thumb|Kartusz na budynku w Głuszycy thumb|Kartusz z herbem Poznania thumb|Kartusz flankowany postaciami muz Kartusz (fr. cartouche) – ozdobne obramowanie tarczy herbowej, emblematu, monogramu, napisu lub malowidła, a także motyw ornamentowy w postaci ozdobnej tarczy.
Od XV do XIX wieku stanowił jeden z najpopularniejszych motywów zdobniczych w sztuce, głównie w architekturze.
Kartusz przybierał różne kształty – początkowo owalny lub sercowaty, później, zwłaszcza w epoce renesansu we Włoszech, zaczął przybierać formy inspirowane wzorami antycznymi. W manieryzmie, baroku i stylu rokkoko najczęściej był prostokątny z dekoracją w postaci ornamentu – wolutowego, zwijano-okuciowego, chrząstkowo-małżowinowego, akantowego, wstęgowo-cęgowego lub rocaille. Bywał flankowany lub podtrzymywany przez putta, zwierzęta, anioły itp.. Jako motyw ornamentalny przybierał formę ozdobnej karty z zawiniętymi brzegami.
Wykonywany był z kamienia, drewna, metalu, stiuku w różnych technikach.
Kartusz był stosowany w dekoracji architektonicznej m.in. na elewacjach, umieszczany na nagrobkach, epitafiach, ceramice, wyrobach jubilerskich, medalach, monetach, a także w malarstwie. W epokach późniejszych jego rola stopniowo ograniczyła się do funkcji heraldycznych i symbolicznych.
Przypisy Władysław Kopaliński: Słownik wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1989, s. 255, . Krystyna Kubalska-Sulkiewicz, Monika Bielska-Łach, Anna Manteuffel-Szarota: Słownik terminologiczny sztuk pięknych. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2007, s. 178, . Witold Szolginia: Architektura i budownictwo. Warszawa: Wydawnictwa Naukowo-Techniczne, 1882, s. 155, . Sztuka świata. Słownik terminów A-K. T. 17. Warszawa: Wydawnictwo „Arkady”, 2013, s. 306, .
Bibliografia
Słownik terminologiczny sztuk pięknych, Warszawa 2006
Kategoria:Detale architektoniczne