thumb|200px|Nicolas de Condorcet thumb|200px|Anne Robert Turgot Teoria postępu – teoria społeczna stworzona w XVIII wieku przez Jeana Antoine’a Nicolasa de Condorceta oraz Anne Roberta Jacques’a Turgota. Jest ona uznawana za wyraz oświeceniowego optymizmu oraz wiary w potęgę ludzkiego rozumu.
Podstawowe założenia teorii postępu: rozwój społeczny ma charakter prawidłowy, w rozwoju społecznym regularnie następują po sobie określone fazy (teologiczna, metafizyczna i pozytywistyczna), rozwój wszystkich dziedzin ludzkiej kultury kumuluje się, istnieje możliwość prognozowania przemian społecznych.
Nowatorstwo teorii postępu Nowatorstwo teorii postępu polegało na tym, że stanowiła ona zaprzeczenie tradycyjnego poglądu istniejącego w kulturze europejskiej od początku średniowiecza. Według tego poglądu starożytni badacze i filozofowie osiągnęli szczyty rozwoju myśli i w związku z tym ludzie nowożytni nigdy nie będą mogli nad nimi górować intelektualnie. Pierwsza myśl, że jednak nowożytni badacze mogliby prześcignąć w swych odkryciach starożytnych, pojawiła się w XVII wiekuJerzy Szacki, Historia myśli socjologicznej (wydanie nowe), Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2006, s. 98.. Myśl ta była przyjmowana z oporami. Powstanie teorii postępu oznaczało zakwestionowaniu wielu poglądów i wartości, z którymi Europejczycy żyli od setek lat. Pojawienie się tej teorii oznaczało: zakwestionowanie autorytetu starożytnych (a także uczonych średniowiecznych, którzy bezwzględnie uznawali autorytet starożytnych); uznanie wbrew tradycji chrześcijańskiej wartości ludzkich osiągnięć, ludzkiego rozumu i wartości życia doczesnego; przyjęcie założenia o stałości praw natury (bez czego nie można by mówić o kumulatywnym rozwoju wiedzy); przyjęcie założenia, że instytucje społeczne nie są dane raz na zawsze, lecz że podlegają one zmianomJerzy Szacki, Historia myśli socjologicznej (wydanie nowe), Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2006, s. 98-99..
Popularyzacja teorii postępu Teoria postępu została wyrażona przez Jeana Antoine’a Nicolasa de Condorceta w pracy Szkic obrazu postępu ducha ludzkiego poprzez dzieje w roku 1794, zaś przez Anne Roberta Jacques’a Turgota w pracy Discours sur l’histoire universelle w roku 1750. Największe znaczenie dla spopularyzowania tej teorii miało dzieło Condorceta, który wywarł zresztą silny wpływ na Auguste’a Comte’a, twórcę socjologii.
Teoria postępu nie zdobyła w XVIII wieku powszechnego zasięgu, choć w tamtym okresie wśród filozofów oświeceniowych powszechne było przekonanie, że świat zmienia się na lepsze. Pojawiła się idea postępu, w którą wierzyli filozofowie i uczeni (np. Wolter), ale w przeciwieństwie do Condorceta i Turgota, nie zadawali oni sobie trudu zbadania istoty postępu.
Teoria postępu wywarła ogromny wpływ na późniejszy rozwój nauk społecznych i filozofii.
Przypisy
Bibliografia Jerzy Szacki, Historia myśli socjologicznej (wydanie nowe), Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2006.
Linki zewnętrzne
Kategoria:Teoria socjologiczna Kategoria:Filozofia społeczna i polityczna