thumb|Biedrzeniec anyż Olejek anyżowy (Anisi aetheroleum) – olejek eteryczny otrzymywany z rośliny olejkodajnej biedrzeniec anyż (Pimpinella anisum L.) z rodziny selerowatych. Dojrzałe, suche owoce anyżu (Anisi fructus) zawierają olejek, który pozyskuje się metodą destylacji z parą wodną. Olejek i jego główny składnik – anetol – są stosowane w wielu gałęziach przemysłu jako substancje zapachowe (aromatyzowanie np. artykułów spożywczych, kosmetyków, leków). Anetol jest stosowany również w procesach syntezy organicznej (był stosowany np. do produkcji stilbestrolu).

Pozyskiwanie olejku anyżowego + Wydajność olejku anyżowegoKraj uprawyWydajność, % Chile1,4 do 2,6 Hiszpania3,0 Meksyk1,9 do 2,1 Niemcy2,4 Syria1,5 do 6,0 Włochy2,7 do 3,5 thumb|Biedrzeniec anyż – owoce Przemysłowa uprawa anyżu jest opłacalna w krajach o klimacie ciepłym (17–20 tygodni pogody sprzyjającej rozwojowi rośliny). W Polsce bardziej korzystna jest uprawa kopru włoskiego i pozyskiwanie olejku fenkułowego, który również zawiera znaczne ilości anetolu.

Nasiona anyżu, zwane potocznie „ziarnami piżmowymi”, są poddawane destylacji z parą wodną natychmiast po rozdrobnieniu (miażdżenie walcami). Pierwsza frakcja destylatu (kilka procent całości) ma nieprzyjemny zapach. Zawiera przede wszystkim aldehyd octowy, terpeny i organiczne związki siarki. Następnie destyluje niemal czysty anetol. Destylat odbiera się w temperaturze 18–22 °C (w niższej temperaturze produkt zestala się). Otrzymuje się przeciętnie ok. 2,3% olejku. Ziarna po destylacji zawierają 17–19% białka i 16–22% tłuszczu. Po wysuszeniu są wartościową paszą dla bydła.

Olejek anyżowy powinien zawierać:

trans-anetol: 87–94%

estragol: 0,5–5,0%

2-metylomaślan pseudoizoeugenylu: 0,3–2,0% linalol: nie więcej niż 1,5%

aldehyd anyżowy: 0,1–1,4% α-terpineol: nie więcej niż 1,2% cis-anetol: 0,1–0,4%

Właściwości olejku anyżowego +Zależność temperatury krzepnięciaod zawartości anetolu% anetolut.k. °C 9518,6 8514 759,9 656,2 Fizyczne właściwości olejku są podawane jako wartości orientacyjne, prawdopodobnie ze względu na zależność tych cech od składu: temperatura topnienia = 15–19 °C powyżej t.t − barwna lub jasnożółta ciecz, wykazująca tendencje do przechłodzenia charakterystyczny zapach i silny słodki smak skręcalność płaszczyzny polaryzacji światła (według F.P. III): αD/20 do −2° gęstość = 0,98–0,99 rozpuszczalność w 90° alkoholu: co najmniej 1 cm³/3 cm³ alkoholu, roztwór przezroczysty, odczyn obojętny współczynnik załamania światła = 1,552–1,561 Olejek przechowuje się w naczyniach szczelnie zamkniętych, bez dostępu światła, ponieważ pod wpływem powietrza i światła ulega polimeryzacji. Głównym produktem reakcji jest fotoanetol, produkty dodatkowe to aldehyd anyżowy, kwas anyżowy i di-p-metoksystilben. W wyniku reakcji olejek traci zdolność do krystalizacji. Fotoanetol i di-p-metoksystilben są też składnikami pozostałości po destylacji próbki olejku na łaźni wodnej (9−10% masy olejku).

Zafałszowania Olejek anyżowy jest fałszowany olejkiem badianowym, olejkiem fenkułowym i syntetycznym anetolem. Zafałszowania olejkiem fenkułowym są łatwe do wykrycia metodą polarymetryczną (jest prawoskrętny). Skręcalność olejku badianowego osiąga +1°. Wykrywanie zafałszowań umożliwiają reakcje Driessena−Mareeuwa i Dávida.

Zastosowania olejku anyżowego Olejek anyżowy jest środkiem smakowym i aromatycznym, wykorzystywanym w przemyśle spożywczym, perfumeryjnym i farmaceutycznym oraz spirytusowym (anyżówka). Ułatwia trawienie i zmniejsza napięcie mięśni gładkich (np. Oleum Anisi stellati). Jest stosowany w przypadkach nieżytów dróg oddechowych (składnik preparatu galenowego Spiritus Ammonii anisatus oraz tabletek Azarina.

Przypisy

anyżowy