 1942. Niemcy rozstrzelali 40 mieszkańców Krasnobrodu i spalili 53 gospodarstw. W październiku podczas czterech egzekucji zamordowano kolejno: 6, 32, 30, a następnie 128 osób; Józef Niedźwiedź, Leksykon historyczny..., Zamość 2003, s. 244., bądź też wcześniej uciekła do ZSRR. Krasnobród został zdobyty przez Armię Czerwoną 22 VII 1944.
W wyniku zniszczeń wojennych oraz rozwoju cywilizacyjnego nie zachował się dawny układ urbanistyczny miasteczka z drewnianą zabudową (charakterystyczne były podcienia).
Życie religijne W Krasnobrodzie większość mieszkańców jest wyznania rzymskokatolickiego; istnieją dwie parafie: thumb|left|Kościół Nawiedzenia NMP i klasztor Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny Zesłania Ducha Świętego.
Pod koniec XVI i w pierwszej połowie XVII wieku funkcjonował w Krasnobrodzie zbór kalwiński (w latach 1595, 1638, 1642 i 1647 odbyły się tu nawet synody). Teren gminy zamieszkiwali dawniej również unici (przed zawarciem unii brzeskiej byli to wyznawcy prawosławia), którzy posiadali swoje świątynie. Po kasacie unii założono parafie prawosławne, zmuszając grekokatolików do powrotu do tego wyznania. Prawosławni zamieszkiwali ten teren głównie do I wojny światowej (krasnobrodzka cerkiew została rozebrana)Cerkiew istniała w Krasnobrodzie już w 1620 i prawdopodobnie została zbudowana już w końcu XVI wieku. W 1759 miejscowość posiadała drewnianą cerkiew parafialną pw. Narodzenia Najświętszej Marii Panny, należącą do dekanatu szczebrzeszyńskiego (istniała jeszcze w 1860). W 1870 władze carskie wybudowały murowaną cerkiew prawosławną (filia parafii w Suchowoli), którą rozebrano w latach 30. XX wieku; Józef Niedźwiedź, Leksykon historyczny..., Zamość 2003, s. 244.. Jednakże do II wojny światowej w miasteczku przeważała ludność żydowskaWedług spisu z 1921 Krasnobród liczył 2036 mieszkańców, w tym 1148 Żydów; Józef Niedźwiedź, Leksykon historyczny..., Zamość 2003, s. 245. (synagoga i cmentarz uległy zniszczeniu, pozostał natomiast dawny budynek mykwy).
Krasnobród to ponadregionalny ośrodek kultu religijnego. We wschodniej części miasta, w Podklasztorze, znajduje się barokowy zespół klasztorny dominikanów. W zabudowaniach klasztoru mieści się Muzeum Wsi Krasnobrodzkiej, w którym zgromadzone są eksponaty będące odzwierciedleniem rzemiosł takich jak: garncarstwo, gontarstwo oraz meblarstwo (wyrób skrzyń krasnobrodzkich). thumb|Kościół pod wezwaniem Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny Kościół pw. Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny wybudowany w latach 1690–1699 wraz z klasztorem został ufundowany przez Marysieńkę Sobieską jako wotum wdzięczności za uzdrowienie. Wewnątrz kościoła znajdują się m.in.: XVIII-wieczna chrzcielnica, barokowa ambona w kształcie wazy oraz główny ołtarz wykonany przez Jana Mauchera w latach 1774–1776. Kościół od 300 lat jest znanym ośrodkiem kultu maryjnego, odwiedzanym przez liczne rzesze pielgrzymów. Szczególną czcią cieszy się Obraz Matki Bożej Krasnobrodzkiej. Tradycją stały się międzynarodowe letnie koncerty organowe w Sanktuarium Maryjnym organizowane od 1976 r. przez Marka Kudlickiego z Wiednia.
Znajdują się tu również małe, drewniane kapliczki, m.in. „Kaplica na Wodzie” koło kościoła pw. Nawiedzenia NMP, przy której wypływa woda słynąca z uzdrawiania, oraz kaplica św. Rocha, otoczona lasami na terenie rezerwatu „Święty Roch” w Krasnobrodzkim Parku Krajobrazowym, jaki obejmuje okolice miasta.
Ważniejsze uroczystości religijne: odpust Matki Bożej Jagodnej (1 i 2 lipca), MB Zielnej (15 sierpnia), Św. Rocha (pierwsza niedziela po 15 sierpnia), MB Siewnej (8 września), MB Różańcowej (pierwsza niedziela października) oraz Dożynki Diecezjalne (wrzesień).
Sport MGKS Igros Krasnobród
W Krasnobrodzie funkcjonuje Miejsko-Gminny Klub Sportowy Igros Krasnobród – amatorski klub piłkarski, założony w 1966 roku. Obecnie drużyna seniorów gra w [IV liga (grupa lubelska)]. Igros rozgrywa mecze na Miejskim Stadionie w Krasnobrodzie, o pojemności 2000 widzów, znajdującym się przy ul. Wczasowej.
Atrakcje turystyczne thumb|left|Baszta, wieża widokowa Barokowy kościół pw. Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny Dawny klasztor Dominikanów Muzeum Sztuki Sakralnej Muzeum Wieńców Dożynkowych Ptaszarnia Pałac Leszczyńskich Kamieniołom z basztą widokową Stary cmentarz żydowski Nowy cmentarz żydowski Kaplice „Na Wodzie” i św. Rocha Rezerwat przyrody Święty Roch Park linowy
Burmistrzowie Krasnobrodu 1854 – Wawrzyniec Nowacki 1995–1998 – Kazimierz Mielnicki 1998–2006 – Marek Pasieczny 2006–2010 – Janusz Oś 2010–2014 – Wiesław Chmielowiec od 2014 – Kazimierz Misztal
Ludzie związani z Krasnobrodem
Galeria
Demografia thumb|690x480px|center |Piramida wieku mieszkańców Krasnobrodu w 2014
Zobacz też Obraz Matki Bożej Krasnobrodzkiej Synagoga w Krasnobrodzie Krasnobrodzki Park Krajobrazowy Sanatorium Dziecięce im. Janusza Korczaka w Krasnobrodzie Podzamek Dukat krasnobrodzki Józefów Roztoczański (stacja kolejowa) Zagóra (Krasnobród)
Przypisy GUS. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym. Stan w dn. 2022-01-01. Format XLSX tabl. 22.
Bibliografia Izabela Juchniewicz, Krasnobród, Kraków 2002. Mieczysław Kościński, Znani i nieznani. Szkice z przeszłości Krasnobrodu, Lublin 2002; Krasnobród dawnych lat. Opowieści i wspomnienia, Lublin 2003; Z gliny ulepione. Dzieje krasnobrodzkiego garncarstwa, Lublin 2004; Za bramą ciszy. Na krasnobrodzkich cmentarzach, Lublin 2005; Dawny Krasnobród – ludzie, domy, ulice, Lublin 2006; Dominikanie w Krasnobrodzie (1664-1864), z dziejów kościoła i klasztoru, Lublin 2008. Teresa Kozłowska-Szczęsna, Krzysztof Błażejczyk, Barbara Krawczyk, Bioklimat Krasnobrodu, Warszawa 2001.
Edward Słoniewski, Wędrówki po Ziemi Krasnobrodzkiej, Krasnobród 1998. Zofia Tyrka, Jan Rodzik, Krasnobród, mała monografia miasta, Lublin 1998.
Linki zewnętrzne Krasnobród – oficjalna strona
, krasnobrod.pl